Kalp pili ve ICD nedir, kısaca dinleyin
Kısa cevap
Kalp pili (pacemaker), kalbin çok yavaş attığı ya da elektrik iletiminin durduğu durumlarda kalbi uyararak nabzı normal tutan küçük bir cihazdır. ICD ise ölümcül hızlı ritimleri algılayıp şokla durdurur; CRT zayıflamış kalbin iki tarafını eş zamanlı çalıştırır. İşlem lokal anestezi altında yaklaşık 1 saat sürer; pil ömrü çoğunlukla 7–12 yıldır.
Bu sayfada
Ne zaman acile gitmeli?
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:
- ICD'den üst üste iki veya daha fazla şok geldiyse ya da tek şoktan sonra kendinizi iyi hissetmiyorsanız
- Kalp pili takılı olduğu halde bayılma, bilinç bulanıklığı veya belirgin baş dönmesi yaşıyorsanız
- Cihaz bölgesinde kızarıklık, şişlik, akıntı ya da açılma ile birlikte ateş varsa
- İşlemden sonraki günlerde ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı başladıysa
Kalp pili, halk arasında “kalbe pil takılması” olarak bilinen ve kalbin elektrik sistemindeki aksaklıkları düzelten küçük bir cihazdır. Bugün “kalp cihazı” dendiğinde üç ana tür kastedilir: yavaş ritimleri düzelten kalp pili (pacemaker), ani ölüme yol açabilen hızlı ritimleri durduran ICD ve zayıflamış kalbin pompalama uyumunu düzelten CRT. Bu cihazlar dünyada her yıl yüz binlerce kişiye takılır ve doğru hastada hem şikâyetleri giderir hem de yaşam süresini uzatabilir.
Kalp pili nedir, nasıl çalışır?
Kalp pili (pacemaker), yaklaşık bir çakmak kutusu büyüklüğünde, içinde batarya ve küçük bir bilgisayar bulunan bir jeneratör ile kalbe uzanan bir ya da iki ince kablodan (elektrot) oluşur. Jeneratör genellikle sol köprücük kemiğinin altına, deri altına yerleştirilir; kablolar toplardamar yoluyla kalbin sağ kulakçık ve/veya sağ karıncığına ulaştırılır.
Cihaz kalbin kendi ritmini sürekli izler. Kalp yeterince hızlı atıyorsa hiçbir şey yapmaz; nabız belirlenen sınırın altına düştüğünde ya da bir atım gelmediğinde küçük ve hissedilmeyen bir elektrik uyarısı gönderir. Modern piller hareket algılayıcısı sayesinde yürürken ya da merdiven çıkarken nabzı da artırabilir.
Kalp pili türleri
| Tür | Özellik |
|---|---|
| Tek odacıklı pil | Tek kablo; genellikle sağ karıncığa. Kalıcı atriyal fibrilasyonu olan hastalarda sık kullanılır. |
| Çift odacıklı pil | Biri kulakçığa, biri karıncığa iki kablo; kalbin doğal kasılma sırasını korur. |
| Kablosuz (leadless) pil | Kasıktaki toplardamardan girilerek doğrudan sağ karıncığın içine yerleştirilen, kapsül büyüklüğünde pil. Göğüste cep ve kablo yoktur. |
| İleti sistemi pacing’i | Kablonun kalbin doğal ileti yoluna (His demeti veya sol dal bölgesine) yerleştirildiği, daha fizyolojik uyarı sağlayan yöntem. |
Kalp pili neden takılır? Kalbe pil kimlere takılır?
Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2021 kalp pili kılavuzuna göre başlıca nedenler şunlardır:
- Şikâyet yapan yavaş ritim: Sinüs düğümünün yorulmasına bağlı (hasta sinüs sendromu) baş dönmesi, bayılma, halsizlik
- İleri derecede AV blok: Mobitz tip 2, ileri derece ve tam (3. derece) AV blokta, geri döndürülebilir bir neden yoksa şikâyet olmasa bile pil önerilir
- Hızlı-yavaş sendromu (taşi-bradi sendromu): Hızlı ritimleri kontrol etmek için gereken ilaçların nabzı aşırı düşürdüğü durumlar
- Yavaş seyreden atriyal fibrilasyon ve buna bağlı şikâyetler
- Bazı bayılma türleri: Kalbin uzun süre durakladığı belgelenmiş, tekrarlayan refleks bayılmalar
- Kapak ameliyatı, TAVI veya ablasyon sonrasında gelişen kalıcı iletim bozuklukları
Pil takılmadan önce tiroid bezinin az çalışması, kan potasyum yüksekliği veya nabız düşüren ilaçlar gibi düzeltilebilir nedenler araştırılır. Yavaş ritmin belirtileri ve AV blok türleri için kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı sayfasına bakabilirsiniz.
