Tansiyon Nasıl Ölçülür? Hangi Koldan, Ne Zaman, Hangi Aletle?

Tansiyon nasıl ölçülür? Doğru ölçüm üç sorunun cevabına bağlıdır: ne zaman, hangi koldan ve hangi aletle. Bu üçünden biri yanlış olduğunda, sağlıklı birine gereksiz ilaç başlanabilir ya da gerçek bir yüksek tansiyon gözden kaçabilir. Yüksek tansiyon çoğu zaman hiçbir belirti vermez; bu yüzden kalbin, beynin ve böbreklerin korunması, doğru yapılmış bir ölçümle başlar.

Yüksek tansiyon kalp damarlarında ve ana atardamarda (aort) yıllarca sessizce iz bırakabilir. Bunu erken gösteren şey, düzenli ve doğru yapılan ölçümdür.

Bu rehber ölçümün tekniğini anlatır. Çıkan sayının ne anlama geldiğini, yani normal ve yüksek tansiyon sınırlarını tansiyon kaç olmalı rehberinde bulabilirsiniz.

Tansiyon ne zaman ölçülür?

Peki günün hangi saatinde? Evde ölçüm için iki sabit zaman önerilir: sabah ve akşam.

• Sabah: Uyandıktan sonraki bir saat içinde ölçün. Hemen yataktan kalkar kalkmaz değil, en az 15 dakika geçtikten sonra; tuvalet ihtiyacınızı giderdikten sonra, tansiyon ilacınızı almadan ve kahvaltıdan önce.
• Akşam: Yatmadan önce ölçün. Akşam yemeğinden hemen sonra ölçmeyin; yemekten sonra nabız hızlanabilir ve sonuç yanıltıcı olabilir. Yaklaşık 2 saat sonrası daha uygundur.

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Sabah uyandık, en az 15 dakika sonra ölçeceğiz. Mümkünse tuvalet ihtiyacımız varsa yapalım.”

Ölçümden önceki 30 dakika içinde sigara içmeyin, kahve ya da çay içmeyin ve egzersiz yapmayın. Dolu mesane, yeni bitmiş bir tartışma, soğuk bir oda ve ağrı tansiyonu geçici olarak yükseltir. Sıcak havada ise tersi olabilir: özellikle idrar söktürücü ya da başka tansiyon ilacı kullananlarda sıvı kaybıyla tansiyon beklenenden düşük ölçülebilir. Bu nedenle yazın baş dönmesi olursa ölçüm sıklığını artırıp değerleri hekiminize gösterin.

Tansiyon nasıl ölçülür? Adım adım doğru ölçüm

Ölçümün yarısı cihazdan, yarısı oturuştan gelir. Hekimin videoda uygulayarak gösterdiği kurallar, Avrupa kılavuzlarının önerdiği ölçüm tekniğiyle aynıdır:

1. Oturun ve 5 dakika dinlenin. Sırtınızı sandalyenin arkasına yaslayın.
2. Ayaklarınızı yere basın. Bacak bacak üstüne atmayın.
3. Kolunuzu destekleyin. Kolunuzu masaya koyun; manşonun orta noktası kalp hizasında olsun. Havada tutulan ya da aşağı sarkan kol yanlış sonuç verir.
4. Manşonu çıplak kola takın. Manşon kolu tam kavramalı; alt kenarı dirsek kıvrımının 2–3 cm üstünde durmalı. Sıvanıp kolu sıkan bir giysi de sonucu bozar.
5. Konuşmayın, kıpırdamayın. Eller ve kollar sakin kalsın; ölçüm sırasında telefonla konuşmayın.
6. Bir dakika arayla iki ölçüm alın. İkisini de tarih ve saatle not edin. İlk ölçüm çoğu zaman biraz daha yüksek çıkar; bu beklenen bir durumdur.

Peki muayenede neden üç kez ölçülür? Muayenede genellikle 1–2 dakika arayla üç ölçüm yapılır ve son ikisinin ortalaması kullanılır. İlk iki ölçüm arasında 10 mmHg’den fazla fark varsa ek ölçüm yapılır. Tek bir ölçümle tanı konmaz.

Manşon boyu neden önemli?

