EKG Nedir, Nasıl Çekilir? EKG Neyi Gösterir, Sonuç Nasıl Yorumlanır?

EKG (elektrokardiyografi), kalbin kasılmasını başlatan elektriksel sinyallerin cilde yapıştırılan elektrotlarla kaydedilmesidir. Kardiyolojide en sık kullanılan, en ucuz ve en hızlı testtir; göğüs ağrısı, çarpıntı, nefes darlığı ya da bayılma şikâyetiyle başvuran hemen herkese ilk olarak EKG çekilir. Test tamamen ağrısızdır ve vücuda elektrik vermez, yalnızca kalbin kendi elektriğini “dinler”. EKG çok şey anlatır ama her şeyi göstermez; bu yüzden sonucu doğru anlamak önemlidir.

EKG ne demek, ne işe yarar?

Kalp her atışta sağ kulakçıktaki doğal “pil”den (sinüs düğümü) çıkan bir elektrik dalgasıyla kasılır. Bu dalga önce kulakçıklara, sonra bir geçiş istasyonundan (AV düğüm) karıncıklara yayılır. EKG, bu yolculuğu farklı açılardan bakan 12 derivasyon (bakış açısı) halinde kaydeder. Günlük dilde “kalp grafisi” ya da “kalp filmi” de denir; İngilizcede ECG olarak yazılır.

EKG’nin başlıca kullanım alanları:

• Göğüs ağrısında kalp krizini hızla tanımak ya da dışlamaya yardımcı olmak
• Çarpıntıda ritmin türünü belirlemek (şikâyet sırasında çekilirse)
• Baş dönmesi ve bayılmada yavaş ritimleri ve iletim bloklarını görmek
• Yüksek tansiyonun kalpte yaptığı duvar kalınlaşmasının izlerini aramak
• Ritmi etkileyen ilaçların (ör. bazı antibiyotikler, ritim ilaçları) güvenliğini izlemek
• Ameliyat öncesi değerlendirme, sporcu taraması ve kalp pili kontrolü

EKG nasıl çekilir? Hazırlık gerekir mi?

EKG için aç kalmak veya ilaç kesmek gerekmez. Üst giysiler çıkarılır, sırtüstü yatılır. Kol ve bacaklara 4, göğse 6 olmak üzere toplam 10 elektrot yapıştırılır. Kayıt yaklaşık 10 saniye sürer; hazırlıkla birlikte işlem 5–10 dakikada biter.

Kaydın temiz çıkması için:

1. Göğse krem, yağ veya losyon sürmeyin; cilt kuru olmalıdır.
2. Kıllı göğüste elektrotların yapışması için küçük bir alan tıraş edilebilir.
3. Kayıt sırasında konuşmayın, kıpırdamayın, kaslarınızı gevşek tutun. Titreme ve üşüme kayıtta “parazit” oluşturur.
4. Kullandığınız ilaçları ve varsa eski EKG’lerinizi getirin. Eski EKG ile karşılaştırma, yeni bir değişikliği fark etmenin en değerli yoludur.

EKG kablolarının renkleri ve elektrot yerleşimi

Türkiye’de yaygın kullanılan Avrupa (IEC) renk sistemine göre kol-bacak kabloları şöyledir. Kolay hatırlamak için sağ koldan başlayıp saat yönünde “kırmızı, sarı, yeşil, siyah” sırası kullanılır:

Amerikan sisteminde renkler farklıdır (ör. sağ kol beyaz). Kabloların yer değiştirmesi EKG’de gerçekte olmayan bulgular oluşturabilir; bu yüzden şüpheli bir sonuçta ilk kontrol edilen şey elektrotların doğru yerde olup olmadığıdır.

Kadınlarda EKG

Kadınlarda göğüs elektrotlarının doğru kaburga aralığına gelmesi için sütyen çıkarılır ya da yukarı kaldırılır. Sol taraftaki elektrotlar (V3–V6) meme dokusunun üzerine değil, altına yerleştirilir; memenin üzerine yapıştırılan elektrot kaydı değiştirebilir. Hamilelikte EKG çekmek güvenlidir.

EKG kâğıdı ve dalgalar: P, QRS ve T ne anlatır?

EKG kâğıdı küçük (1 mm) ve büyük (5 mm) karelerden oluşur. Standart hızda (25 mm/sn) bir küçük kare 0,04 saniye, bir büyük kare 0,2 saniyedir. Dikey eksende 10 mm yükseklik 1 milivolta karşılık gelir. Nabız kabaca şöyle hesaplanabilir: iki kalp atışı (iki R dalgası) arasındaki büyük kare sayısını bulup 300’ü bu sayıya bölün. Örneğin 4 büyük karede bir atış varsa nabız yaklaşık 75’tir.

Her kalp atışı EKG’de üç ana parçadan oluşur:

PR aralığının uzaması birinci derece AV blok, QRS’in genişlemesi dal bloğu, ST yükselmesi akut kalp krizi, QT uzaması ise ilaç veya elektrolit bozukluğuna bağlı ciddi ritim bozukluğu riski anlamına gelebilir. Tek bir bulgu tek başına tanı koydurmaz; hepsi şikâyet ve muayeneyle birlikte değerlendirilir.

EKG neyi gösterir?

