Kalp Krizi Sonrası Yaşam: İlaçlar, Egzersiz, İşe Dönüş ve Kontroller

Kalp krizi sonrası yapılması gerekenler beş başlıkta toplanır: ilaçlar, kolesterol, hareket, risk etkenleri ve kontroller. Hastaneden çıkış bir son değil, yeni bir düzenin başlangıcıdır. Kalp krizi geçirmiş kişilerde yeni bir kriz riski, hiç geçirmemiş olanlardan yüksektir. Bu riskin önemli bir kısmı, taburculuktan sonra her gün yapılan küçük işlerle azaltılabilir.

Kalp krizi sonrası hangi ilaçlar kullanılır?

İlaçlar, kriz sonrası tedavinin omurgasıdır. Peki hepsi herkese verilir mi? Hayır; hangi ilacın, ne kadar süreyle kullanılacağına kalbin durumuna göre hekim karar verir. Aşağıdaki tablo ilaç gruplarını genel olarak özetler; dozu hekiminiz belirler.

Kalbin pompa gücü belirgin azaldıysa bunlara kalp yetmezliği ilaçları da eklenebilir. İlaç gruplarının ayrıntıları için kan sulandırıcı ilaçlar ve kolesterol ilaçları rehberlerine bakabilirsiniz.

İlaçları kendi başınıza bırakmayın

En sık yapılan hata, “iyiyim” diye ilacı bırakmaktır. Kendini iyi hissetmek, ilacın işe yaradığını gösterir. Bırakma zamanının geldiğini göstermez.

Özellikle stent takıldıysa ikili kan sulandırıcı tedavinin ilk aylarında tek bir gün bile aksatılmamalıdır. Diş çekimi, ameliyat ya da endoskopi planlanıyorsa ilacı kendiniz kesmeyin. Önce işlemi yapacak hekime ve kardiyoloğunuza danışın.

Reçetesiz ağrı kesiciler ve bitkisel ürünler de kan sulandırıcılarla etkileşebilir. Yeni bir ilaç ya da takviye almadan önce hekiminize söyleyin.

Kalp krizi sonrası kolesterol kaç olmalı?

Kalp krizi geçirmiş biri çok yüksek risk grubundadır. Bu grupta kötü kolesterol, yani LDL, en az 70 mg/dL’nin altında tutulmalıdır; güncel Avrupa kılavuzu 55’in altını önerir ve başlangıç değerine göre en az %50 düşüş hedefler. Tedaviye rağmen 2 yıl içinde ikinci bir kalp-damar olayı geçirenlerde 40’ın altı düşünülebilir.

Kalp krizi geçirmiş birinde 100’lük LDL “normal” sayılmaz. Hedefe tek ilaçla ulaşılamazsa ikinci, gerekirse üçüncü bir ilaç eklenir. Değerlerin ayrıntılı tablosu kolesterol kaç olmalı rehberinde bulunuyor.

Kolesterol ilacı çoğu hastada ömür boyu kullanılır. LDL hedefe indiğinde ilaç bırakılmaz; hedefte kalmak için devam edilir.

Kalp rehabilitasyonu ve egzersize dönüş

Kalp krizinden sonra hareket etmek korkutucu gelebilir. Oysa düzenli egzersiz, tedavinin bir parçasıdır. Kılavuzlar, kalp krizi geçiren herkesin kalp rehabilitasyonu programına katılmasını önerir.

Kalp rehabilitasyonu nedir? Hekim gözetiminde yapılan egzersiz, beslenme, sigarayı bırakma ve ilaç eğitimi programıdır. Egzersizin dozu, efor testi sonucuna göre kişiye özel belirlenir.

Egzersize dönüşü basamak basamak düşünün:

1. Hastaneden çıkınca: Ev içinde ve kısa mesafede, düz yolda yavaş yürüyüş.
2. İlk haftalar: Yürüyüş süresini her gün biraz artırma. Konuşabiliyor ama şarkı söyleyemiyorsanız tempo doğrudur.
3. Rehabilitasyonla: Efor testine göre belirlenen tempoda, haftada en az 150 dakika orta şiddette egzersize ulaşma (örneğin haftada 5 gün, 30 dakika tempolu yürüyüş).
4. Hekim onayıyla: Haftada 2 gün hafif-orta ağırlıklarla direnç egzersizi ekleme.

Düzenli egzersizin bir faydası da kalpteki yan damarlarla ilgilidir. Kalp damarları arasında, tıkanıklık olduğunda devreye girebilen ince bağlantılar vardır; bunlara yan damarlar (kollateral dolaşım) denir. Anjiyoda örümcek ağına benzeyen bu damarların, düzenli egzersizle gelişmesinin desteklenebileceği düşünülür.

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: ”(…) kalp krizi süresinde dayanmayı ve oluşabilecek kalp kası hasarının az olmasını sağlıyor.”

Ağır ağırlık ve ıkınarak zorlanmaya dikkat

Her spor kalbe aynı yükü bindirmez. Yürüyüş, bisiklet ve yüzme gibi dayanıklılık sporları kalbi düzenli çalıştırır. Ağır ağırlık kaldırmak ve nefesi tutarak ıkınmak ise tansiyonu birkaç saniyede ani yükseltir.

Bu yüzden özellikle ilk haftalarda şunlardan kaçının: ağır halter, ağır valiz ya da mobilya taşımak, ıkınarak itme-çekme, kar küreme gibi ani ve yoğun zorlanmalar. Direnç egzersizine geçildiğinde de nefes tutulmaz; ağırlık, rahat nefes alıp vererek kaldırılabilecek düzeyde seçilir.

