Kalp Ağrısı ve Göğüs Ağrısı Neden Olur? Ne Zaman Tehlikelidir?

Göğüs ağrısı, acil servislere ve kardiyoloji polikliniklerine başvurunun en sık nedenlerinden biridir. Halk arasında “kalp ağrısı”, “kalp sıkışması” ya da “kalbime bir şey saplandı” diye anlatılan şikâyetlerin önemli bir kısmı aslında kalpten değil; kaslardan, kıkırdaklardan, yemek borusundan veya kaygıdan kaynaklanır. Ancak küçük bir kısmı kalp krizi, aort yırtılması ya da akciğer pıhtısı gibi dakikaların önemli olduğu hastalıkların ilk işaretidir. Bu yüzden ağrının nasıl olduğunu, ne zaman geldiğini ve neyle birlikte olduğunu bilmek, doğru kararı vermenin anahtarıdır.

Kalp neden ağrır?

Kalp kası, kendisini besleyen koroner (kalp) damarlarından gelen kana ihtiyaç duyar. Damar içinde yağ ve kalsiyumdan oluşan plaklar biriktiğinde, dinlenirken yeterli olan kan akımı eforda yetersiz kalır. Kalp kasının oksijensiz kalmasına iskemi, bunun yarattığı ağrıya angina (anjina pektoris) denir. Plak yırtılıp üzerinde pıhtı oluşursa damar aniden tıkanır ve kalp krizi (miyokard enfarktüsü) gelişir.

Kalp ağrısının tek nedeni damar tıkanıklığı değildir. Kalp damarının kasılması (spazm), kalp zarı iltihabı (perikardit), kalp kası iltihabı (miyokardit), ileri kapak darlığı ve çok hızlı ritim bozuklukları da göğüs ağrısı yapabilir.

Kalp ağrısı nasıl olur?

Tipik kalp ağrısını hastalar çoğunlukla “ağrı” kelimesiyle değil, şu ifadelerle anlatır:

• Göğsün ortasında baskı, sıkışma, ağırlık, “üstüme fil oturmuş gibi”
• Göğüste yanma veya daralma hissi
• Elin tamamıyla gösterilen, yaygın bir rahatsızlık (tek parmakla gösterilen nokta değil)
• Yürüme, merdiven çıkma, soğuk hava, ağır yemek veya heyecanla başlayan ve dinlenince 2–5 dakikada azalan ağrı

Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) 2024 kronik koroner sendrom kılavuzu, göğüs ağrısını üç özelliğe göre değerlendirir: göğüs kemiği arkasında baskı hissi olması, eforla ya da stresle tetiklenmesi ve dinlenme veya nitratla birkaç dakikada geçmesi. Üçü birden varsa ağrı “tipik angina” kabul edilir ve kalp kaynaklı olma olasılığı yüksektir.

Kalp ağrısı nereye vurur?

Kalpten gelen ağrı çoğu zaman tek bir noktada kalmaz. En sık sol kola, bazen iki kola, boyna, çeneye, dişlere, iki kürek kemiği arasına (sırta) ve mide üstüne yayılır. Bazı kişilerde, özellikle kadınlarda, yaşlılarda ve şeker hastalarında, göğüste belirgin ağrı olmadan yalnızca kolda ağrı, çenede sıkışma, nefes darlığı veya açıklanamayan halsizlik görülebilir.

Kalp kaynaklı ve kalp dışı göğüs ağrısı farkları

Aşağıdaki tablo genel bir yol göstericidir; hiçbir tek özellik kalp hastalığını tek başına dışlamaz.

Ara ara kalp ağrısı neden olur?

“Ara ara sol tarafıma bir şey batıyor” şikâyeti kardiyoloji muayenesinde en sık duyulan cümlelerden biridir. Birkaç saniye süren, kendiliğinden gelip geçen, eforla ilişkisi olmayan bu ağrıların nedenleri çoğunlukla şunlardır:

• Göğüs duvarı ağrısı (kas ve kıkırdak): Kaburgaların göğüs kemiğine bağlandığı kıkırdak eklemlerinin iltihabı (kostokondrit), kas zorlanması, yanlış duruş, ağır kaldırma. Bastırınca ağrının artması tipiktir.
• Prekordiyal yakalanma sendromu: Özellikle genç ve zayıf kişilerde, dinlenirken sol göğüste nefes alınca artan, 30 saniyeden kısa süren saplanma. Zararsızdır ve kendiliğinden geçer.
• Reflü ve yemek borusu spazmı: Yanma, ekşime, yemek sonrası veya yatınca artma. Yemek borusu spazmı kalp ağrısına çok benzeyebilir.
• Kaygı ve panik atak: Göğüste sıkışma, çarpıntı, nefes alamama, elde uyuşma.
• Zona (herpes zoster): Göğsün bir tarafında kuşak şeklinde yanıcı ağrı; birkaç gün sonra döküntü çıkar.

