Miyokardit ve Endokardit: Kalp Kası ve Kapak İltihabı

Miyokardit ile endokardit aynı hastalık mı? Hayır. Kalbin dışında kalp zarı (perikard), ortada kalp kası (miyokard), içte iç zar ve kapaklar (endokard) bulunur. Miyokardit kas iltihabıdır, endokardit ise kapak enfeksiyonudur. Nedenleri, belirtileri ve tedavileri farklıdır, ama ikisinde de erken başvuru belirleyicidir.

Miyokardit nedir?

Miyokardit, kalp kasının iltihabıdır. Halk arasında “kalbe virüs oturması” ya da “kalp kası iltihabı” diye bilinir. İltihap kasın kasılma gücünü azaltabilir ve ritim bozukluğuna yol açabilir.

Peki kimlerde daha sık görülür? En sık genç yetişkinlerde ve erkeklerde. Çoğu zaman grip, soğuk algınlığı, boğaz enfeksiyonu ya da ishalden birkaç gün ile birkaç hafta sonra başlar.

Miyokardit çoğu zaman hafif seyreder ve hastaların çoğu iyileşir. Az sayıda hastada kalp kası kalıcı olarak zayıflar ve kalp büyür. Bu yüzden iyileşme döneminde kontrol muayenelerini aksatmayın.

Akut miyokardit belirtileri nelerdir?

Akut miyokardit, yakın zamanda başlamış miyokardit demektir. Belirtiler hafif yorgunluktan ağır nefes darlığına kadar değişir:

• Göğüs ağrısı: Batıcı olabilir. Kalp krizindeki gibi, göğsünüze biri oturmuş gibi baskı şeklinde de olabilir.
• Nefes darlığı: Eforla ya da sırt üstü yatınca artar.
• Çarpıntı: Kalbin hızlı, düzensiz ya da tekler gibi atması.
• Halsizlik ve çabuk yorulma: Enfeksiyon geçtiği hâlde düzelmeyen yorgunluk.
• Bayılma ya da bayılır gibi olma: Ritim bozukluğunun işareti olabilir. Bayıldıysanız beklemeden 112’yi arayın.

Masum yorgunluk ile miyokardit nasıl ayrılır? Grip sonrası halsizlik çoğu zaman tek başınadır ve giderek azalır. Miyokarditte ise halsizliğe göğüs ağrısı, nefes darlığı, çarpıntı ya da bayılma eklenir. Tek başına halsizlik miyokardit demek değildir, ama haftalarca sürüyorsa değerlendirtin.

Enfeksiyondan sonraki günlerde göğüs ağrısı ya da nefes darlığı başladıysa aynı gün acil servise başvurun. Ağrı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa 112’yi arayın. Ağrı türleri için kalp ağrısı ve göğüs ağrısı rehberine bakın.

Miyokardit neden olur?

En sık neden virüslerdir. Bağışıklık sisteminin kalp kasına saldırması da miyokardite yol açabilir. Dört grup neden var:

• Virüsler: Soğuk algınlığı ve grip virüsleri, bağırsak virüsleri, COVID-19.
• Bağışıklık sistemi hastalıkları: Lupus gibi romatizmal hastalıklar ve sarkoidoz (organlarda küçük iltihap odakları yapan bir bağışıklık hastalığı).
• İlaçlar ve maddeler: Bazı kanser ilaçları, başta bağışıklık kontrol noktası inhibitörleri (bağışıklığı tümöre karşı harekete geçiren ilaçlar). Kokain gibi uyuşturucular.
• Aşılar: mRNA tipi COVID-19 aşılarından sonra nadir ve çoğunlukla hafif seyirli miyokardit bildirilmiştir.

Her hastada neden bulunur mu? Hayır, birçok hastada neden belirlenemez. Tedavi yaklaşımı çoğu zaman nedenden çok kalbin ne kadar etkilendiğine göre belirlenir.

Endokardit nedir?

