Kalp İlaçları ve Ritim Bozukluğu İlaçları: Gruplar ve İsimler

Kalp hapı tek bir ilaç mı? Hayır. Halk arasında “kalp hapı” denen kalp ilaçları altı ayrı gruba ayrılır ve her grubun hedefi farklıdır. Biri tansiyonu düşürür, biri pıhtı oluşumunu azaltır, bir başkası kalbin elektrik sistemini düzenler. Kutudaki ilacın hangi gruba girdiğini bilmek, hangi kontrolün neden gerektiğini de anlatır.

Uyarı: İlacınızı kendi kendinize başlatmayın, bırakmayın ya da dozunu değiştirmeyin. Yan etki fark ederseniz ilacı reçeteleyen hekime danışın.

Kalp ilaçları isimleri: hangi grup ne işe yarar?

Hangi ilacı kullandığınızı nasıl anlarsınız? Kutunun üzerindeki etken madde adından. Ticari ad firmaya göre değişir, etken madde aynı kalır. Etken madde kutuda ticari adın altında ya da yanında, miligramıyla birlikte daha küçük harflerle yazar.

Tabloyu şöyle okuyun: gruplar birbirinin yerine geçmez. Kalp krizi geçirmiş biri çoğu zaman üç ya da dört gruptan ilacı birlikte kullanır ve her ilacın ayrı bir görevi vardır. Kalp yetmezliğinde de ilaçlar farklı işler yapar: idrar söktürücüler ödemi ve nefes darlığını hafifletir, dört temel ilaç grubunun ise pompa gücü düşük kalpte yaşam süresini uzattığı gösterilmiştir. Kriz sonrası ilaçların ayrıntısı kalp krizi sonrası yaşam rehberinde anlatılıyor.

Beta blokerler neden birçok grupta yer alır?

Peki tek bir ilaç grubu nasıl beş ayrı hastalıkta işe yarar? Kalbi yavaşlatıp yükünü azalttığı için. Beta blokerler adrenalin ve benzeri stres hormonlarının kalp üzerindeki etkisini engeller. Tansiyonda, göğüs ağrısında (angina), kalp krizi sonrasında, kalp yetmezliğinde ve ritim bozukluklarında kullanılır.

• Sık yan etkiler: Yorgunluk, nabız yavaşlaması, el ve ayaklarda üşüme, efor kapasitesinde azalma.
• Dikkat: Astımı ya da belirgin nabız yavaşlığı olanlarda uygun olmayabilir. Şeker hastalarında şeker düşmesinin çarpıntı ve titreme gibi belirtilerini örtebilir. Astımınız ya da şeker hastalığınız varsa bunu reçeteyi yazan hekime mutlaka söyleyin.
• Bırakma: Aniden kesildiğinde çarpıntı, tansiyon yükselmesi ve göğüs ağrısı gelişebilir. Doz azaltılacaksa bunu hekiminiz kademeli olarak planlar.

Etken maddeler, kime uygun olduğu ve yan etkileri beta blokerler rehberinde ayrıntılı anlatılıyor. Yavaş nabzın hangi değerde önem kazandığı ise nabız kaç olmalı rehberinde.

Ritim bozukluğu ilaçları nelerdir?

Ritim ilaçları iki farklı amaçla verilir. Hız kontrolü nabzı yavaşlatır ama ritmi düzeltmez. Ritim kontrolü ise kalbi normal ritme döndürmeyi ve orada tutmayı hedefler.

Tıpta bu ilaçlar, kalp hücresinin hangi kanalına etki ettiklerine göre dört ana sınıfa ayrılır. Sınıf adları ilacın nasıl çalıştığını anlatır; hangisinin daha güçlü olduğunu göstermez.

Tansiyonda kullanılan amlodipin gibi kalsiyum kanal blokerleri nabzı belirgin yavaşlatmaz ve Sınıf IV’e girmez. Sotalol ise aynı zamanda bir beta blokerdir; iki sınıfın özelliğini birden taşır.

Nabız düşürücü ilaçlar hangileri?

