QTc Hesaplama: Düzeltilmiş QT Süresi Kaç Olmalı?

QTc nasıl hesaplanır? EKG raporunuzda iki değer yeter: QT süresi ve nabız (kalp hızı). Yukarıdaki araç bu iki değerle düzeltilmiş QT’nizi üç ayrı formülle hesaplar ve cinsiyetinize göre normal sınırla karşılaştırır.

QT ve QTc nedir?

EKG’de her kalp atımı bir dizi dalga olarak görünür. QT süresi, kalbin karıncıklarının kasılıp ardından elektriksel olarak yeniden hazır hâle gelmesine kadar geçen süredir. Milisaniye (ms) ile ölçülür.

QT süresi nabızla değişir: kalp hızlandıkça QT kısalır, yavaşladıkça uzar. Bu yüzden farklı nabızlarda çekilmiş EKG’leri karşılaştırmak için QT, nabız dakikada 60 olsaydı ne olacağına göre düzeltilir. Bu düzeltilmiş değere QTc denir.

QTc formülleri

Formüller nabız yerine iki atım arasındaki süreyi (RR aralığı, saniye) kullanır: RR = 60 ÷ nabız.

• Bazett: QTc = QT ÷ √RR. En eski ve en yaygın formüldür; EKG cihazları çoğunlukla bunu kullanır.
• Fridericia: QTc = QT ÷ ∛RR. Yüksek ve düşük nabızda Bazett’ten daha dengelidir.
• Framingham: QTc = QT + 154 × (1 − RR). Framingham Kalp Çalışması verisinden geliştirilmiş doğrusal formüldür.

Örneğin QT’si 400 ms, nabzı 90 olan birinde RR 0,67 saniyedir. Bazett formülü QTc’yi yaklaşık 490 ms, Fridericia 458 ms, Framingham 451 ms bulur. Nabız 60’ken üç formül de aynı sonucu verir. Nabız yükseldikçe Bazett’in sonucu diğerlerinden uzaklaşır; bu yüzden Amerikan Kalp Derneği’nin EKG standartları yüksek nabızda Bazett yerine diğer formülleri önerir.

QTc kaç olmalı?

Kadınlarda QT biraz daha uzun olduğu için sınır 10 ms yüksektir. Sınırlar Amerikan Kalp Derneği, Amerikan Kardiyoloji Koleji ve Kalp Ritmi Derneği’nin ortak EKG önerisine dayanır.

QT uzaması neden önemli?

QT belirgin uzadığında kalpte “torsades de pointes” denen, bayılmaya ve ani kalp durmasına yol açabilen bir ritim bozukluğunun riski artar. Risk özellikle QTc 500 ms’yi geçtiğinde ya da ilaç başladıktan sonra 60 ms’den fazla uzadığında belirgindir.

QT uzamasının en sık nedenleri şunlardır:

• İlaçlar: Bazı antibiyotikler, mide bulantısı ilaçları, ritim ilaçları, bazı antidepresan ve psikiyatri ilaçları.
• Kan tuzları: Kanda potasyum, magnezyum ya da kalsiyumun düşük olması.
• Kalp hastalıkları: Kalp yetmezliği, geçirilmiş kalp krizi, çok yavaş nabız.
• Kalıtsal nedenler: Doğuştan uzun QT sendromu.

Birden fazla neden bir aradaysa risk katlanır. Yeni bir ilaç başlarken QT’yi uzatabilecek başka ilaç kullanıp kullanmadığınızı hekiminize ve eczacınıza mutlaka söyleyin.

Hesap ne zaman güvenilir değildir?

• Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz ritimlerde, atımlar arası süre sürekli değiştiği için.
• Dal bloğu ya da kalp pili varlığında, QRS genişlediği için QT farklı yorumlanır.
• QT’nin EKG’de net ölçülemediği, T dalgasının belirsiz olduğu durumlarda.

Bu durumlarda sayıya değil, EKG’nin tamamını değerlendiren kardiyoloğun yorumuna güvenin.