Endokardit, kalbin iç zarının ve kalp kapaklarının enfeksiyonudur. Tıptaki tam adı enfektif endokardittir. Çoğunlukla bakteriler, daha az sıklıkla mantarlar neden olur.

Bakteri kapağa nasıl ulaşır? Ağızdan, deriden ya da bir damar yolundan kana geçer ve çoğu zaman bağışıklık sistemi tarafından temizlenir. Hasarlı ya da yapay bir kapak varsa bakteri oraya tutunur ve bakteri ile pıhtıdan oluşan küçük kitleler (vejetasyon) yapar. Bu kitleler kapağı delebilir, kaçak yapabilir ya da kopup beyin damarına giderek inmeye yol açabilir.

Bu yüzden hastalık, kapağında hasar ya da protez olan kişilerde çok daha sık görülür. Ama bazı bakteriler, başta stafilokok (deride sık bulunan bir bakteri), sağlam kapağı da tutabilir. Kapak hastalığınız varsa uzayan ateşi beklemeden değerlendirtin.

Endokardit belirtileri nelerdir?

Endokardit çoğu zaman sinsi başlar ve grip ya da uzamış bir enfeksiyon gibi görünür. En sık belirti ateştir.

• Uzun süren ateş ve titreme: Günlerce, bazen haftalarca süren, nedeni bulunamayan ateş.
• Gece terlemesi, halsizlik, iştahsızlık ve kilo kaybı.
• Yeni ortaya çıkan kalp üfürümü: Muayenede hekimin duyduğu, kapağın bozulduğunu gösteren ses.
• Nefes darlığı: Kapak hızla bozulursa kalp yetmezliği gelişebilir.
• Pıhtı atması belirtileri: Konuşma bozukluğu, vücudun bir tarafında ani güçsüzlük. Beklemeden 112’yi arayın.
• Deri ve tırnak bulguları: Parmak uçlarında ağrılı, küçük kırmızı-mor şişlikler ve tırnak altında kıymık gibi kanamalar.

Sıradan ateş ile endokardit ateşi nasıl ayrılır? Sıradan ateş birkaç gün içinde düşer ve nedeni bellidir. Endokardit ateşi ise uzar, geçer gibi olup geri gelir ve belirgin bir odağı yoktur.

Kapak hastalığı, protez kapak, geçirilmiş endokardit, diyaliz, kalıcı damar içi kateter ya da damar yoluyla madde kullanımı varsa ateş daha dikkatle izlenir. Ateşiniz birkaç günden uzun sürüyorsa hekime başvurun ve durumunuzu mutlaka söyleyin. Antibiyotiğe kendi başınıza başlamayın. Kan kültürü alınmadan başlanan antibiyotik, bakterinin kanda bulunmasını zorlaştırır ve tanıyı geciktirir.

Endokardit kimlerde görülür?

Endokardit riski herkes için aynı değildir. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) endokardit kılavuzu kişileri risk düzeyine göre gruplar:

Onarılmış doğumsal kalp hastalığında yüksek risk çoğu zaman onarımdan sonraki ilk 6 ayla sınırlıdır, kaçak kaldıysa ömür boyu sürer.

Peki diş işleminde herkese koruyucu antibiyotik gerekir mi? Hayır. Bu tablo koruyucu antibiyotik listesi değildir, o karar yalnızca yüksek riskli grup için verilir.

Orta risk grubundaysanız diş işlemi öncesi koruyucu antibiyotik rutin olarak önerilmez. Ayrıntılar diş sağlığı ve kalp rehberinde anlatılıyor.

Miyokardit ve endokardit arasındaki fark nedir?

İkisini en kolay ne ayırır? Miyokardit çoğunlukla virüsle gelir, endokardit ise bakteriyle.

Miyokardit ve endokardit tanısı nasıl konur?

Tanıyı hangi test koyar? Tek bir test koymaz, birkaç tetkik birlikte yorumlanır.