• Nabız ve ritim: Normal sinüs ritmi, nabzın hızlı ya da yavaş olması, atriyal fibrilasyon, çarpıntı atakları, ekstrasistoller (ek atımlar)
• İletim bozuklukları: AV bloklar, sağ ve sol dal blokları
• Kalp krizi: Devam eden bir krizin ST değişiklikleri ve geçirilmiş eski krizin izleri (Q dalgaları)
• Kalp duvarı kalınlaşması (sol ventrikül hipertrofisi) ve kulakçık genişlemesi belirtileri; ayrıntı için kalp büyümesi sayfasına bakabilirsiniz
• Kalıtsal elektrik hastalıkları: WPW sendromu (ek iletim yolu), Brugada sendromu, uzun QT sendromu
• Diğerleri: Kan potasyumunun aşırı yüksek veya düşük olması, kalp zarı iltihabı (perikardit), akciğer embolisinin bazı dolaylı işaretleri

EKG neyi göstermez?

EKG yalnızca çekildiği 10 saniyedeki elektriği kaydeder. Bu nedenle:

• Damar darlığını her zaman göstermez. Kalp damarlarında belirgin darlığı olan birçok kişinin dinlenme EKG’si tamamen normaldir; darlık ancak efor sırasında ya da ağrı anında iz verebilir.
• Ara ara gelen çarpıntıyı yakalayamaz. Şikâyet o an yoksa EKG normal çıkar.
• Kalbin pompa gücünü, kapakları ve kalp boşluklarının boyutunu doğrudan ölçmez. Bunlar için ekokardiyografi gerekir.
• Kolesterol, damar sertliği veya gelecekteki kalp krizi riskini tek başına belirlemez.

“EKG’m normal ama şikâyetim var”: ne yapılmalı?

Bu, muayenede en sık duyulan cümlelerden biridir ve haklı bir endişedir. Normal EKG iyi bir işarettir ama şikâyetin nedenini bulmak için çoğu zaman ek test gerekir:

Şikâyet devam ederken, özellikle çarpıntı anında çekilen bir EKG çok değerlidir. Çarpıntınız varsa en yakın sağlık kuruluşunda o an EKG çektirmek ya da akıllı saatinizle kayıt almak tanıyı hızlandırır. Ritim sorunları için kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı, göğüs ağrısı için kalp ağrısı ve göğüs ağrısı rehberlerine bakabilirsiniz.

“Abnormal ECG” ne demek?

Birçok EKG cihazı kâğıdın üst kısmına otomatik bir yorum yazar: “Normal ECG”, “Borderline ECG” ya da “Abnormal ECG” gibi. Bu yorum bir bilgisayar algoritmasına aittir ve hastalık tanısı değildir. Cihazlar hiçbir şeyi atlamamak için hassas ayarlanır; bu yüzden zararsız bulgularda da “abnormal” yazabilir:

• Sporcularda yavaş nabız ve yüksek voltaj
• Erken repolarizasyon (gençlerde sık görülen, çoğunlukla zararsız ST yükselmesi)
• Tamamlanmamış sağ dal bloğu
• Elektrot yerleşim hataları veya titreme paraziti

Tersine, otomatik yorum “normal” dese bile hekim önemli bir bulguyu görebilir. EKG her zaman bir hekim tarafından okunmalıdır.

EKG çeken akıllı saatler ne kadar güvenilir?

Bazı akıllı saat ve bileklikler, parmağınızı kasaya dokundurduğunuzda tek derivasyonlu bir EKG kaydeder. Bu kayıt, özellikle atriyal fibrilasyonu yakalamakta değerlidir. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2024 AF kılavuzu, hekim tarafından incelenen ve AF gösteren en az 30 saniyelik tek derivasyonlu bir kaydı tanı için yeterli kabul eder.

Ancak akıllı saat EKG’si 12 derivasyonlu EKG’nin yerini tutmaz:

• Kalp krizini güvenilir şekilde göstermez. Göğüs ağrısında saate bakmak yerine 112 aranmalıdır.
• Dal blokları, duvar kalınlaşması ve birçok iletim bozukluğunu değerlendiremez.
• Hareket ve zayıf temas yanlış uyarılara yol açabilir.

Saatiniz sık sık “düzensiz ritim” uyarısı veriyorsa kayıtları kaydedip kardiyoloğunuza gösterin.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• EKG’nizde “abnormal”, “blok”, “iskemi” ya da “hipertrofi” gibi ifadeler yazıyor ve kimse size açıklamadıysa
• Çarpıntı, baş dönmesi veya bayılma şikâyetiniz varsa, EKG normal çıksa bile
• Eforla artan göğüs ağrısı veya nefes darlığınız varsa
• Akıllı saatiniz tekrar tekrar düzensiz ritim uyarısı veriyorsa
• Ailenizde genç yaşta ani ölüm, kalıtsal ritim hastalığı ya da kardiyomiyopati varsa
• QT süresini uzatabilen ilaçlar kullanmaya başlayacaksanız

Göğüs ağrısı, ciddi nefes darlığı, bayılma veya çok hızlı ve düzensiz çarpıntı varsa beklemeden 112’yi arayın. Muayene için kardiyolog randevusu sayfasından bilgi alabilirsiniz.