Manşon, cihazın kendisi kadar önemlidir. Kolunuza dar gelen manşon tansiyonu olduğundan yüksek, bol gelen manşon ise düşük gösterir. Cihazı almadan önce kolunuzun orta kısmının çevresini mezura ile ölçün ve manşonun üzerinde yazan ölçü aralığına uyduğundan emin olun. Kalın kollarda büyük boy manşon gerekir; bu, özellikle fazla kilolu kişilerde en sık yapılan hatalardan biridir.

Sık yapılan hatalar tablosu

Bu hataların çoğu tansiyonu yükseltir. Evde yüksek çıkan bir değeri görünce kaygılanmadan önce, ölçüm koşullarını bu listeyle karşılaştırın ve 5 dakika dinlenip yeniden ölçün.

Tansiyon hangi koldan ölçülür?

Tansiyon hangi koldan ölçülmeli? Tek bir doğru kol yoktur. Kılavuzların önerisi şudur:

• İlk ölçümde iki koldan ölçün. Mümkünse aynı anda iki cihazla ya da art arda.
• Yüksek çıkan kolu kullanın. Sonraki bütün ölçümleri değeri yüksek çıkan koldan yapın. Yüksek değer, gerçeğe daha yakın olan değerdir.
• Farkı not edin. İki kol arasında birkaç mmHg fark olması sıktır ve çoğu zaman zararsızdır. Hangi kolun yüksek çıkacağı da kişiden kişiye değişir.

Ancak iki kol arasında tekrarlayan ölçümlerde belirgin bir fark (büyük tansiyonda 10 mmHg’yi aşan) varsa bu bir bulgudur. Düşük çıkan koldaki atardamarda daralmanın işareti olabilir ve artmış kalp-damar hastalığı riskiyle ilişkilidir. Bu durumda ölçümlerinizi kardiyoloğunuza gösterin.

Bazı kollardan tansiyon ölçülmez. Diyaliz için fistül açılmış kolda, meme ameliyatı sonrası lenf ödemi olan kolda ve damar yolu takılı kolda manşon kullanılmaz.

Hangi tansiyon aleti kullanılmalı?

Hangi cihaz daha güvenilir? Koldan ölçen, otomatik ve klinik olarak doğrulanmış cihaz. Aşağıdaki tablo seçenekleri karşılaştırır:

Cihaz alırken üç noktaya bakın. Birincisi, cihazın klinik olarak doğrulanmış olduğunu belirten bağımsız doğrulama listelerinde yer alması. İkincisi, manşon ölçüsünün kolunuza uyması. Üçüncüsü, ölçümleri tarih ve saatle kaydetmesi. Ölçüm ekranında görünen nabız değeri de işe yarar; sınırları için nabız kaç olmalı rehberine bakabilirsiniz.

Bilekten tansiyon aleti güvenilir mi?

Bilek cihazı, bilek tam kalp hizasında tutulduğunda makul sonuç verebilir. Ama bilek biraz aşağıda kaldığında tansiyon yüksek, yukarıda kaldığında düşük çıkar. Evde bu pozisyonu her seferinde aynı tutmak zordur. Bu yüzden bilek cihazı ilk tercih değil, yedek seçenektir.

Steteskopla ölçümde büyük ve küçük tansiyon

Manuel ölçümde manşon şişirilir, sonra yavaşça indirilir ve dirsek içindeki atardamar steteskopla dinlenir.

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Duyduğumuz ilk sese büyük tansiyon. Sesin bittiği yerdeki ikincisi küçük tansiyon diyoruz.”

Büyük tansiyon (sistolik), damardan kanın geçmeye başladığı andır. Küçük tansiyon (diastolik) ise damarın artık hiç sıkışmadığı andır. Otomatik cihazlar aynı değerleri ses yerine damar duvarındaki titreşimden hesaplar.

Evde 7 günlük tansiyon ölçümü nasıl yapılır?

Tek bir ölçüm fotoğraftır, bir haftalık kayıt ise filmdir. Tanı koymak ya da tedaviyi ayarlamak için kılavuzların önerdiği ev ölçümü planı şudur:

1. 7 gün boyunca, en az 3 gün olmak üzere, sabah ve akşam ölçün.
2. Her seferinde bir dakika arayla iki ölçüm alın.
3. Bütün değerleri tarih ve saatle yazın; cihaz hafızası da kullanılabilir.
4. İlk günü çıkarın, kalan günlerin ortalamasını alın.