Miyokarditte:

• EKG: Ritim bozukluğunu ve kalp kasındaki etkilenmeyi gösterebilir.
• Troponin: Kalp kası hasarını gösterir, miyokarditte belirgin yükselebilir.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalbin kasılma gücünü ölçer.
• Kalp MR’ı: Kas içindeki ödemi (su toplanmasını) ve iltihap izini gösterir. Tanıda en çok yol gösteren görüntülemedir.
• Koroner anjiyografi ya da BT anjiyografi (sanal anjiyo): Kalp damarları, damara verilen boyayla kateterle ya da tomografiyle görüntülenir. Tablo kalp krizine benziyorsa damar tıkanıklığını dışlamak için yapılır.
• Kalp kası biyopsisi: Kateterle kalp kasından küçük bir parça alınır. Seçilmiş ağır hastalarda, nedeni ve tedaviyi belirlemek için başvurulur.

Endokarditte:

• Kan kültürü: Kan örneğinde bakteri üretilir. Antibiyotik başlanmadan önce farklı zamanlarda birkaç kez kan alınır. Bakterinin türü tedaviyi belirler.
• Transtorasik eko (göğüs üzerinden eko): İlk yapılan görüntülemedir.
• Yemek borusundan eko (TEE): İnce bir prob hafif uyutularak yemek borusuna indirilir ve kapakları çevresiyle birlikte yakından gösterir. Göğüs üzerinden eko normal çıksa bile endokardit şüphesinde çoğu hastada yapılır, protez kapak ya da kalp içi cihaz varsa özellikle gerekir.
• PET/BT ve BT: Vücuttaki iltihap odaklarını ve pıhtı atmalarını gösteren görüntülemeler. Protez kapak enfeksiyonunda kullanılabilir.

Miyokardit ve endokardit nasıl tedavi edilir?

Miyokarditte amaç kalbi desteklemek, endokarditte ise enfeksiyonu yok etmektir.

Miyokardit nasıl tedavi edilir?

Miyokarditin tedavisi kalbi desteklemek ve ritmi izlemektir. Peki hafif miyokardit evde izlenebilir mi? Kılavuz, hafif olsa bile ilk günlerde ritim ve troponinin hastanede izlenmesini önerir. İzlem yerine hekiminiz karar verir.

Kalp kasının gücü azaldıysa kalp yetmezliği ilaçları kullanılır. Ritim bozukluğu varsa ayrıca tedavi edilir. Kendinizi iyi hissetseniz de bu ilaçları kendi başınıza bırakmayın. Azaltma kararı hekiminizindir. Ağrı kesici dahil hiçbir ilacı bu dönemde kendi başınıza başlamayın.

Bağışıklık sisteminin neden olduğu bazı özel miyokardit türlerinde bağışıklığı baskılayan ilaçlar gündeme gelir. Bu karar biyopsi ve kalp MR’ı sonuçlarına göre verilir. Ağır ve ani seyirli (fulminan) miyokardit nadirdir. Yoğun bakımda kalbi destekleyen cihazlar gerekebilir.

Endokardit nasıl tedavi edilir?

Endokardit tedavisinin temeli, çoğu zaman 4 ila 6 hafta süren damardan antibiyotiktir. Durumu düzelmiş seçilmiş hastalarda tedavinin bir bölümü ağızdan antibiyotikle tamamlanabilir. İlacın türünü, süresini ve ağızdan tedaviye geçişi tedavi ekibiniz belirler. Ateşiniz düşse de antibiyotiği yarıda bırakmayın.

Ameliyat ne zaman gerekir? Kapak ciddi hasar gördüyse, enfeksiyon antibiyotikle kontrol altına alınamıyorsa ya da pıhtı atma riski yüksekse. Endokardit hastalarının yaklaşık yarısında tedavi sürecinde ameliyat yapılır. Kararı kardiyolog, kalp cerrahı ve enfeksiyon hastalıkları uzmanından oluşan endokardit ekibi birlikte verir.

