Kalp Ritim Bozukluğu ve Çarpıntı: Türleri, Belirtileri ve Tedavisi

Kalp normalde sağ kulakçıktaki doğal pilden (sinüs düğümü) çıkan düzenli uyarılarla dakikada 60–100 kez atar. Bu elektrik sisteminin herhangi bir yerinde sorun olduğunda kalp çok hızlı, çok yavaş ya da düzensiz atar; buna ritim bozukluğu (aritmi) denir. Çarpıntı ise kalp atışının hissedilmesidir ve her zaman bir ritim bozukluğu anlamına gelmez. Ritim bozukluklarının büyük kısmı zararsızdır; ancak bazıları inme, bayılma veya kalp yetmezliğine yol açabildiği için doğru tanı önemlidir.

Çarpıntı nedir, sürekli kalp çarpıntısı neden olur?

Çarpıntı; kalbin hızlı, güçlü, düzensiz atması ya da “teklemesi” olarak hissedilir. Sürekli ya da sık tekrarlayan çarpıntının başlıca nedenleri şunlardır:

• Kalp dışı nedenler: Stres ve kaygı, kafein, enerji içecekleri, sigara, alkol, uykusuzluk, sıvı kaybı, ateş, kansızlık, tiroid bezinin fazla çalışması, hamilelik, menopoz, bazı ilaçlar
• Zararsız ritim değişiklikleri: Sinüs taşikardisi (vücudun ihtiyaca bağlı hızlanması), ekstrasistoller
• Tedavi gerektiren ritim bozuklukları: Atriyal fibrilasyon, atriyal flutter, SVT, ventriküler taşikardi
• Ayağa kalkınca gelen çarpıntı: POTS ya da sıvı kaybı

Nabzın hangi değerde normal sayıldığını nabız kaç olmalı rehberinde bulabilirsiniz.

Kalp ritim bozukluğu türleri

Ekstrasistol nedir?

Ekstrasistol, beklenenden erken gelen ek bir atımdır. Kulakçıktan (atriyal) ya da karıncıktan (ventriküler) kaynaklanabilir. Erken atımdan sonra kısa bir duraklama olur ve ardından gelen güçlü atım “kalp tekledi” ya da “boğazıma bir şey takıldı” diye hissedilir. Sağlıklı kişilerin büyük çoğunluğunda gün içinde birkaç ekstrasistol bulunur.

Yorgunluk, uykusuzluk, kafein, alkol ve stres ekstrasistolleri artırır. Kalbi yapısal olarak sağlıklı kişilerde tedavi çoğu zaman gerekmez. Holter’de ventriküler ekstrasistollerin tüm atımların yaklaşık %10’undan fazlasını oluşturması durumunda kalp kasının zayıflayıp zayıflamadığı ekokardiyografiyle izlenir; şikâyet yapıyor ya da kasta zayıflamaya yol açıyorsa ilaç veya ablasyon uygulanabilir.

SVT nedir?

SVT (supraventriküler taşikardi), kalbin üst bölümünde ya da kulakçık-karıncık bağlantısında bulunan fazladan bir elektrik devresi nedeniyle oluşan hızlı ritimdir. En sık türleri AVNRT (AV düğüm içindeki kısa devre) ve WPW sendromunda görülen ek yola bağlı taşikardidir. Tipik olarak genç ve orta yaştaki kişilerde görülür; nabız ani olarak dakikada 150–250’ye çıkar ve aniden normale döner. Atak sırasında boyunda atım hissi, sonrasında sık idrara çıkma olabilir.

