İstanbul Anjiyo (Koroner Anjiyografi): Nasıl Yapılır, Riskli mi?

Anjiyo nasıl yapılır? Bilekten ya da kasıktan bir atardamara girilir ve kalp damarları kontrast madde (boya) ile röntgende görüntülenir. Kesi yapılmaz, ameliyat değildir. İşlem hastanenin anjiyografi laboratuvarında, lokal anesteziyle ve hasta uyanıkken yapılır. Gerekirse aynı seansta balon ve stent tedavisine geçilebilir.

Anjiyo nedir, ne gösterir?

Anjiyo, kalbi besleyen damarların (koroner arterler) görüntülenmesidir. Tıptaki adı koroner anjiyografidir. Atardamardan ince bir tüp (kateter) kalbe kadar ilerletilir. Kateterden verilen boya damarların içini doldurur ve röntgen cihazı bu görüntüyü kaydeder.

Peki bu görüntü neyi gösterir? Damarlarda darlık ya da tıkanıklık olup olmadığını gösterir. Darlık varsa yeri, uzunluğu ve ciddiyeti de görülür. Anjiyo damarların haritasını çıkarır. O darlığın kalp kasını ne kadar etkilediğini ise kalp sintigrafisi gibi işlevsel testler ya da anjiyo sırasında yapılan basınç ölçümü gösterir.

Halk arasında “kalp anjiyosu” denen işlem budur. Sanal anjiyo ise kateter kullanılmadan tomografiyle yapılan ayrı bir testtir ve tedavi imkânı yoktur.

Anjiyo kimlere yapılır?

Anjiyo başlıca kalp krizi geçirenlere, ilaca rağmen şikâyeti sürenlere ve testlerinde yüksek riskli bulgu çıkanlara yapılır. Peki her göğüs ağrısında gerekir mi? Hayır, çoğu hastada önce girişimsel olmayan testler yapılır. Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) kılavuzları ilk basamakta muayene, EKG ve ekokardiyografi önerir. Sonraki test damar hastalığı olasılığına göre seçilir: olasılık düşük–orta ise koroner BT anjiyografi (sanal anjiyo), orta–yüksek ise stres ekokardiyografi, sintigrafi ya da kalp MR gibi işlevsel testler. Anjiyo şu durumlarda planlanır:

• Kalp krizi ya da kararsız angina gibi akut koroner sendromlar (ST yükselmeli kalp krizinde acil olarak)
• İlaç tedavisine rağmen günlük yaşamı kısıtlayan göğüs ağrısı, sıkışma veya eforla nefes darlığı
• Efor testi, stres eko, koroner BT ya da sintigrafide yüksek riskli bulgu. Örnek: sintigrafide sol karıncık kasının yüzde 10’u ya da daha fazlasında kanlanma bozukluğu (iskemi)
• Kalp durması ya da ciddi karıncık kaynaklı ritim bozukluğu sonrasında ve nedeni açıklanamayan kalp yetmezliğinde, damar hastalığından şüphelenildiğinde
• Kapak ameliyatı ya da TAVİ öncesinde koroner damarların değerlendirilmesi

Anjiyo nasıl yapılır? Adım adım

Anjiyo altı adımda yapılır. Özetle bilekten ya da kasıktan girilir, kateter kalbe ilerletilir, damarlara boya verilip görüntü alınır.

1. Hazırlık: Kan tahlilleri (böbrek fonksiyonu, kan sayımı, pıhtılaşma), EKG ve ilaç listesi gözden geçirilir. Koldan damar yolu açılır ve gerekirse hafif bir sakinleştirici verilir. Giriş yeri temizlenir ve steril örtüyle kapatılır.
2. Uyuşturma ve giriş: Giriş yeri lokal anesteziyle uyuşturulur. Atardamara ince bir plastik giriş borusu (kılıf) yerleştirilir. Çoğu hastada bilek, gerektiğinde kasık kullanılır.
3. Kateterin ilerletilmesi: İnce bir kılavuz tel ve kateter, röntgen eşliğinde kalbe kadar ilerletilir.
4. Görüntüleme: Kateterden sağ ve sol koroner damarlara ayrı ayrı kontrast madde verilir ve farklı açılardan kayıt alınır. Bazen sol karıncığın pompalama gücü de ayrıca görüntülenir.
5. Gerekirse ek ölçüm: Orta derecede görünen darlıklarda, darlığın kan akımını gerçekten kısıtlayıp kısıtlamadığı damar içine sokulan ince bir basınç teliyle ölçülebilir (FFR/iFR). Damarın iç yapısını ayrıntılı görmek gerektiğinde damarın içi ses dalgası ya da ışıkla görüntülenir (IVUS/OCT). Amaç, stent kararını yalnızca görüntüye bırakmamak ve gereksiz stentten kaçınmaktır.
6. Sonlandırma: Kateter ve kılıf çıkarılır. Bilekte basınçlı bir bileklik takılır, kasıkta bası uygulanır veya kapatma cihazı kullanılır.