EKG raporunda QT nasıl bulunur?

EKG çıktılarının üst kısmında cihazın yaptığı ölçümler yazar. Nabız çoğunlukla “HR” ya da “Vent. rate” olarak, QT ise çoğu zaman “QT/QTc” başlığıyla iki sayı hâlinde verilir; örneğin “380/445”. İlk sayı ölçülen QT süresi, ikinci sayı cihazın hesapladığı QTc’dir. Araca ilk sayıyı, yani QT’yi girin.

Bazı raporlarda “QTcB” (Bazett) ve “QTcF” (Fridericia) ayrı ayrı yazar. Birim milisaniyedir; saniye olarak yazılmışsa (0,38 s gibi) 1000 ile çarpın. Araç saniye girildiğini fark edip milisaniye karşılığını gösterir.

Örnek hesaplar

Son satır formül seçiminin neden önemli olduğunu gösterir. Nabız 100’ken Bazett formülü QTc’yi 500 ms’nin üzerinde, yani belirgin uzamış bulur; diğer iki formül ise sınırın altında kalır. Nabız yüksekken çekilmiş bir EKG’de yalnızca Bazett sonucuna bakıp endişelenmek yerine, nabız normale döndüğünde EKG’nin tekrarlanması ve diğer formüllerin de değerlendirilmesi gerekir.

QT uzatan ilaç kullanırken nelere dikkat etmeli?

• Kullandığınız tüm ilaçların, bitkisel ürünlerin ve takviyelerin listesini her muayenede ve eczanede gösterin.
• İshal, kusma ya da idrar söktürücü kullanımı kanda potasyumu ve magnezyumu düşürebilir; bu durumlarda QT uzaması riski artar.
• Yeni bir ilaca başladıktan sonra hekiminiz kontrol EKG’si isteyebilir. Başlangıca göre 60 ms’den fazla uzama anlamlı kabul edilir.
• Çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılma olursa ilacı kendi başınıza bırakmak yerine hemen hekiminize ulaşın.

Uzun QT sendromu ve aile taraması

Uzun QT sendromu doğuştan gelen, genlerle aileden geçen bir yatkınlıktır. Bayılma çoğunlukla belirli durumlarda olur: egzersiz ya da yüzme sırasında, çalar saat gibi ani bir seste ya da uykuda. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin 2022 kılavuzuna göre tekrarlanan EKG’lerde QTc’nin 480 ms ve üzerinde olması tanıyı destekler; kesin tanı belirtiler, aile öyküsü ve gerekirse genetik testle birlikte konur.

Ailesinde uzun QT sendromu tanısı ya da genç yaşta açıklanamayan ani ölüm olan kişilerin birinci derece yakınlarına (anne, baba, kardeş, çocuk) EKG çekilmesi önerilir.

Hangi formülü esas almalı?

Nabız dakikada 60 civarındayken üç formül birbirine çok yakın sonuç verir; o durumda hangisine baktığınızın önemi azdır. Nabız 90’ın üzerine çıktıkça Bazett formülü QTc’yi olduğundan uzun, 60’ın altına indikçe olduğundan kısa gösterme eğilimindedir. Amerikan Kalp Derneği’nin 2009 önerileri bu nedenle Bazett yerine doğrusal düzeltme yöntemlerinin (örneğin Framingham) tercih edilmesini önerir. Bu araç üç sonucu yan yana gösterir; değerlendirmede Fridericia esas alınır, çünkü yüksek ve düşük nabızda Bazett’ten daha dengelidir.

Ne zaman hekime başvurmalı?

• QTc’niz uzamışsa ve QT uzatabilecek bir ilaç kullanıyorsanız
• Açıklanamayan bayılma, çarpıntı ya da egzersizle fenalaşma yaşıyorsanız
• Ailenizde genç yaşta açıklanamayan ani ölüm ya da uzun QT sendromu varsa

QTc 500 ms ve üzerindeyse aynı gün bir hekime başvurun. Bayılma ya da çarpıntıyla fenalaşma olursa hemen 112’yi arayın.