Ağrı ara ara ama eforla geliyorsa durum farklıdır. Yokuş çıkarken gelen, durunca geçen ve son haftalarda sıklaşan ağrı, kalp damarında darlığın habercisi olabilir ve beklemeden değerlendirilmelidir. Ayrıntılar için kalp damar tıkanıklığı belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.

Kalp sıkışması neden olur?

“Kalp sıkışması” ifadesi hem gerçek kalp ağrısı hem de kaygı için kullanılır. Kalp kaynaklı sıkışmanın başlıca nedenleri koroner arter hastalığı, kalp krizi, damar spazmı ve ileri aort kapak darlığıdır. Kalp dışı nedenler arasında panik atak, reflü, astım ve kas gerginliği öne çıkar. Sıkışmaya çarpıntı eşlik ediyorsa kalp ritim bozukluğu da araştırılmalıdır. Gece veya sabaha karşı istirahatte gelen sıkışma, kalp spazmı olarak bilinen vazospastik anginanın tipik özelliğidir.

Kalpte yanma hissi neden olur?

Göğüs kemiği arkasında yanma en sık mide asidinin yemek borusuna kaçmasından (reflü) kaynaklanır; yemekten sonra, öne eğilince veya yatınca artar ve mide ilaçlarıyla azalır. Ancak kalp ağrısı da bazı kişilerde yanma şeklinde hissedilir. Eforla gelen yanma, soğuk terleme ile birlikte olan yanma ya da 50 yaş üstünde ilk kez başlayan “hazımsızlık” kalp açısından mutlaka değerlendirilmelidir. Mide ilacıyla geçmesi kalp kaynağını her zaman dışlamaz.

Göğüs ağrısı neden olur? Acil nedenler

Göğüs ağrısının hayatı tehdit eden beş nedeni, acil serviste öncelikle dışlanır:

Bunlar dışında perikardit (öne eğilince azalan, yatınca artan ağrı), zatürre ve akciğer zarı iltihabı (plörezi), safra kesesi ve mide ülseri de göğüs ağrısı yapabilir.

Kalp ağrısına ne iyi gelir? İlk anda ne yapılmalı?

Kalp kaynaklı ağrıya evde “iyi gelen” bir bitki, içecek veya masaj yoktur. Yapılması gerekenler şunlardır:

1. Yaptığınız işi hemen bırakın, oturun veya yarı oturur pozisyonda dinlenin.
2. Daha önce kardiyoloğunuz dil altı nitrat önerdiyse, talimata uygun şekilde kullanın. Son 1–2 gün içinde cinsel güç artırıcı ilaç kullandıysanız nitrat kullanmayın.
3. Ağrı dinlenmeye rağmen 5 dakikada geçmiyorsa ya da terleme, nefes darlığı eşlik ediyorsa 112’yi arayın. Kendiniz araç kullanarak hastaneye gitmeyin.
4. 112 görevlisi önerirse, alerjiniz yoksa aspirin çiğnemeniz istenebilir; bunu kendi başınıza değil, görevlinin yönlendirmesiyle yapın.

Kas kaynaklı ağrıda sıcak uygulama, dinlenme ve hekim önerisiyle ağrı kesici; reflüde ise akşam geç ve ağır yemekten kaçınmak, yatak başını yükseltmek fayda sağlar. Ancak bu önlemler, ağrının kalpten olmadığı anlaşıldıktan sonra uygundur. Kalp krizinin tüm belirtileri ve ilk yardım adımları için kalp krizi belirtileri rehberine bakabilirsiniz.

Göğüs ağrısı nasıl değerlendirilir?

Muayenede önce ağrının özellikleri ve risk faktörleri (yaş, sigara, yüksek tansiyon, kolesterol, diyabet, aile öyküsü) sorgulanır. Ardından:

• EKG: Acil başvuruda ilk 10 dakika içinde çekilmesi önerilir. Normal bir EKG kalp krizini tek başına dışlamaz.
• Troponin: Kalp kası hasarını gösteren kan testidir; acil serviste belirli aralıklarla tekrarlanır.
• Ekokardiyografi: Kalp duvar hareketleri, kapaklar ve kalp zarı değerlendirilir.
• Koroner BT anjiyografi veya stres testleri: Tekrarlayan ve eforla ilişkili ağrılarda damar darlığını araştırmak için kullanılır.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Eforla gelen, dinlenince geçen göğüs ağrısı veya sıkışma yaşıyorsanız
• Ağrınız son günlerde sıklaştı, uzadı ya da daha az eforla gelmeye başladıysa (bu durumda aynı gün değerlendirme gerekir)
• Sigara, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği veya ailede erken kalp hastalığı gibi risk faktörleriniz varsa ve göğüs ağrınız tekrarlıyorsa
• Göğüs ağrısına çarpıntı, nefes darlığı veya baş dönmesi eşlik ediyorsa
• Daha önce kalp hastalığı tanısı aldıysanız ve şikâyetleriniz değiştiyse

Acil belirtiler yoksa bir kardiyolog randevusu ile ağrının kaynağı planlı şekilde araştırılabilir.