Kalp Krizi Riski Hesaplama: 10 Yıllık Kalp-Damar Hastalığı Riski

Kalp krizi ve inme çoğu zaman tek bir nedene değil, yıllar boyunca bir araya gelen risk faktörlerine bağlıdır. Yaş, cinsiyet, kolesterol, tansiyon, sigara ve diyabet birlikte değerlendirildiğinde, bir kişinin önümüzdeki 10 yılda kalp krizi veya inme geçirme olasılığı oldukça iyi tahmin edilebilir. Bu tahmin, kolesterol veya tansiyon ilacına ihtiyaç olup olmadığı gibi önemli kararların temelini oluşturur. Yukarıdaki araçla kendi 10 yıllık riskinizi hesaplayabilir, aşağıda sonucun ne anlama geldiğini ve sınırlarını okuyabilirsiniz.

Kalp krizi riski nasıl hesaplanır?

Bu sayfadaki araç, Amerikan Kalp Derneği ve Amerikan Kardiyoloji Koleji’nin 2013’te yayımladığı Pooled Cohort Equations (PCE) denklemini kullanır. Sonuç, 10 yıllık ASCVD riski olarak verilir. ASCVD (aterosklerotik kardiyovasküler hastalık), damar sertliğine bağlı ölümcül veya ölümcül olmayan kalp krizi, kalp kaynaklı ölüm ve inmeyi kapsar.

Hesaplamada kullanılan değerler şunlardır:

Denklem her değerin logaritmasını, cinsiyete özgü katsayılarla çarparak toplar ve ortalama bir nüfusla karşılaştırır. Araç, denklemin “beyaz/diğer” nüfus katsayılarını kullanır. LDL kolesterol, bel çevresi ve aile öyküsü denkleme girmez; bunlar ek risk faktörü olarak ayrıca değerlendirilir.

Sonuç yorum tablosu

Aracın verdiği sonuç, aşağıdaki eşiklere göre sınıflandırılır:

Örnekler: 55 yaşında, total kolesterolü 220, HDL’si 40 mg/dL, büyük tansiyonu ilaçsız 140 mmHg olan, diyabeti olmayan bir erkeğin riski sigara içiyorsa yaklaşık %16, sigara içmiyorsa yaklaşık %9 çıkar. Tek bir alışkanlığın riski neredeyse iki katına çıkarması, sigarayı bırakmanın ne kadar etkili olduğunu gösterir. 60 yaşında, total kolesterolü 230, HDL’si 50 mg/dL, tansiyon ilacıyla büyük tansiyonu 135 mmHg olan bir kadının riski yaklaşık %6 iken, aynı kadın sigara içen bir şeker hastası olsaydı risk yaklaşık %22’ye yükselirdi.

SCORE2 nedir? Avrupa’da kardiyovasküler risk hesaplama

Türkiye’nin de izlediği Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) 2021 önleme kılavuzu, risk hesaplamada PCE yerine SCORE2 modelini önerir. “SCORE hesaplama” diye aranan araç budur.

• İlk SCORE (2003) yalnızca 10 yıllık kalp-damar kaynaklı ölüm riskini tahmin ediyordu.
• SCORE2 (2021) ölümcül ve ölümcül olmayan kalp krizi ve inmeyi birlikte tahmin eder; 40–69 yaş için geçerlidir.
• SCORE2-OP, 70 yaş ve üzerindeki kişiler için geliştirilmiştir.
• SCORE2-Diabetes (ESC 2023 diyabet kılavuzu), şeker hastaları için ayrı bir modeldir.

SCORE2 total kolesterol yerine HDL dışı kolesterolü (total kolesterol eksi HDL) kullanır. En önemli farkı ise ülkeleri, kalp-damar hastalığından ölüm oranlarına göre dört risk bölgesine ayırmasıdır: düşük, orta, yüksek ve çok yüksek risk. Aynı değerlere sahip iki kişinin riski, yaşadığı ülkenin risk bölgesine göre belirgin farklı hesaplanır.

Türkiye hangi risk bölgesinde?

ESC 2021 önleme kılavuzunda ve SCORE2 modelinde Türkiye yüksek riskli ülkeler grubundadır. Bu grup, dört bölgeden ikinci en yüksek olanıdır; Türkiye’den daha yüksek yalnızca “çok yüksek risk” bölgesi vardır. Yani Türkiye’de yaşayan biri için SCORE2, aynı kolesterol ve tansiyon değerleriyle Batı Avrupa’daki düşük riskli ülkelerde yaşayan birine göre belirgin olarak daha yüksek risk hesaplar.

Bu sayfadaki PCE ise ABD topluluklarından elde edilmiş verilere dayanır ve Türkiye’ye göre kalibre edilmemiştir. Bu nedenle bu araç, Türkiye’de yaşayan kişilerde riski olduğundan düşük gösterebilir. Sonucu kesin bir sayı değil, bir başlangıç noktası olarak görün; özellikle sonucunuz sınırda veya orta riskteyse muayenede SCORE2 ile de değerlendirilmeniz önerilir.

