LDL Hesaplama: Kötü Kolesterol Nasıl Hesaplanır?

LDL nasıl hesaplanır? Kolesterol tahlilinizde gördüğünüz LDL değeri çoğu zaman laboratuvarda ölçülmez, hesaplanır. Hesap için üç değer yeter: total kolesterol, HDL ve trigliserid. Yukarıdaki araç bu üç değerle LDL’nizi iki farklı formülle hesaplar ve sonucun ne anlama geldiğini gösterir.

LDL nedir, neden hesaplanır?

LDL, kolesterolü damar duvarına taşıyan paketçiktir. Halk arasında kötü kolesterol denir. Kanda ne kadar çok ve ne kadar uzun süre yüksek kalırsa, damar duvarında o kadar çok yağlı birikinti, yani plak oluşur.

Peki neden doğrudan ölçülmüyor? Doğrudan ölçüm mümkün ama daha pahalıdır. Bu yüzden laboratuvarların çoğu LDL’yi, zaten ölçtükleri total kolesterol, HDL ve trigliseridden hesaplar. Raporunuzda “hesaplanmış LDL” ya da “LDL (Friedewald)” yazıyorsa değer böyle bulunmuştur.

Friedewald formülü nedir?

1972’den beri kullanılan klasik formüldür:

LDL = Total kolesterol − HDL − (Trigliserid ÷ 5)

Değerlerin hepsi mg/dL olmalıdır. Örneğin total kolesterolü 200, HDL’si 50, trigliseridi 150 olan birinde LDL: 200 − 50 − 30 = 120 mg/dL.

Formül, trigliseridin beşte birinin kolesterol taşıdığını varsayar. Trigliserid normal olduğunda bu varsayım iş görür. Trigliserid yükseldikçe varsayım bozulur ve LDL olduğundan düşük hesaplanır. Bu yüzden trigliserid 400 mg/dL ve üzerindeyse Friedewald formülü kullanılmaz.

Sampson formülü nedir?

2020’de ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) araştırmacılarının geliştirdiği daha yeni bir formüldür. Trigliseridle kolesterol arasındaki ilişkiyi sabit kabul etmez, trigliserid düzeyine göre ayarlar.

Peki farkı ne? Trigliserid normalken iki formül birbirine yakın sonuç verir. Trigliserid yükseldikçe Sampson formülü, doğrudan ölçüme daha yakın sonuç verir. Formül, trigliseridi 800 mg/dL’ye kadar olan kişilerde denenmiştir. Araç bu yüzden ana sonuç olarak Sampson formülünü gösterir, Friedewald sonucunu da yanına yazar.

İki formül ne kadar farklı sonuç verir?

Aşağıdaki örnekler, araçla aynı formüllerle hesaplandı. Trigliserid yükseldikçe iki sonucun nasıl ayrıldığına bakın:

Trigliserid normalken iki formül arasında birkaç birimlik fark var. Trigliserid 250’ye çıkınca fark 9 birime ulaşıyor. Üçüncü satırdaki kişi Friedewald’a göre 60 mg/dL ile “çok yüksek risk hedefinde” görünüyor, Sampson’a göre 69 mg/dL ile bu hedefin üzerinde. Kolesterol ilacı kullanan ve hedefe yakın olan kişilerde bu fark tedavi kararını değiştirebilir.

Tahlil raporunda hangi değer nerede yazar?

Kolesterol tahlili raporlarında değerler çoğu zaman “lipid profili” başlığı altında toplanır:

• Total kolesterol: Bazen “kolesterol (total)” ya da “T. kolesterol” diye yazar.
• HDL kolesterol: İyi kolesterol. “HDL-C” diye de geçer.
• Trigliserid: “TG” diye kısaltılabilir.
• LDL kolesterol: Yanında “hesaplanmış” ya da “Friedewald” yazıyorsa formülle bulunmuştur. “Direkt” ya da “ölçülen” yazıyorsa doğrudan ölçülmüştür.