ICD nedir? ICD kalp pili farkı
ICD (implante edilebilir kardiyoverter defibrilatör), kalp pilinin tüm işlevlerine ek olarak ventriküler taşikardi ve ventriküler fibrilasyon gibi ani kalp durmasına yol açan hızlı ritimleri algılar. Önce hissedilmeyen hızlı uyarılarla (anti-taşikardi pacing) ritmi durdurmaya çalışır; başaramazsa şok vererek kalbi normal ritme döndürür. Görünüşte kalp piline benzer, biraz daha büyüktür.
ESC 2022 ventriküler aritmi ve 2021 kalp yetmezliği kılavuzlarına göre ICD başlıca şu durumlarda takılır:
- İkincil koruma: Ventriküler fibrilasyon veya ciddi ventriküler taşikardi nedeniyle kalp durması geçirip kurtarılmış ve geri döndürülebilir bir neden bulunmayan kişiler
- Birincil koruma: En az 3 aylık uygun ilaç tedavisine rağmen kalbin pompa gücü (ejeksiyon fraksiyonu, EF) %35 veya altında olan ve şikâyetli kalp yetmezliği bulunan hastalar (özellikle geçirilmiş kalp krizine bağlı olanlar)
- Ani ölüm riski yüksek bulunan hipertrofik kardiyomiyopati, bazı kalıtsal ritim hastalıkları (uzun QT, Brugada sendromu gibi) ve diğer kardiyomiyopatiler
Kabloları kalbin içine değil göğüs duvarının deri altına yerleştirilen deri altı ICD (S-ICD), sürekli pacing ihtiyacı olmayan seçilmiş hastalarda bir seçenektir.
CRT nedir?
CRT (kardiyak resenkronizasyon tedavisi), kalp yetmezliğinde sağ ve sol karıncığın uyumsuz kasılmasını düzelten, üç kablolu özel bir pildir. Üçüncü kablo sol karıncığın dış yüzeyindeki bir toplardamara yerleştirilir. ESC 2021 kılavuzuna göre en çok fayda gören grup; ilaç tedavisine rağmen şikâyeti süren, EF’si %35 veya altında, sinüs ritminde olan ve EKG’de sol dal bloğu ile QRS süresi 150 ms veya üzerinde olan hastalardır. CRT şikâyetleri azaltır, hastaneye yatışları ve ölüm riskini düşürür. ICD özelliği de taşıyan türüne CRT-D, taşımayanına CRT-P denir.
| Cihaz | Temel görevi | Tipik hasta |
|---|---|---|
| Kalp pili | Yavaş nabzı hızlandırır | AV blok, hasta sinüs sendromu |
| ICD | Ölümcül hızlı ritimleri şokla durdurur | Kalp durmasından kurtulan, EF ≤%35 olan kişi |
| CRT-P / CRT-D | Kalbin iki tarafını eş zamanlı çalıştırır (± şok) | Kalp yetmezliği, sol dal bloğu, geniş QRS |
Kalbe pil takılması nasıl yapılır?
- İşlem kateter laboratuvarında, lokal anestezi ve gerekirse hafif sedasyonla yapılır; genel anestezi genellikle gerekmez.
- Köprücük kemiğinin altından 4–5 cm’lik bir kesiyle toplardamara ulaşılır.
- Kablolar röntgen eşliğinde kalbe ilerletilir, ölçümler yapılarak en uygun noktaya sabitlenir.
- Jeneratör deri altında hazırlanan cebe yerleştirilir ve kesi kapatılır.
Kalp pili işlemi çoğunlukla 1 saat civarında sürer; ICD ve CRT işlemleri daha uzun olabilir. Hastalar genellikle ertesi gün taburcu olur. Olası komplikasyonlar arasında cepte kan toplanması, akciğer zarına hava kaçması, enfeksiyon ve kablonun yerinden oynaması bulunur; hepsi seyrektir. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız işlem öncesinde nasıl devam edileceğini hekiminiz planlar.
Kalp pili yerinden oynarsa ne olur?