Atriyal fibrilasyonda (kulakçıkların titremesi) hızlı nabzı yavaşlatmak için kullanılan başlıca ilaçlar beta blokerler, verapamil, diltiazem ve digoksindir. İvabradin de nabzı yavaşlatır ama yalnızca normal ritimde etkilidir; atriyal fibrilasyonda işe yaramaz.

Seçimi kalbin pompa gücü belirler. Pompa gücü normalse beta bloker, verapamil, diltiazem ya da digoksin seçilebilir. Pompa gücü düşükse beta bloker ve gerekirse digoksin tercih edilir. Pompa gücü, tıptaki adıyla EF, ekokardiyografiyle (kalp ultrasonu) ölçülür; hangi ilacın uygun olduğuna bu sonuca göre hekim karar verir.

Nabız düşürücü ilaçlar birlikte kullanıldığında etkileri toplanır. Baş dönmesi ya da gözlerin kararması olursa ilacı kendiniz kesmeyin, aynı gün hekiminize ulaşın. Bayılma ya da bayılır gibi olma varsa beklemeden 112’yi arayın. Digoksin kullanırken bulantı, iştahsızlık ya da görmede renk değişikliği olursa da aynı gün hekiminize ulaşın; kandaki ilaç düzeyi yüksek olabilir.

Ritim düzenleyici ilaçlar: kime hangisi?

Ritim düzenleyici seçimini kalbin yapısı belirler. Kalbi yapısal olarak sağlıklı kişide flekainid ya da propafenon tercih edilebilir. Koroner arter hastalığı ya da kalp yetmezliği olan kişide ise bu ilaçlar kullanılmaz. Pompa gücü düşük kalpte uzun süreli kullanımda seçenek çoğunlukla amiodarondur. Kalbin yapısı ekokardiyografi ve gerekirse ek tetkiklerle değerlendirilir; ilaç seçimi hekiminizindir.

Amiodaron etkili bir ilaçtır ama yan etkileri düzenli izlem ister. Uzun süreli kullanımda tiroid, karaciğer ve akciğerleri etkileyebilir, ciltte güneşe hassasiyet yapabilir. Tiroid ve karaciğer tahlillerinizi hekiminizin önerdiği aralıklarla yaptırın. Yeni başlayan nefes darlığı ya da geçmeyen kuru öksürükte hekiminize haber verin. Amiodaron varfarinin ve digoksinin etkisini artırabilir. Bu ilaçları birlikte kullananlarda tahliller daha sık gerekir.

Peki ilaç tek seçenek mi? Hayır. Tekrarlayan SVT’de (ani başlayıp ani biten hızlı çarpıntı) kılavuzlar uzun vadede çoğu zaman kateter ablasyonu önerir: çarpıntıya yol açan odak, kasıktan girilen ince bir kateterle yakılır ya da dondurulur. Ataklar hâlinde gelen atriyal fibrilasyonda da ablasyon, ritim kontrolü için ilk seçenekler arasında sayılır. İşlemin uygunluğu ve riskleri hekimle birlikte değerlendirilir. Ayrıntılar kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberinde.

Kalp çarpıntısı için ilaç var mı?

Her çarpıntı ilaç gerektirmez. Önce nedeni bulunur: tiroid bezinin fazla çalışması, kansızlık, kafein, uykusuzluk ya da kullanılan başka ilaçlar çarpıntı yapabilir.

Seyrek gelen tekleme şeklindeki ek atımlar (ekstrasistol) çoğu zaman zararsızdır. Şikâyet belirginse beta bloker gibi bir ilaç düşünülebilir; karar hekiminizindir. Ani başlayıp ani biten ya da düzensiz çarpıntının türü ise ancak atak sırasında çekilen EKG ile anlaşılır. Atak anında en yakın sağlık kuruluşunda EKG çektirin.

Ritim ilacı kullanırken nelere dikkat edilir?

Ritim ilaçları neden düzenli kontrol ister? Çünkü bazıları nadiren de olsa kendileri ritim bozukluğu yapabilir. Tıptaki adı proaritmidir. Bu risk, EKG ve kan tahlilleriyle izlenerek azaltılır. Kontrol EKG’lerinizi ve tahlillerinizi aksatmayın.