Atriyal fibrilasyon (AF)

AF, en sık görülen kalıcı ritim bozukluğudur ve yaşla artar. Kulakçıklar düzenli kasılmak yerine titrer; nabız düzensiz ve çoğu zaman hızlıdır. AF’nin en önemli tehlikesi, kulakçıkta oluşan pıhtının beyne gitmesiyle inmedir. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2024 kılavuzu, inme riskini yaş, yüksek tansiyon, şeker hastalığı, kalp yetmezliği, damar hastalığı ve geçirilmiş inme gibi özelliklerle hesaplanan CHA₂DS₂-VA skoruyla değerlendirmeyi önerir. Skor 2 ve üzerindeyse kan sulandırıcı tedavi önerilir, 1 ise düşünülür. AF’yi tetikleyen yüksek tansiyon, fazla kilo, uyku apnesi ve alkolün tedavisi de kılavuzda tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Bradikardi nedir, belirtileri nelerdir?

Bradikardi, kalbin yavaş atmasıdır. Genel tanımda dinlenme nabzının 60’ın altında olması kabul edilir; ancak sporcularda ve uykuda 40–50’li değerler normaldir. Bradikardi önemini belirtilerden alır:

• Baş dönmesi, gözlerin kararması, bayılma veya bayılacak gibi olma
• Çabuk yorulma, eforla nefes darlığı, egzersiz kapasitesinde düşme
• Dikkat dağınıklığı, özellikle yaşlılarda bilinç bulanıklığı

Nedenler arasında sinüs düğümünün yaşa bağlı yorulması (hasta sinüs sendromu), AV bloklar, beta bloker gibi nabız düşürücü ilaçlar, tiroid bezinin az çalışması, kan potasyum yüksekliği ve uyku apnesi bulunur. İlaca bağlı bradikardide ilaç kendi başına kesilmemeli, hekimle görüşülmelidir.

AV bloklar ve Mobitz tip 2

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2021 kılavuzu, geri döndürülebilir bir neden yoksa Mobitz tip 2, ileri derece ve tam AV blokta şikâyet olmasa bile kalp pili takılmasını önerir.

Zararsız ritim bozuklukları

Aşağıdaki durumlar kalbi sağlıklı kişilerde çoğunlukla zararsızdır ve genellikle tedavi gerektirmez:

• Solunumsal sinüs aritmisi: Nefes alırken nabzın hızlanıp verirken yavaşlaması; özellikle çocuk ve gençlerde normaldir.
• Seyrek ekstrasistoller
• Sporcu bradikardisi ve uykuda görülen yavaşlamalar
• 1. derece AV blok ve uykuda görülen Mobitz tip 1
• Egzersiz, heyecan ya da ateşe bağlı sinüs taşikardisi

“Zararsız” kararı EKG, gerekirse Holter ve ekokardiyografi ile kalbin yapısının normal olduğu gösterildikten sonra verilir.

Yemekten sonra çarpıntı neden olur?

Yemekten sonra sindirim için bağırsaklara giden kan artar ve nabız birkaç atım hızlanır; bu normaldir. Bunun dışında şunlar yemekten sonra çarpıntıya yol açabilir:

• Büyük ve karbonhidrattan zengin öğünler, yemekle alınan kahve veya alkol
• Mide şişkinliği ve reflünün tetiklediği ekstrasistoller
• Yemekten 2–3 saat sonra kan şekerinin hızla düşmesi
• Vagus sinirinin uyarılmasına bağlı olarak bazı kişilerde tetiklenen atriyal fibrilasyon atakları

Yemekten sonra düzensiz ve uzun süren çarpıntı ya da göğüs ağrısı varsa değerlendirme gerekir.

Çarpıntı mı, panik atak mı?

Panik atak ve SVT birbirine çok benzeyebilir ve SVT’li hastaların bir kısmına yıllarca panik atak tanısı konabilir. Ayırt ettirici ipuçları:

Kesin ayrım ancak atak sırasında çekilen EKG ile yapılabilir. İki durum aynı kişide birlikte de bulunabilir.

