Kalp Masajı Nasıl Yapılır? Adım Adım Temel Yaşam Desteği

Kalp durduğunda hayat kurtaran üç adım var: 112’yi aramak, hemen kalp masajına başlamak ve şok cihazını (OED) ulaştırmak. Kalbin ne zaman duracağını önceden bilmek çoğu zaman mümkün değildir. Ambulansın gelmesi ise dakikalar sürer. O dakikalarda beyne kan gitmesini sağlayabilecek tek kişi, yanında olan kişidir. Bu sayfa, bir hasta yakınının evde, sokakta ya da iş yerinde uygulayabileceği kalp masajını (tıptaki adıyla kardiyopulmoner resüsitasyon, CPR) adım adım anlatır.

Kalp krizi ile kalp durması aynı şey mi?

Hayır, ikisi farklıdır. Ama biri diğerine dönüşebilir.

Kalp krizi (miyokard enfarktüsü) bir damar sorunudur. Kalbi besleyen damarın duvarındaki yağlı plak ya da damarın iç yüzeyini döşeyen ince tabaka (endotel) aniden yırtılır. Üzerinde pıhtı oluşur ve damar tıkanır. Kişi çoğu zaman bilinçlidir, konuşur, nefes alır; göğsünde baskı, sıkışma, yanma hisseder. Belirtiler için kalp krizi belirtileri rehberine bakın.

Kalp durması (ani kardiyak arrest) ise bir elektrik sorunudur. Kalbin ritmi aniden bozulur, çoğunlukla ventrikül fibrilasyonu denen titreşime döner. Kalp kanı pompalayamaz. Kişi saniyeler içinde yere yığılır, tepki vermez, normal nefes almaz.

Peki bağlantı nerede? Kalp krizinin ilk saatlerinde ölümün en sık nedeni, krizin tetiklediği bu ritim bozukluğudur. Bu yüzden kalp krizi geçiren biri bilincini kaybederse artık kalp durması gibi davranılır. Ritim bozukluklarının türleri için kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberine bakabilirsiniz.

Kalbin durduğu nasıl anlaşılır?

İki soru yeterlidir. Tepki veriyor mu? Normal nefes alıyor mu?

1. Güvenliği kontrol edin. Trafik, elektrik, yangın gibi bir tehlike yoksa yaklaşın.
2. Tepkiye bakın. İki omzundan tutup hafifçe sarsın ve yüksek sesle “İyi misiniz?” diye seslenin.
3. Hava yolunu açın. Tepki yoksa kişiyi sırtüstü çevirin. Bir elinizle alnından bastırıp başını hafifçe geriye yatırın, diğer elinizin iki parmağıyla çenesini yukarı kaldırın.
4. Nefesi 10 saniyeden kısa sürede kontrol edin. Göğsün kalkıp inmesine bakın, nefes sesini dinleyin, yanağınızda hissetmeye çalışın.

Ara ara, iç çeker gibi, hırıltılı nefes normal nefes değildir. Buna agonal solunum denir ve kalp durmasının ilk dakikalarında sık görülür. Yığılma anında kısa süreli kasılma da olabilir ve sara nöbeti sanılabilir. Nabız aramakla zaman kaybetmeyin; eğitimli sağlık çalışanı değilseniz nabız güvenilir bir ölçüt değildir. Tepki yoksa ve nefes normal değilse kalp durmuş kabul edilir.

112’yi arayın ve telefonu hoparlöre alın

Kalp masajına başlamadan önce ya da başlarken 112’yi arayın. Telefonu hoparlöre alın ve kişinin başının yanına koyun. Böylece iki elinizle basarken görevliyle konuşabilirsiniz.

• Yanınızda biri varsa aramayı ona yaptırın. Siz hemen masaja başlayın.
• Adresi net söyleyin: sokak, bina, kat, daire, varsa bir işaret.
• “Tepki vermiyor, normal nefes almıyor” deyin. Görevli durumu hemen anlar.
• Görevli size bası hızını sayarak ve ne yapacağınızı söyleyerek telefonla yol gösterir. Daha önce hiç kalp masajı yapmamış olsanız da talimatları izleyin.
• Çevrede OED varsa ikinci bir kişiyi getirmeye gönderin. Görevli size yakındaki cihazın yerini de söyleyebilir.
• Telefonu kapatmayın. Görevli kapatmanızı söyleyene kadar hatta kalın.