Kablonun yerinden oynaması en sık ilk haftalarda görülür. Bu nedenle ilk 4–6 hafta cihaz tarafındaki kolu omuz hizasının üzerine kaldırmamak, ağır yük kaldırmamak ve ani, zorlayıcı kol hareketlerinden kaçınmak önerilir. Kayan kablo eski şikâyetlerin dönmesine, hıçkırığa ya da göğüs kaslarında seğirmeye yol açabilir; cihaz kontrolünde anlaşılır ve yeniden yerleştirilir.
Kalp pili ile yaşam
Cihaz takıldıktan sonra kişilerin büyük çoğunluğu normal günlük yaşamına döner. Genel ilkeler şunlardır:
| Durum | Öneri |
|---|---|
| Cep telefonu | Kullanılabilir. Cihazdan en az 15 cm uzak tutun, karşı taraftaki kulakla konuşun, göğüs cebinde taşımayın. |
| Mıknatıslı eşyalar | Mıknatıslı kulaklık, akıllı saat kayışı, tablet kapağı ve kablosuz şarj aparatlarını cihazın üzerine yaklaştırmayın. |
| Ev aletleri | Mikrodalga fırın, televizyon, bilgisayar güvenlidir. İndüksiyonlu ocakta cihazla ocak arasında mesafe bırakın, ocağa yaslanmayın. |
| Havalimanı ve mağaza kapıları | Normal hızda geçin, kapıda beklemeyin; cihaz kartınızı gösterin. |
| Güçlü manyetik alanlar | Kaynak makineleri, büyük jeneratörler, çalışan araç motorunun üzerine eğilmek gibi durumlardan kaçının. |
| Tıbbi işlemler | Koter kullanılan ameliyatlar, radyoterapi, şok dalga tedavisi öncesinde cihaz taşıdığınızı mutlaka söyleyin. |
Kalp pili ile MR çekilebilir mi?
Günümüzde takılan cihazların çoğu MR uyumlu (MR-conditional) sistemlerdir: jeneratör ve kablolarla birlikte bütün sistem MR için onaylıysa, cihaz çekim öncesinde MR moduna alınarak belirli koşullarda güvenle çekim yapılabilir. Eski ve MR uyumlu olmayan sistemlerde de deneyimli merkezlerde, risk-yarar değerlendirmesiyle ve özel protokolle MR yapılabilir. Cihaz kartınız hangi sistemi taşıdığınızı gösterir.
Araç kullanma
Araç kullanmaya dönüş cihazın türüne ve takılma nedenine göre değişir. Avrupa önerilerinde genel ilke olarak kalp pili sonrasında özel araç kullanımına yaklaşık 1 hafta sonra dönülebilir. ICD’de bu süre daha uzundur: birincil koruma amacıyla takılan ICD’de birkaç hafta, kalp durması sonrası takılan ICD’de ya da uygun şok sonrasında genellikle 3 ay araç kullanılmaması önerilir. ICD taşıyan kişilerin ticari araç kullanması genellikle uygun değildir. Yasal kurallar ülkeden ülkeye farklıdır; kendi durumunuz için kardiyoloğunuza ve sürücü sağlık yönetmeliğine başvurun.
Pil ömrü, kontroller ve uzaktan izlem
Kalp pili bataryası kullanım sıklığına göre çoğunlukla 7–12 yıl, ICD ve CRT bataryası biraz daha kısa süre dayanır. Batarya birdenbire bitmez; kontrollerde aylar öncesinden fark edilir ve yalnızca jeneratör değiştirilir, kablolar genellikle yerinde kalır. Cihaz kontrolleri takılmadan sonraki ilk haftalarda, ardından genellikle 6–12 ayda bir yapılır. Pek çok cihaz evdeki bir verici ya da telefon uygulamasıyla uzaktan izlenebilir.
Geçici kalp pili
Geçici kalp pili, kalp yavaşlığının geçici bir nedene bağlı olduğu durumlarda (ör. kalp krizi, ilaç zehirlenmesi, elektrolit bozukluğu) ya da kalıcı pil takılana kadar hastayı güvende tutmak için kullanılır. Kablo boyun veya kasık toplardamarından kalbe yerleştirilir ve vücut dışındaki bir cihaza bağlanır; acil durumlarda göğse yapıştırılan pedlerle de geçici uyarı verilebilir.
Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?
