Kalp Krizi Belirtileri: Sessiz Belirtiler ve İlk Yapılması Gerekenler

Kalp krizi (tıbbi adıyla miyokard enfarktüsü), kalbi besleyen koroner damarlardan birinin genellikle bir pıhtıyla aniden tıkanması ve o damarın beslediği kalp kasının hasar görmesidir. Tıkalı damar ne kadar erken açılırsa o kadar çok kalp kası kurtarılır; bu yüzden “zaman kastır” denir. Türkiye’de ölümlerin en sık nedeni kalp-damar hastalıklarıdır ve kalp krizinde kayıpların önemli bir kısmı hastaneye ulaşmadan yaşanır. Belirtileri tanımak ve ilk dakikalarda doğru adımı atmak, hayat kurtaran en önemli bilgidir.

Kalp krizi belirtileri nelerdir?

Kalp krizinin en tipik belirtisi göğüs ortasında baskı, sıkışma, ağırlık veya yanmadır. Ağrı genellikle 20 dakikadan uzun sürer, dinlenmekle geçmez ve şu belirtilerden biri veya birkaçı eşlik edebilir:

• Ağrının sol kola, iki kola, boyna, çeneye, sırta veya mide üstüne yayılması
• Soğuk terleme
• Nefes darlığı
• Bulantı, kusma, hazımsızlık hissi
• Baş dönmesi, bayılma hissi veya bayılma
• Çarpıntı, yoğun ölüm korkusu

Ağrı her zaman şiddetli değildir. Bazı hastalar yalnızca “göğsümde bir rahatsızlık, bir ağırlık var” der. Göğüs ağrısının kalpten olup olmadığını ayırt etmek için kalp ağrısı ve göğüs ağrısı rehberine bakabilirsiniz.

Sessiz kalp krizi belirtileri: kadınlar, yaşlılar ve şeker hastaları

Her kalp krizi tipik göğüs ağrısıyla gelmez. ESC 2023 akut koroner sendrom kılavuzu, kadınlarda, yaşlılarda, şeker hastalarında ve böbrek yetmezliği olanlarda belirtilerin sıklıkla farklı (atipik) olduğunu vurgular. Bu gruplarda kriz daha geç fark edilir ve tedavi gecikir.

Halk arasında “kalp krizinin 7 sessiz belirtisi” olarak bilinen ve dikkat edilmesi gereken belirtiler şunlardır:

1. Açıklanamayan nefes darlığı: Göğüs ağrısı olmadan, kısa sürede ortaya çıkan nefes darlığı.
2. Aşırı ve ani yorgunluk: Özellikle kadınlarda, günler öncesinden başlayabilen olağandışı halsizlik.
3. Mide üstü ağrısı, hazımsızlık, bulantı: Mide rahatsızlığı sanılan belirtiler; özellikle kalbin alt duvarını etkileyen krizlerde.
4. Çene, boyun, diş veya sırt ağrısı: Göğüs ağrısı olmadan yalnızca bu bölgelerde sıkışma.
5. Kolda ağrı veya uyuşma: Tek başına ya da çok hafif göğüs rahatsızlığıyla birlikte.
6. Soğuk terleme: Sıcak olmayan ortamda, eforsuz başlayan terleme.
7. Baş dönmesi, bayılma hissi: Özellikle yaşlılarda tek belirti olabilir.

Şeker hastalarında sinir hasarı (nöropati) ağrı algısını azalttığı için kriz tamamen sessiz geçebilir ve ancak sonradan çekilen EKG veya ekokardiyografide eski bir hasar olarak fark edilir. Bu yüzden şeker hastası, yaşlı ya da kadın birinde yeni başlayan nefes darlığı veya belirgin halsizlik “yorgunluktur” diye geçiştirilmemelidir.

Kalp krizinde nabız kaç olur?

Kalp krizini gösteren belirli bir nabız değeri yoktur. Nabız krizin yerine, genişliğine ve kişinin kullandığı ilaçlara göre değişir. Normal dinlenme nabzı dakikada 60–100 arasıdır; ayrıntılar için nabız kaç olmalı sayfasına bakabilirsiniz.

Buradaki en önemli mesaj şudur: Göğüs ağrısı olan birinin nabzının normal çıkması “kalp krizi değil” demek değildir. Evde ölçülen nabız ya da akıllı saat verisine güvenip 112’yi aramayı geciktirmeyin.

Kalp krizinde tansiyon kaç olur?

Tansiyon için de tanı koydurucu bir değer yoktur. Ağrı ve stres hormonları tansiyonu yükseltebilir; birçok hastada tansiyon normal kalır. Kalbin pompa gücü ciddi azaldığında ya da sağ karıncığı etkileyen krizlerde tansiyon düşer. Büyük tansiyonun 90 mmHg’nin altına inmesi, soluk-soğuk-terli cilt ve bilinç bulanıklığıyla birlikteyse kardiyojenik şok düşünülür ve en ağır tablolardan biridir.

Kalp krizi nasıl anlaşılır? Kalp krizi testi ve kan testi

Kalp krizi tanısı üç temel bilgiyle konur: belirtiler, EKG ve kan testi.