• EKG kontrolleri: Nabız ve QT aralığı izlenir. Özellikle ilaç başlandığında ve doz değiştiğinde önemlidir.
• Kan tahlilleri: Potasyum, magnezyum ve böbrek değerleri; amiodaronda tiroid ve karaciğer, digoksinde kandaki ilaç düzeyi.
• Yeni ilaç eklerken: Bazı antibiyotikler, bulantı ilaçları ve psikiyatri ilaçları QT aralığını uzatabilir. Her yeni reçetede ritim ilacı kullandığınızı söyleyin.
• İshal ve kusma: Potasyum ve magnezyum düşer, bu da ritim ilaçlarının yan etki riskini artırır. Bir günü aşan ya da şiddetli ishal ve kusmada aynı gün hekiminize haber verin. Potasyum ya da magnezyum takviyesine kendi başınıza başlamayın: eksiklik tahlille saptanır, takviye kararı hekiminizindir. Tansiyon ilaçlarından ACE inhibitörü ve ARB grubunu ya da spironolakton kullananlarda potasyum takviyesi ve potasyumlu tuz potasyumu aşırı yükseltebilir. Mineral dengesinin kalp ritmine etkisi hangi magnezyum neye iyi gelir rehberinde anlatılıyor.
• Kan sulandırıcı ayrı bir karardır: Ritim ilaçları kan sulandırıcının yerini tutmaz. Ritim düzeldi diye kan sulandırıcıyı bırakmayın.

Kalp ilaçlarınızı nasıl takip edersiniz?

Birden fazla kalp ilacı kullanırken karışıklığı ne azaltır? Güncel bir ilaç listesi. Birkaç basit adım riski daha da azaltır:

• Kullandığınız ilaçların etken madde adlarını bir listeye yazın ve her muayeneye götürün.
• Eczanede farklı bir kutu verildiğinde etken maddenin ve miligramın aynı olup olmadığını kontrol edin.
• Aynı etken maddeyi iki farklı kutudan almadığınızdan emin olun.
• Reçetesiz ağrı kesici, takviye ve bitkisel ürünleri de listeye ekleyin.
• İlacınızı unutursanız ne yapmanız gerektiğini önceden hekiminize ya da eczacınıza sorun; kendi başınıza doz eklemeyin.
• Diş çekimi, ameliyat ya da endoskopi planlanıyorsa hangi ilaca ara verileceğine kardiyoloğunuzla birlikte karar verin; kan sulandırıcıyı kendiniz kesmeyin.
• Göğüs ağrısı için nitrat kullanıyorsanız sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon) ilaçlarını birlikte kullanmayın; tansiyon aşırı düşebilir. Böyle bir ilaç almadan önce kardiyoloğunuza danışın.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• İlaç kullanmanıza rağmen çarpıntı atakları sürüyor ya da sıklaşıyorsa
• Nabzınız sporcu olmadığınız hâlde 50’nin altına düştüyse ve halsizlik, baş dönmesi varsa
• Ritim ilacı başladıktan sonra çarpıntı ataklarınızın biçimi değiştiyse ya da yeni bir şikâyet başladıysa
• Yorgunluk, ayak bileğinde şişlik ya da öksürük gibi bir yan etkiden şüpheleniyorsanız
• Birden fazla hekimden ilaç alıyor ve ilaçlarınızın birbiriyle uyumundan emin değilseniz
• Amiodaron, sotalol ya da digoksin kullanıyor ve kontrol tahlillerinizi aksattıysanız

Muayene için kardiyolog randevusu sayfasından bilgi alabilirsiniz. Ritim ilacı nabzı ya da ritmi düzenler ama pıhtı riskini ortadan kaldırmaz; bu farkı aklınızda tutun. Göğüs ağrısı, bayılma ya da bayılır gibi olma ile gelen çarpıntıda ve ritim ilacından sonra başlayan baş döndüren hızlı çarpıntıda beklemeden 112’yi arayın.