Yalnızsanız ve telefonunuz yoksa, yetişkinde önce yardım çağırmaya gidin, sonra dönüp masaja başlayın. Çocukta ise önce 1–2 dakika kalp masajı yapın, sonra yardım çağırın.

Kalp masajı nasıl yapılır? Adım adım

Kalp masajının amacı, durmuş kalbin yerine elle pompa görevi görmektir. Göğüs kemiğine her basışta kalp sıkışır ve kan beyne ve kalbin kendisine gönderilir.

1. Kişiyi sert bir zemine sırtüstü yatırın. Yatak ve kanepe basıyı emer; yere indirin.
2. Yanına diz çökün. Göğsünü açmaya zaman harcamayın; kalın bir mont varsa açabilirsiniz.
3. Ellerinizi yerleştirin. Bir elinizin topuğunu (avuç içinin bileğe yakın kalın kısmı) göğsün tam ortasına, göğüs kemiğinin alt yarısına koyun. Diğer elinizi üstüne koyup parmaklarınızı birbirine geçirin. Parmaklarınız kaburgalara değmesin.
4. Vücudunuzu konumlayın. Omuzlarınız ellerinizin tam üstünde, kollarınız dirsekten düz olsun. Gücü kollarınızdan değil, gövdenizin ağırlığından alın.
5. Basın. Göğsü dakikada 100–120 hızında, 5–6 cm derinlikte aşağı itin. Bu hız saniyede yaklaşık iki basıdır. Yüksek sesle saymak ritmi korumaya yardımcı olur.
6. Göğsün tam geri gelmesine izin verin. Her basıdan sonra ağırlığınızı kaldırın ama ellerinizi göğüsten ayırmayın. Göğüs tam geri gelmezse kalp yeniden kanla dolamaz.
7. Ara vermeyin. Nefes vermek ya da OED için verilen aralar 10 saniyeyi geçmesin.

Kalp masajı el pozisyonunda en sık hata, ellerin karın üst kısmına ya da göğsün yan tarafına kaymasıdır. Ellerinizi her seferinde göğsün ortasına geri getirin.

Nefes vermeli miyim? 30:2 kuralı

Eğitimliyseniz her 30 basıya 2 kurtarıcı nefes verin; eğitimli değilseniz yalnızca göğüs basısına devam edin.

Nefes verecekseniz:

• Başı geriye yatırıp çeneyi kaldırarak hava yolunu açın.
• Burnu iki parmağınızla kapatın, ağzınızı kişinin ağzına tam oturtun.
• Yaklaşık 1 saniye boyunca, göğüs kalkacak kadar üfleyin. Fazla güçlü üflemeyin.
• İkinci nefesten sonra hemen basıya dönün.

Göğüs kalkmıyorsa ısrar etmeyin; iki denemeden sonra basıya dönün. Bası hiçbir zaman nefes yüzünden uzun süre kesilmemelidir.

Yorulunca ne yapmalı?

Doğru yapılan kalp masajı çok yorucudur. Yorgunluk arttıkça bası sığlaşır ve yavaşlar. Yanınızda başka biri varsa her 2 dakikada bir yer değiştirin. Değişim birkaç saniyede yapılmalıdır.

Şok cihazı (OED) nasıl kullanılır?

Ani kalp durmasının sık nedenlerinden olan ventrikül fibrilasyonunu yalnızca elektrik şoku düzeltebilir. Kalp masajı beyni besleyerek zaman kazandırır. OED ise ritmi yeniden başlatma şansı verir. İkisi birlikte uygulandığında hayatta kalma şansı en yüksektir.

OED, yani otomatik eksternal defibrilatör, sesli komutlarla çalışan taşınabilir bir şok cihazıdır. Türkiye’de henüz her yerde bulunmaz; havalimanı gibi bazı kalabalık alanlarda bulunabilir. Bu cihazların yaygınlaşması, kalp durmasında hayat kurtarıcı olabilir.