• EKG: Hastayla ilk temastan sonra 10 dakika içinde çekilmelidir. EKG’de ST yükselmesi varsa (STEMI), damar tam tıkalı kabul edilir ve en kısa sürede anjiyo ile açılması hedeflenir. ST yükselmesi olmayan krizlerde (NSTEMI) EKG normal ya da belirsiz olabilir.
• Kalp krizi kan testi (troponin): Kalp kası hasarında kana geçen troponin, yüksek duyarlıklı yöntemlerle ölçülür. ESC 2023 kılavuzu, ilk ölçümü ve 1 veya 2 saat sonraki tekrar ölçümü karşılaştıran hızlı algoritmaları önerir. Eskiden kullanılan CK-MB artık ikinci plandadır.
• Ekokardiyografi: Kalp duvarındaki hareket kaybını ve pompa gücünü gösterir.
• Koroner anjiyografi: Tıkalı damarı gösterir ve aynı işlemde balon-stent ile açılmasını sağlar.

İnternette “kalp krizi testi” adıyla yer alan soru listeleri yalnızca farkındalık sağlar; kalp krizini dışlamak için EKG ve troponin gerekir. Önümüzdeki 10 yıllık riskinizi merak ediyorsanız kalp krizi riski hesaplama aracını kullanabilirsiniz.

Kulak memesi çizgisi kalp krizini gösterir mi?

Kulak memesinde çapraz uzanan kırışıklık (Frank çizgisi), bazı çalışmalarda koroner arter hastalığıyla ilişkili bulunmuştur. Ancak yaşla birlikte de ortaya çıkar; ne kalp krizinin belirtisidir ne de tek başına tanı koydurur. Ayrıntılar için Frank çizgisi ve ksantelazma sayfasına bakabilirsiniz.

Kalp krizi ilk müdahale: ne yapılmalı?

1. Hemen 112’yi arayın. Belirtileri ve başlama saatini söyleyin. Hastayı özel araçla götürmek yerine ambulans çağırmak daha güvenlidir: ambulansta EKG çekilir, ritim bozukluğuna anında müdahale edilir ve hasta doğrudan anjiyo yapılabilen merkeze yönlendirilebilir.
2. Hastayı dinlendirin. Oturur veya yarı oturur pozisyonda tutun, yürütmeyin, sıkan giysileri gevşetin.
3. Aspirin konusunda dikkatli olun. Kılavuzlar, kalp krizi düşünülen hastalara kontrendikasyon yoksa aspirinin olabildiğince erken verilmesini önerir. Evde ise bunu 112 görevlisinin yönlendirmesiyle yapın: aspirin alerjisi, aktif kanama, yakın zamanda ameliyat ya da mide kanaması öyküsü varsa verilmemelidir. Önerildiğinde tablet yutulmadan önce çiğnenir; doz 112 görevlisi tarafından söylenir. Aspirin, 112’yi aramanın yerine geçmez.
4. Nitrat: Daha önce hekiminiz dil altı nitrat verdiyse talimata göre kullanabilirsiniz. Tansiyon düşükse, baş dönmesi varsa veya son 1–2 gün içinde cinsel güç artırıcı ilaç alındıysa kullanılmamalıdır.
5. Yalnız bırakmayın ve ambulans gelene kadar bilincini ve solunumunu izleyin.

Kalp durursa: kalp masajı (CPR)

Kişi bilincini kaybettiyse, seslenince ve omzuna dokununca tepki vermiyorsa ve normal nefes almıyorsa (hiç nefes yok ya da ara ara hırıltılı nefes var), kalp durmuş kabul edilir:

• 112’yi arayın, telefonu hoparlöre alın; görevli size adım adım yol gösterecektir. Adımların ayrıntısı: kalp masajı nasıl yapılır.
• Göğsün ortasına, dakikada 100–120 hızında, 5–6 cm derinlikte kesintisiz basın.
• Eğitimliyseniz her 30 basıya 2 kurtarıcı nefes verin; eğitimli değilseniz yalnızca göğüs basısına devam edin.
• Çevrede otomatik eksternal defibrilatör (OED) varsa getirilmesini isteyin; cihaz sesli olarak yönlendirir.

Kalp krizine bağlı kalp durmasında hayatta kalmayı en çok etkileyen şey, çevredekilerin hemen kalp masajına başlaması ve erken şoktur.

Kalp krizinin tedavisi kısaca

Hastanede damar tıkalıysa en kısa sürede anjiyo ve stent (primer perkütan koroner girişim) ile açılır. Buna ek olarak iki farklı kan sulandırıcı (aspirin ve bir P2Y12 inhibitörü), yüksek etkili statin ve gerekirse beta bloker gibi ilaçlar başlanır. Kriz sonrası kalp damar tıkanıklığı uzun süreli bir hastalık olarak takip edilir; kardiyak rehabilitasyon, sigaranın bırakılması ve LDL kolesterolün hedefe indirilmesi yeni kriz riskini belirgin azaltır.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

Aşağıdaki durumlarda acil değil ama gecikmeden kardiyoloji değerlendirmesi önerilir:

• Eforla gelen ve dinlenince geçen göğüs sıkışması veya nefes darlığı yaşıyorsanız
• Şeker hastasıysanız ve son dönemde efor kapasiteniz açıklanamayan şekilde azaldıysa
• Ailenizde erkeklerde 55, kadınlarda 60 yaşından önce kalp krizi öyküsü varsa
• Rutin EKG’nizde “eski enfarktüs” veya iskemi bulgusu söylendiyse
• Kalp krizi geçirdiyseniz ve kontrolleriniz aksadıysa

Acil belirti yoksa bir kardiyolog randevusu ile risk faktörleriniz ve gerekli tetkikler planlanabilir.