Peki sonuç ne zaman öğrenilir? İşlem bitiminde size ve yakınlarınıza anlatılır. Tedavi planı (ilaç, stent ya da bypass) ya aynı seansta ya da kalp ekibi değerlendirmesinin ardından netleşir.

Anjiyo kasıktan mı yapılır, bilekten mi?

Bugün çoğu hastada bilekten yapılır. Kasık, bileğin uygun olmadığı durumlarda kullanılır. ESC kılavuzları, kanama ve giriş yeri komplikasyonlarını azalttığı için bilekten girişi standart yaklaşım olarak önerir.

Bilekten anjiyoda giriş yeri bilekteki atardamardır (radyal arter). Kasıktan anjiyoda giriş yeri kasıktaki atardamardır (femoral arter). Bilekten girildiğinde çoğu hasta kısa süre sonra oturup yürüyebilir. Kasıktan girildiğinde ise birkaç saat bacak düz tutularak yatılır.

Seçim damar yapınıza göre işlemden önce yapılır. Bilekten başlanan bir işlem gerekirse kasıktan sürdürülebilir.

Anjiyo ne kadar sürer?

İşlemin kendisi genellikle 20–45 dakika sürer. Hastanede geçen toplam süre ise hazırlık ve işlem sonrası izlemle birlikte daha uzundur. Planlı, yalnızca tanı amaçlı anjiyoda çoğu hasta aynı gün ya da bir gece izlemden sonra taburcu olur.

Peki süreyi ne uzatır? Başlıca dört durum:

• Kasıktan giriş (işlem sonrası izlem daha uzun sürer)
• Önceki bypass ameliyatı (bypass damarları da ayrıca görüntülenir)
• Orta derecedeki bir darlıkta basınç ölçümü ya da damar içi görüntüleme
• Aynı seansta balon ve stent uygulanması (bu durumda çoğunlukla bir gece hastanede kalınır)

Anjiyo sonrası nelere dikkat edilir?

Anjiyo sonrasında en önemli konu nedir? En önemli konu, giriş yerinin iyileşmesi ve olası bir kanamanın erken fark edilmesidir. İlk saatler hastanede, sonraki günler evde geçer.

İlk saatler

• Bilekten girildiyse: Bileklik takılıyken elinizde artan uyuşma, morarma ya da şiddetli ağrı olursa hemen hemşireye söyleyin.
• Kasıktan girildiyse: Yatak istirahati süresince bacağınızı bükmeyin. Ne zaman kalkacağınızı ekip söyler.
• Böbrekleri korumak için hekimin önerdiği kadar sıvı alınır. Kalp yetmezliği ya da sıvı kısıtlaması olanlarda miktarı hekim belirler.

Eve dönüş ve günlük yaşam

• Eve bir refakatçiyle dönün. İşlem günü araç kullanmayın.
• Masa başı işlere genellikle birkaç gün içinde dönülebilir. Ağır kaldırma, bileği zorlama ve yoğun egzersiz için bilekten girişte birkaç gün, kasıktan girişte biraz daha uzun beklenir.
• İşlem için ara verilen ilaçlara (örneğin kan sulandırıcı ya da metformin) ne zaman döneceğinizi taburcu olmadan sorun ve not alın. Söylenmediyse ertesi gün hekiminize danışın. Hiçbir ilacı kendiliğinizden kesmeyin, dozunu değiştirmeyin.
• Stent takıldıysa kan sulandırıcılar en kritik konudur ve hekime danışmadan bırakılmaz. Ayrıntılar balon ve stent sayfasındadır.

Giriş yeri bakımı

• Giriş yerini temiz ve kuru tutun. Bandın ne zaman çıkarılacağı ve ne zaman duş alınabileceği taburculukta söylenir.
• Küçük bir morarma ve hafif hassasiyet normaldir. Çoğu zaman günler içinde çekilir.
• Kasıktan girildiyse ilk günlerde öksürürken ya da ıkınırken giriş yerine hafifçe bastırın.

Ne zaman acile başvurulmalı?