- Sık baş dönmesi, gözlerin kararması veya açıklanamayan bayılma yaşıyorsanız
- EKG’nizde ileri derecede AV blok ya da çok yavaş nabız saptandıysa
- Kalp yetmezliğiniz varsa ve EF değeriniz %35 veya altındaysa (ICD veya CRT uygunluğu için)
- Cihazınız varsa ve kontrol tarihiniz geçtiyse ya da cihaz uyarı sesi veriyorsa
- Pil takıldıktan sonra eski şikâyetleriniz geri döndüyse
- Ailenizde genç yaşta ani ölüm öyküsü varsa
Yavaş nabzın değerlendirilmesi için EKG ve Holter ilk adımdır. Randevu bilgisi için kardiyolog randevusu sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kalp pili takılan hastaların ömrü ne kadar?
Yavaş ritim nedeniyle kalp pili takılan ve başka ciddi kalp hastalığı olmayan kişilerde yaşam süresi genellikle yaşıtlarına yakındır. Yaşam süresini belirleyen pilin kendisi değil, kalp yetmezliği gibi altta yatan hastalıklardır. Pilin bataryası bittiğinde yalnızca jeneratör küçük bir işlemle değiştirilir.
Kalp pili yerinden oynarsa ne olur?
En sık ilk birkaç haftada, kalbe uzanan kablonun (elektrot) ucunun yerinden kayması şeklinde görülür ve hastaların az bir kısmında olur. Pil yeterince uyarı veremeyebilir; baş dönmesi, eski şikâyetlerin dönmesi, hıçkırık veya göğüs duvarında seğirme hissedilebilir. Cihaz kontrolünde kolayca anlaşılır ve kablo küçük bir işlemle yeniden yerleştirilir.
Geçici kalp pili nedir?
Geçici kalp pili, kalbin yavaşlığının geçici bir nedene bağlı olduğu ya da kalıcı pil takılana kadar beklenmesi gereken durumlarda kullanılır. Boyun veya kasık toplardamarından kalbe ince bir kablo yerleştirilir ve vücut dışındaki bir cihaza bağlanır. Kalp krizi, ilaç zehirlenmesi veya enfeksiyon nedeniyle kalıcı pilin çıkarıldığı durumlar tipik örneklerdir.
Kalp pilinin markası önemli mi?
Kalp pilleri ve ICD'ler birçok farklı üretici tarafından üretilir. Türkiye'de kullanılan cihazların hepsi uluslararası standartlara uygun, benzer temel özelliklere sahip cihazlardır. Cihaz seçiminde marka yerine ihtiyaç duyulan özellikler (tek ya da çift kablo, MR uyumluluğu, uzaktan izlem) ve merkezin cihaz kontrol olanakları belirleyicidir.
Kalp pili ile uçağa binilir mi?
Evet. Havalimanı güvenlik kapısından normal hızda geçebilirsiniz; cihaz kartınızı görevliye göstermeniz yeterlidir. El dedektörünün cihazın üzerinde uzun süre tutulmaması istenebilir. Uçuş sırasında cihazın çalışmasına etki eden bir durum yoktur.
Kalp pili takıldıktan sonra spor yapılabilir mi?
Evet. İlk 4–6 hafta cihaz tarafındaki kolu omuz hizasının üzerine kaldırmamak ve ağır kaldırmamak önerilir. Sonrasında yürüyüş, yüzme ve bisiklet gibi aktiviteler yapılabilir. Cihaza doğrudan darbe alma riski olan temaslı sporlardan ve tüfekle atış gibi omza baskı yapan etkinliklerden kaçınmak gerekir.
ICD şoku nasıl hissedilir?
ICD şoku göğse ani ve güçlü bir darbe ya da tekme gibi hissedilir ve bir saniyeden kısa sürer. Tek bir şoktan sonra kendinizi iyi hissediyorsanız aynı gün cihaz merkezinizle iletişime geçin. Üst üste şok geldiyse veya kendinizi kötü hissediyorsanız 112'yi arayın.
Kaynaklar
- Glikson M, ve ark. 2021 ESC Guidelines on cardiac pacing and cardiac resynchronization therapy. European Heart Journal. 2021;42(35):3427–3520.
- Zeppenfeld K, ve ark. 2022 ESC Guidelines for the management of patients with ventricular arrhythmias and the prevention of sudden cardiac death. European Heart Journal. 2022;43(40):3997–4126.
- McDonagh TA, ve ark. 2021 ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure. European Heart Journal. 2021;42(36):3599–3726.