Miyokardit sonrası spor ne zaman yapılır?

Herkes için ilk adım aynıdır: yoğun egzersize ve yarışmalı spora en az 1 ay, iltihap geçene kadar ara verilir. Sonrası kişiye göre belirlenir. Yarışmalı sporcularda bu ara çoğu zaman 3 ila 6 ayı bulur.

Neden beklenir? Yoğun egzersiz, iyileşmekte olan kalp kasında ritim bozukluğunu tetikleyebilir.

Yarışmalı sporcularda dönüş kararından önce genellikle üç şeye bakılır:

• Kalbin pompalama gücü ve troponin normale dönmüş mü?
• Holter (24 saatlik taşınabilir EKG kaydı) ve efor testinde ritim bozukluğu var mı?
• Gerekirse kalp MR’ı tekrarlanır: iltihap sürüyor mu?

Karar, tetkik sonuçlarıyla birlikte kardiyoloğunuzundur. Sporcu değilseniz günlük işlere ve yürüyüşe ne zaman döneceğinizi kontrol muayenesinde kardiyoloğunuza sorun. Güvenli egzersiz için kalp sağlığı için egzersiz rehberine bakabilirsiniz.

Miyokardit geçirmemiş olsanız da ateşli bir enfeksiyon sırasında ağır egzersiz yapmayın. Ateş geçtikten sonra hafif tempoyla başlayın.

Endokarditten korunmak mümkün mü?

Riski azaltmak mümkündür. En önemli adım nedir? Her gün yapılan ağız bakımıdır. Çünkü bakteriler kana en sık ağızdan geçer.

• Dişlerinizi günde en az iki kez fırçalayın ve düzenli diş kontrolüne gidin.
• Yüksek riskli gruptaysanız diş işleminden önce diş hekiminize kalp durumunuzu söyleyin. Koruyucu antibiyotik kararını hekiminiz verir.
• Yüksek ya da orta risk grubundaysanız dövme ve piercing gibi deriyi delen işlemlerden kaçının.
• Deri yaralarına ve enfeksiyonlarına özen gösterin. Uzamış ateşi geciktirmeden değerlendirtin.

Protez kapakla yaşam için kalp kapak hastalıkları rehberine bakın.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

Önce acil olanı ayırın. Şu durumlarda acil servis ya da 112 gerekir:

• Dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısı (112’yi arayın)
• Göğüs ağrısıyla birlikte nefes darlığı, bayılma ya da hızlı ve düzensiz çarpıntı (112’yi arayın)
• Enfeksiyondan sonraki günlerde bayılma (112’yi arayın)
• Enfeksiyondan sonraki günlerde başlayan göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da süren hızlı ve düzensiz çarpıntı (aynı gün acil servise başvurun)
• Ateşle birlikte konuşma bozukluğu ya da bir tarafta ani güçsüzlük (112’yi arayın)

Şu durumlarda ise kardiyoloğa başvurun:

• Enfeksiyon geçtiği hâlde arada bir gelen ve bayılma getirmeyen çarpıntı, belirgin halsizlik ya da çabuk yorulma sürüyorsa
• Kapak hastalığınız, protez kapağınız, geçirilmiş endokarditiniz, diyaliz tedaviniz, kalıcı damar içi kateteriniz ya da damar yoluyla madde kullanımınız varken birkaç günden uzun süren açıklanamayan ateşiniz varsa
• Miyokardit geçirdiyseniz ve spora dönmeyi planlıyorsanız
• Endokardit geçirdiyseniz ya da yüksek risk grubundaysanız ve diş işlemi planlanıyorsa

Miyokardit çoğu zaman iyileşir. Endokardit ise erken tanıyla daha kolay tedavi edilir. Dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısı, bayılma ya da ateşle birlikte ani konuşma bozukluğu olursa beklemeden 112’yi arayın.