1. Cihazı açın. Açıldığı anda sesli olarak yönlendirmeye başlar.
2. Göğsü açın ve pedleri yapıştırın. Pedlerin üzerindeki resmi izleyin: biri sağ köprücük kemiğinin altına, diğeri sol koltuk altının biraz altına, göğsün yan tarafına. Göğüs ıslaksa kurulayın.
3. Analiz sırasında kimse hastaya dokunmasın. Cihaz ritmi kendisi değerlendirir.
4. Şok önerilirse herkesin uzakta olduğundan emin olun ve cihaz isterse şok düğmesine basın. Tam otomatik cihazlar şoku kendisi verir.
5. Şoktan hemen sonra kalp masajına dönün. Cihaz yaklaşık 2 dakikada bir yeniden analiz yapar; komutlarını izlemeye devam edin.

Cihaz “şok önerilmiyor” derse de kalp masajına devam edin. Bu, kişinin iyileştiği anlamına gelmez.

Kalp masajına ne zaman ara verilir?

Kalp masajı şu durumlardan biri olana kadar sürdürülür:

• Ambulans ekibi gelir ve görevi devralır.
• Kişi uyanır, hareket eder, gözlerini açar ya da normal nefes almaya başlar.
• Siz fiziksel olarak devam edemeyecek kadar yorulursunuz ve devralacak kimse yoktur.
• Ortam sizin için güvensiz hale gelir.

Kişi normal nefes almaya başlarsa onu yan yatırın (derlenme pozisyonu). Başını hafifçe geriye yatırın ki hava yolu açık kalsın. Ekip gelene kadar nefesini izlemeye devam edin. Nefes yeniden bozulursa hemen sırtüstü çevirip masaja dönün.

Çocukta ve bebekte farklar

Çocuk ve bebeklerde kalp durması çoğu zaman solunum sorunlarından kaynaklanır. Bu yüzden nefesin önemi daha fazladır.

Çocuk yaşam desteği eğitimi almadıysanız yetişkindeki sırayı uygulayın: 112’yi arayın ve basıya başlayın. Hiçbir şey yapmamaktan her zaman iyidir. OED çocuklarda da kullanılabilir; varsa çocuk pedleri tercih edilir.

Boğulma ayrı bir konudur. Yemek yerken lokma kaçıran ve öksürebilen, konuşabilen kişide kalp masajı yapılmaz; öksürmeye teşvik edilir. Öksürük etkisizleşirse sırta vurma ve karın basısı uygulanır; 1 yaş altı bebekte karın basısı yerine göğüs basısı yapılır. Boğulan kişi bilincini kaybederse 112’yi arayıp kalp masajına geçilir. Suda boğulmalarda da eğitimliyseniz 5 kurtarıcı nefesle başlanır.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

Kalp durması acil bir durumdur ve yeri 112’dir. Ama risk taşıyan kişilerin önceden değerlendirilmesi önemlidir. Aşağıdaki durumlarda gecikmeden kardiyoloji değerlendirmesi önerilir:

• Efor sırasında bayılma, baş dönmesi ya da ani çarpıntı yaşadıysanız
• Ailenizde genç yaşta açıklanamayan ani ölüm ya da kalıtsal ritim hastalığı varsa
• Kalp krizi geçirdiyseniz ve kalp kasınızın pompalama gücü düşük bulunduysa
• Eforla gelen göğüs sıkışması ya da nefes darlığınız varsa
• Kalp durmasından kurtulduysanız: nedeni araştırılmalı, gerekirse ICD (şok cihazı) değerlendirilmelidir

Kalp krizinin nedenleri ve korunma için genç yaşta kalp krizi ve kalp damar tıkanıklığı belirtileri rehberlerine bakabilirsiniz. Acil olmayan durumlarda bir kardiyolog randevusu ile risk faktörleriniz değerlendirilebilir.

Kalp masajını öğrenmek için bir ilk yardım kursuna katılmak önerilir. Ama kurs almadıysanız da bu üç adımı aklınızda tutun: tepki ve nefes yoksa 112’yi arayın, telefonu hoparlöre alın ve göğsün ortasına hızlı, derin basmaya başlayın.