Egzersiz sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi ya da olağandışı nefes darlığı olursa durun. Ağrı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa 112’yi arayın.

İşe dönüş, araç kullanma ve cinsel yaşam

Bu üç soru, kriz sonrası en sık sorulanlardır. Cevapları kişiden kişiye değişir; ortak ölçüt, kalbin pompa gücü ve efor kapasitesidir.

Nitrat grubu ilaç (dil altı ya da sürekli) kullananlar, cinsel güç artırıcı ilaçları birlikte kullanmamalıdır. Bu ikisi birlikte tansiyonu tehlikeli düzeyde düşürebilir.

Uyku, beslenme, seyahat ve günlük düzen için kalp hastası günlük yaşam rehberine bakabilirsiniz.

Sigara, kilo, stres ve uyku

Sigara: Kalp krizi sonrası bırakılabilecek en önemli risk etkenidir. Pasif içicilik, nargile ve elektronik sigara da damarlar için zararsız değildir. Bırakmakta zorlanıyorsanız hekiminizden destek isteyin; ilaç ve danışmanlık desteği işe yarar.

Kilo: Hedef, yavaş ve kalıcı kilo kaybıdır. Kısa sürede çok kilo verip geri almak, yani yo-yo diyetleri, kalbe yarar sağlamaz. Bel çevresinin erkekte 94, kadında 80 cm’nin altında olması hedeflenir. Akdeniz tipi beslenme ve günde 5 gramın altında tuz önerilir.

Tansiyon ve şeker: Büyük tansiyon çoğu hastada 120–129 mmHg aralığında hedeflenir. İleri yaşta ya da ilaçlar iyi tolere edilemiyorsa hedef biraz daha yüksek tutulabilir; kişiye göre hedefi hekiminiz belirler. Şeker hastalığı varsa şeker kontrolü de kalbin tedavisinin parçasıdır. Tansiyon hedefleri için tansiyon kaç olmalı rehberine bakabilirsiniz.

Stres ve moral: Kalp krizinden sonra kaygı, isteksizlik ve uykusuzluk sıktır. Bu tablo ilaç düzenini ve egzersize dönüşü zorlaştırır. Düzenli yürüyüş, nefes egzersizleri ve rehabilitasyon programı stresi azaltmaya yardım eder. Birkaç haftadan uzun süren moral bozukluğunu hekiminize söyleyin.

Uyku: Gece 7–9 saat uyku önerilir; çoğu yetişkin için 7–8 saat yeterlidir. Horlama ve uykuda nefes durması varsa uyku apnesi araştırılmalıdır. Ayrıntılar için uyku ve kalp sağlığı rehberine bakabilirsiniz.

Kalp krizi sonrası kontroller

Kontroller, tedavinin işe yarayıp yaramadığını gösterir. Tipik bir takip şöyle ilerler:

• İlk kontrol: Taburculuktan sonraki ilk haftalarda. İlaç uyumu, yan etkiler, tansiyon ve nabız değerlendirilir.
• Kolesterol tahlili: İlaç başlandıktan ya da değiştirildikten sonra yaklaşık 4–8 hafta içinde. LDL hedefe inene kadar tekrarlanır, sonra genellikle yılda bir.
• Ekokardiyografi: Kalbin pompa gücü krizde düşük çıktıysa birkaç ay sonra ekokardiyografi tekrarlanır. Bu sonuç bazı hastalarda ilaç düzenini ya da ICD ihtiyacını belirler.
• Efor testi: Rehabilitasyon, egzersiz dozu ve işe dönüş kararı için.
• Böbrek ve potasyum: ACE inhibitörü gibi ilaçlar başlandıktan sonra kan tahliliyle.
• Grip aşısı: Her yıl önerilir.

Kontrole giderken ilaç listenizi, epikrizinizi ve evde ölçtüğünüz tansiyon kayıtlarını yanınızda götürün.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Eskiden rahat yürüdüğünüz mesafede göğüs ağrısı, baskı ya da nefes darlığı yeniden başladıysa veya sıklaştıysa
• İlaçlarınızın yan etkisi nedeniyle düzenli kullanamıyorsanız
• Kontrol tahlilinde LDL’niz 70 mg/dL’nin üzerindeyse ya da değerinizi bilmiyorsanız
• Bacaklarda şişlik, birkaç günde belirgin kilo artışı veya yatınca artan nefes darlığı varsa
• Çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılır gibi olma yaşıyorsanız
• İşe, spora, uzun yolculuğa ya da direksiyona dönmeden önce değerlendirme istiyorsanız
• Diş çekimi ya da ameliyat öncesinde kan sulandırıcılarınız konusunda karar gerekiyorsa

Randevu için kardiyolog randevusu sayfasına bakabilirsiniz.

Tekrar kriz belirtileri: ne zaman 112?

Kalp krizi geçiren kişi, belirtileri bir kez yaşadığı için tanır. Yine de ikinci kriz ilkine benzemeyebilir. Göğüste baskı, sıkışma ya da yanma; kola, çeneye, sırta yayılan ağrı; soğuk terleme, bulantı ve nefes darlığı en sık belirtilerdir.

Hekiminiz dil altı nitrat verdiyse, size anlatılan şekilde kullanın. Ağrı geçmiyorsa beklemeyin. Belirtilerin tamamı ve ilk yardım adımları kalp krizi belirtileri rehberinde anlatılıyor.

Kendinizi araçla hastaneye götürmeyin, yalnız kalmayın. Göğüsteki baskı 5 dakikadan uzun sürüyor ya da dinlenmekle geçmiyorsa beklemeden 112’yi arayın.