Tanı: EKG, Holter ve diğer testler

• EKG: Şikâyet o an varsa ritmin türünü gösterir. Ayrıntılar için EKG nedir sayfasına bakabilirsiniz.
• Ritim Holteri: 24–48 saat, gerekirse 7–14 gün boyunca ritmi kaydeder.
• Olay kaydedici ve akıllı saat EKG’si: Seyrek ataklarda kayıt almaya yarar.
• Deri altı ritim kaydedici: Çok seyrek ancak ciddi şikâyetlerde (ör. açıklanamayan bayılma) yıllarca kayıt yapabilir.
• Ekokardiyografi, efor testi ve kan tahlilleri (tiroid, kansızlık, elektrolitler): Kalbin yapısını ve altta yatan nedenleri araştırır.
• Elektrofizyolojik çalışma (EPS): Kalbin elektrik sistemini içeriden haritalayan ve çoğu zaman ablasyonla aynı seansta yapılan işlem.

Kalpte ritim bozukluğu tedavisi: ritim bozukluğu nasıl geçer?

Tedavi, ritim bozukluğunun türüne, şikâyetlere ve kalbin yapısına göre belirlenir:

• Tetikleyicilerden kaçınma: Kafein, alkol, enerji içeceği ve uykusuzluğun azaltılması; tansiyon, kilo ve uyku apnesinin tedavisi.
• İlaçlar: Nabzı yavaşlatan ilaçlar (beta blokerler, verapamil, diltiazem) ve ritim düzenleyiciler (flekainid, propafenon, amiodaron gibi). Hangi ilacın uygun olduğunu ve dozunu hekiminiz belirler. Ayrıntılar için kalp ilaçları ve ritim bozukluğu ilaçları sayfasına bakılabilir.
• Kardiyoversiyon: AF veya flutter’ı normal ritme döndürmek için elektrikle ya da ilaçla yapılır. Ritim bozukluğu uzun süredir devam ediyorsa ya da başlangıç zamanı bilinmiyorsa, pıhtı riskine karşı önce birkaç hafta kan sulandırıcı kullanılır ya da yemek borusundan ekokardiyografi (TEE) ile pıhtı olmadığı gösterilir.
• Kateter ablasyon: Kasıktan girilen ince kateterlerle kısa devreye neden olan bölge yakılarak ya da dondurularak işlevsiz hale getirilir. SVT’de başarı oranı %95’in üzerindedir ve tekrarlayan ataklarda ilk tercih edilebilecek tedavidir. AF’de pulmoner ven izolasyonu yapılır; 2024 ESC kılavuzu, ataklar halinde gelen AF’de ablasyonu ritim kontrolü için ilk seçenekler arasında sayar.
• Kalp pili ve ICD: Şikâyet yapan bradikardi ve ileri AV bloklarda kalp pili; ölümcül ventriküler ritim riski yüksek hastalarda ICD takılır.

SVT tedavisi

SVT atağı sırasında vagal manevralar ilk adımdır: sırtüstü pozisyonda kapalı ağız ve burunla yaklaşık 15 saniye ıkınmak (Valsalva), ardından bacakları havaya kaldırmak (modifiye Valsalva) atağı sıklıkla sonlandırır. Geçmezse acil serviste damardan adenozin gibi ilaçlar verilir. Tekrarlayan SVT’de uzun vadeli çözüm genellikle ablasyondur.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Ani başlayan ve ani biten çarpıntı atakları yaşıyorsanız
• Nabzınız düzensizse ya da akıllı saatiniz tekrar tekrar AF uyarısı veriyorsa
• Nabzınız sporcu olmadığınız halde 50’nin altındaysa ve halsizlik, baş dönmesi varsa
• EKG’nizde AV blok, dal bloğu veya ekstrasistol yazıyorsa
• Ailenizde genç yaşta ani ölüm ya da kalıtsal ritim hastalığı varsa
• Çarpıntı nedeniyle günlük yaşamınız, işiniz ya da uykunuz etkileniyorsa

Muayene için kardiyolog randevusu sayfasından bilgi alabilirsiniz. Çarpıntıyla birlikte göğüs ağrısı, bayılma ya da inme belirtisi varsa 112’yi arayın.