Evde ölçülen tansiyon muayenehanedekinden genellikle daha düşüktür. Bu yüzden ev ölçümünün sınırı daha düşüktür: bir haftalık ortalamanın 135/85 mmHg ve üzerinde olması yüksek tansiyon lehinedir. Muayenede yüksek, evde normal çıkan tansiyon (beyaz önlük hipertansiyonu) ya da tam tersi olan gizli tansiyon (maskeli hipertansiyon), ancak bu tür ölçümlerle ayırt edilir. Ayrıntılar için yüksek tansiyon belirtileri ve türleri rehberine bakın.

Ev ölçümü yetersiz kaldığında, gece tansiyonunun bilinmesi gerektiğinde ya da ölçümler çelişkili olduğunda 24 saatlik tansiyon Holteri takılır. Holter, uyurken de ölçüm yapar.

Ayakta ölçüm ne zaman gerekir?

İleri yaşta, diyabeti olanlarda ve ayağa kalkınca başı dönenlerde oturarak ölçüme ek olarak ayakta ölçüm de yapılır. Ayağa kalktıktan 1 ve 3 dakika sonra ölçülen tansiyon belirgin düşüyorsa buna ortostatik hipotansiyon denir. Bu durum ayağa kalkınca baş dönmesi rehberinde ayrıntılı anlatılır.

Sık tansiyon ölçmek zararlı mı?

Hayır, ölçümün kendisi zararlı değildir. Sorun ölçümün sıklığı değil, zamanlamasıdır. Kaygılı anda art arda yapılan ölçümler çoğu zaman yalancı yüksek çıkar. Yüksek sayı kaygıyı, kaygı da bir sonraki ölçümü artırır.

Planlı ölçüm ile kaygıyla ölçüm arasındaki farkı aklınızda tutun. Planlı ölçüm, belirli saatlerde, dinlendikten sonra yapılır ve karar verdirir. Kaygıyla ölçüm, çarpıntı ya da gerginlik anında yapılır ve yanıltır. Tansiyonu kontrol altında olan biri için genellikle haftada birkaç ölçüm ve kontrolden önceki bir haftalık kayıt yeterlidir; sıklığı hekiminiz belirler. Tedavi yeni başlandıysa ya da ilaç değiştiyse ölçümler bir süre daha sık yapılır. Tansiyon yükseltebilen alışkanlıklar için tansiyonu ne yükseltir, düşürme yolları için tansiyon nasıl düşer rehberine bakabilirsiniz.

Ritim bozukluğu olanlarda ölçüm

Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz ritimlerde otomatik cihazlar hata verebilir ya da her ölçümde farklı değer gösterebilir. Bu kişilerde ölçüm sayısını artırmak ve ortalamaya bakmak daha doğrudur. Cihaz ölçüm sırasında sık sık düzensiz nabız uyarısı veriyorsa bunu hekiminize söyleyin; kalp ritim bozukluğu yönünden değerlendirme gerekebilir.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Evde bir haftalık ölçüm ortalamanız 135/85 mmHg ve üzerindeyse
• Muayenede yüksek, evde normal ya da muayenede normal, evde yüksek ölçüm alıyorsanız
• İki kol arasında tekrarlayan ölçümlerde belirgin fark çıkıyorsa
• Tansiyon ilacı kullandığınız halde ev ölçümleriniz hedefin üzerindeyse
• Ölçümlerde sık düzensiz nabız uyarısı alıyorsanız
• Ayağa kalkınca baş dönmesi ve ayakta tansiyonda belirgin düşme oluyorsa

Kontrole giderken ölçüm kayıtlarınızı ve tansiyon aletinizi yanınıza alın; cihazınız muayenedeki ölçümle karşılaştırılabilir. Tansiyon 180/120 mmHg ve üzerindeyken göğüs ağrısı, nefes darlığı, şiddetli baş ağrısı ya da görme bozukluğu varsa randevu beklemeyin, hemen 112’yi arayın.