SCORE2’de risk eşikleri yaşa göre değişir

ESC 2021 kılavuzu SCORE2 sonucunu yaşa göre farklı eşiklerle yorumlar. Bu eşikler PCE eşikleriyle aynı değildir ve iki aracın sonuçları birbirine doğrudan çevrilemez:

Risk hesaplaması kimler için uygun değil?

Bu araç ve SCORE2, görünürde sağlıklı kişiler içindir. Aşağıdaki durumlarda risk zaten yüksek veya çok yüksek kabul edilir ve hesaplamaya gerek yoktur:

• Daha önce kalp krizi, stent, bypass, inme veya bacak damar tıkanıklığı geçirenler
• Görüntüleme testlerinde belirgin plak saptananlar
• LDL kolesterolü 190 mg/dL’nin üzerinde olanlar veya ailesel hiperkolesterolemi tanısı alanlar
• Orta-ileri kronik böbrek hastalığı olanlar
• Organ hasarı olan veya uzun süredir devam eden diyabeti olanlar

Kalp damar hastalığının belirtilerini merak ediyorsanız kalp damar tıkanıklığı belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.

Doğru sonuç için ölçüm ve tahlil hazırlığı

• Kolesterol: Son 3–6 ay içindeki bir lipid tahlilini kullanın. Aç karnına olmak zorunlu değildir. Değerleriniz mmol/L ise mg/dL’ye çevirmek için kolesterol değerini 38,67 ile çarpın. Hedef değerler için kolesterol kaç olmalı sayfasına bakabilirsiniz.
• Tansiyon: Tek bir ölçüm yerine, birkaç günlük ev ölçümlerinizin büyük tansiyon ortalamasını girin. Doğru ölçüm için tansiyon kaç olmalı rehberine bakabilirsiniz.
• Sigara: Halen içiyorsanız veya son bir yıl içinde bıraktıysanız “sigara içiyorum” seçeneğini işaretleyin.
• Diyabet: Hekim tarafından konmuş bir diyabet tanınız varsa işaretleyin.

Hesaplayıcının sınırları

• Ek risk faktörlerini içermez: Ailede erken kalp hastalığı, yüksek lipoprotein(a), karın bölgesi yağlanması (bel çevresi), romatoid artrit gibi iltihabi hastalıklar, gebelikte preeklampsi öyküsü, erken menopoz ve ruhsal stres riski artırır ama denklemde yer almaz.
• Türkiye’ye kalibre değildir: Yukarıda açıklandığı gibi riskinizi olduğundan düşük gösterebilir.
• Kısa vadeli bir tahmindir: Gençlerde 10 yıllık risk düşük çıksa da ömür boyu risk yüksek olabilir.
• Tanı koymaz: Sonuç düşük olsa bile göğüs ağrısı, nefes darlığı gibi belirtileriniz varsa hesaplamaya değil, muayeneye ihtiyaç vardır. Belirtiler için kalp krizi belirtileri sayfasına bakabilirsiniz.
• İlaç kararı vermez: Tedavi kararı, risk skoru ile birlikte kişinin tüm özellikleri değerlendirilerek hekim tarafından verilir.

Kalp krizi riski nasıl düşürülür?

Hesaplamadaki değerlerin çoğu değiştirilebilir. Aracı, bir değişikliğin riskinizi ne kadar etkileyeceğini görmek için de kullanabilirsiniz:

• Sigarayı bırakmak: Risk üzerindeki en büyük tekil etkiye sahiptir; fayda birkaç yıl içinde belirginleşir.
• Tansiyonu hedefe indirmek: Büyük tansiyondaki her 10 mmHg’lik düşüş kalp krizi ve inme riskini anlamlı azaltır.
• LDL kolesterolü düşürmek: Beslenme, egzersiz ve gerektiğinde ilaçla.
• Kilo ve bel çevresini azaltmak, düzenli egzersiz: Haftada en az 150 dakika orta tempolu hareket.
• Kan şekerini kontrol altında tutmak.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Sonucunuz %7,5 veya üzerindeyse
• Sonucunuz sınırda (%5–7,4) ve ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa
• LDL kolesterolünüz 190 mg/dL veya üzerindeyse ya da tansiyonunuz sürekli 140/90’ın üzerindeyse
• Şeker hastasıysanız ve kalp-damar riskiniz hiç değerlendirilmediyse
• Göğüs ağrısı, eforla nefes darlığı veya çarpıntı gibi belirtileriniz varsa

Bir kardiyolog randevusu ile riskiniz SCORE2 dahil tüm faktörler birlikte ele alınarak değerlendirilebilir.