Birimin mg/dL olduğundan emin olun. Yurt dışında yapılmış tahlillerde mmol/L kullanılabilir; çevirme için sık sorulan sorulardaki çarpanları kullanın.

LDL kaç olmalı?

Tek bir “normal” LDL yoktur. Hedef, kişinin kalp krizi ve inme riskine göre değişir. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin kolesterol kılavuzuna göre hedefler şöyledir:

Tabloyu şöyle okuyun. Sağlıklı, genç ve sigara içmeyen biri için 110 mg/dL’lik bir LDL hedefte olabilir. Aynı değer, stent takılmış biri için hedefin iki katıdır. Hangi gruptasınız, bunu kardiyoloğunuz belirler. Risk grubunuz hakkında fikir edinmek için kalp yaşı hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Tüm kolesterol değerleri ve hedefler kolesterol kaç olmalı rehberinde anlatılıyor.

LDL 190 mg/dL ve üzerindeyse, risk hesabına gerek kalmadan yüksek risk kabul edilir. Bu düzeyde ailesel kolesterol yüksekliği de araştırılmalıdır.

Hesaplanan LDL ne zaman yanıltır?

Formül ne kadar iyi olursa olsun bazı durumlarda sapar:

• Trigliserid yüksekken: Friedewald LDL’yi düşük gösterir. Sampson daha doğrudur ama 800’ün üzerinde o da güvenilmez.
• LDL çok düşükken: Kolesterol ilacıyla LDL 70’in altına indiğinde Friedewald sonucu olduğundan düşük çıkabilir. Hedefe ulaşıp ulaşmadığınızı değerlendirirken bu fark önemlidir.
• Tok karnına verilen tahlilde: Trigliserid yemekten sonra yükselir ve hesabı etkiler.
• Değerler farklı tahlillerdense: Total kolesterol, HDL ve trigliserid aynı kan örneğinden olmalıdır.

Bu durumlarda doğrudan LDL ölçümü ya da HDL dışı kolesterol daha iyi bilgi verir. Araç HDL dışı kolesterolü de gösterir. Damar tıkayan tüm kolesterol taşıyıcılarını gösteren bir diğer test için lipoprotein ve Apo B rehberine bakabilirsiniz.

LDL’m yüksek çıktı, ne yapmalıyım?

Önce paniğe gerek yok, sonra eyleme geçin. Tek bir tahlil kesin karar için yeterli değildir; hekiminiz tahlili tekrarlatabilir.

• Beslenmeyi düzeltin: Doymuş yağı azaltın, lifi artırın. Ayrıntılar kolesterol nasıl düşer rehberinde.
• Riskinizi öğrenin: LDL’nin tek başına ne anlama geldiği risk grubunuza bağlıdır.
• İlaç gerekiyorsa hekiminizle karar verin: Kolesterol ilaçlarının türleri kolesterol ilaçları rehberinde anlatılıyor.

Kolesterol ilacı kullanıyorsanız, düşük çıkan LDL’yi ilacı bırakma işareti saymayın. Değer çoğu zaman ilacın etkisiyle düşüktür.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• LDL’niz 190 mg/dL ve üzerindeyse
• Ailenizde erken yaşta kalp krizi ya da çok yüksek kolesterol varsa
• Kalp krizi, stent, bypass ya da inme geçirdiyseniz ve LDL’niz 70’in (güncel kılavuza göre 55’in) üzerindeyse
• Şeker hastalığınız varken LDL’niz hedefin üzerindeyse
• Kolesterol ilacı kullanırken kas ağrısı ya da halsizlik gibi bir yan etki fark ettiyseniz

LDL bir sayıdır, asıl mesele o sayının sizin için ne anlama geldiğidir. Göğüste baskı 5 dakikadan uzun sürüyor ya da dinlenmekle geçmiyorsa beklemeyin, hemen 112’yi arayın.