Kanama, dolaşım bozukluğu ve ağır alerji belirtilerinde beklemeyin. Aşağıdaki liste aciliyet sırasına göredir: önce 112, sonra acil servis, sonra aynı gün hekim.

• Giriş yerinde kanama: Hemen parmaklarınızla üzerine sıkıca bastırın, kasıktaysa uzanın. Kanama durmazsa ya da şişlik hızla büyürse bastırmayı bırakmadan 112’yi arayın.
• İşlemden sonra yeni başlayan göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılır gibi olma: Süre beklemeyin, 112’yi arayın.
• Dudakta, dilde ya da boğazda şişlik, nefes almakta zorluk: Ağır alerji belirtisi olabilir. 112’yi arayın.
• Kasıktan girildiyse bel, yan ya da karın ağrısıyla birlikte baş dönmesi ve soğuk terleme: Dışarıdan görünmeyen bir kanamanın belirtisi olabilir. 112’yi arayın.
• Elde ya da bacakta soğukluk, uyuşma, solukluk veya renk değişikliği: Beklemeden en yakın acil servise başvurun. Kendiniz araç kullanmayın.
• Giriş yerinde nabız gibi atan şişlik ya da günler içinde büyüyen sertlik: Aynı gün hekiminize başvurun.
• Giriş yerinde artan ağrı, kızarıklık, akıntı ya da ateş: Enfeksiyon belirtisi olabilir. Aynı gün hekiminize başvurun.
• Yaygın kaşıntı ya da döküntü: Gecikmiş kontrast alerjisi olabilir. Aynı gün hekiminize başvurun.
• İdrar miktarında belirgin azalma: Böbrek etkilenmesi olabilir. Aynı gün hekiminize başvurun.

Anjiyo riskli mi?

Riski düşüktür ama sıfır değildir. Anjiyo yaygın yapılan bir işlemdir. Yine de her girişimsel işlem gibi riskleri vardır. Risk ileri yaş, böbrek yetmezliği, diyabet, akut kalp krizi ve eşlik eden hastalıklarla artar.

• Sık ve genellikle hafif: Giriş yerinde morarma, küçük kan birikmesi (hematom), bilek damarının tıkanması.
• Kontrast maddeye bağlı: Alerjik reaksiyon (çoğu hafif, ağır reaksiyon nadirdir) ve özellikle önceden böbrek hastalığı olanlarda böbrek fonksiyonunda bozulma.
• Nadir ama ciddi: Ciddi kanama veya damar hasarı, ritim bozukluğu, kalp krizi, inme ve ölüm. Planlı, tanı amaçlı anjiyoda bu ciddi komplikasyonlar nadirdir.
• Radyasyon: İşlem röntgen ışını kullanır. Doz işlemin süresine ve karmaşıklığına göre değişir. Hamilelik ihtimali mutlaka önceden bildirilmelidir.

Size özgü risk düzeyi işlem öncesinde konuşulur ve yazılı onamınız alınır.

Anjiyoda darlık çıkarsa ne olur?

Anjiyoda darlık çıkarsa hemen stent mi takılır? Hayır, her darlık stent gerektirmez. Anjiyo bir tanı aracıdır. Ardından gelen karar yalnızca görüntüye dayanmaz. Şikâyetler, darlığın kan akımını kısıtlayıp kısıtlamadığı, damar yapısı, kalp pompa gücü ve eşlik eden hastalıklar birlikte değerlendirilir. Üç yol vardır:

• İlaç tedavisi: Kronik (stabil) koroner hastalıkta kolesterol düşürücü, kan sulandırıcı ve göğüs ağrısını azaltan ilaçlar tedavinin temelidir. Şikâyete yol açmayan ve kan akımını kısıtlamayan darlıklarda çoğu zaman yeterlidir.
• Balon ve stent: Uygun darlıklarda çoğu zaman aynı seansta yapılabilir. Uzun süredir tam tıkalı damarlarda ise CTO girişimi ayrıca planlanır.
• Bypass ameliyatı: Çok damar hastalığında (özellikle diyabeti olanlarda) veya karmaşık sol ana koroner darlığında, kardiyolog ve kalp cerrahının birlikte değerlendirdiği kalp ekibi kararıyla önerilebilir.

Anjiyo gerektirebilecek belirtileri ve hangi testin kime uygun olduğunu kalp damar tıkanıklığı belirtileri rehberinde okuyabilirsiniz. Şu cümleyi aklınızda tutun: anjiyo damarın haritasını çıkarır, tedavi kararını şikâyetleriniz ve testler birlikte belirler. Dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısında randevu beklemeyin. Hemen 112’yi arayın.