B12 Kaç Olmalı? B12 Eksikliği ve Yüksekliği

B12 kaç olmalı? Çoğu laboratuvarda 200 pg/mL’nin altı düşük, 200 ile 300 arası sınırda, 300’ün üzeri çoğu zaman yeterli kabul edilir. Sınırda değer ek testle netleşir. Sonucu okurken önce birimi, sonra raporunuzdaki referans aralığını kontrol edin. Kalp açısından B12’nin önemi ise iki yoldan gelir: kansızlık ve homosistein.

B12 vitamini (kobalamin) nedir?

B12, kimyasal adıyla kobalamin, vücudun kendi üretemediği bir vitamindir. Kan hücrelerinin yapımında, sinir sisteminin korunmasında ve DNA üretiminde görev alır. Tahlil raporunda “vitamin B12” ya da “kobalamin” olarak yazılır.

Peki B12 nereden gelir? Neredeyse yalnızca hayvansal gıdalardan. Et, sakatat, balık, yumurta, süt ve süt ürünleri başlıca kaynaklardır. Bitkisel gıdalarda doğal olarak kayda değer miktarda bulunmaz.

B12’nin emilimi zahmetlidir. Önce midede gıdadan ayrılması, sonra mideden salgılanan “iç faktör” adlı bir proteine bağlanması gerekir. Bu zincirin herhangi bir halkası aksarsa, yeterince yense bile eksiklik gelişebilir.

Takviyelerde siyanokobalamin, metilkobalamin ve hidroksokobalamin gibi farklı biçimleri bulunur. Hangisinin, hangi yolla verileceğine hekiminiz karar verir.

B12 kaç olmalı? Referans aralığı ve normal değer

Çoğu laboratuvarda 200 pg/mL’nin altı düşük, 300’ün üzeri çoğu zaman yeterli kabul edilir. Birim çoğu raporda pg/mL (pikogram/mililitre) olarak yazılır. Bazı laboratuvarlar ng/L kullanır ve bu pg/mL ile aynı değerdir. pmol/L kullanan laboratuvarlarda ise sayı farklıdır: 150 pmol/L yaklaşık 200 pg/mL’ye karşılık gelir.

B12 normal değeri için yaygın kullanılan yorum şöyledir:

Bu sınırlar yaklaşıktır. Kaynaklar eksiklik için alt sınırı 150 ile 250 pg/mL arasında, gri bölgenin üst sınırını ise 300 ile 400 pg/mL arasında farklı yerlere koyar. Bu yüzden sınıra yakın bir değer tek başına değil, şikâyetle ve gerekirse ek testle birlikte yorumlanır. Sonucunuzu her zaman raporunuzdaki aralıkla karşılaştırın.

Peki B12 normal çıkarsa eksiklik olamaz mı? Olabilir. Kandaki B12 ölçümü, hücrelerin kullandığı B12’yi her zaman doğru yansıtmaz. Bu yüzden B12 seviyesi sınırdaysa ve şikâyet varsa hekim ek test isteyebilir.

Sınırda B12’de hangi testler istenir?

Sınırda değerde ne yapılır? İki test yol gösterir:

• Metilmalonik asit (MMA): B12’ye daha özgü bir göstergedir. Yüksek çıkması, B12’nin hücre düzeyinde yetmediğini düşündürür. Böbrek yetmezliğinde yanıltıcı yüksek çıkabilir.
• Homosistein: B12 yetersizse homosistein adlı amino asit (proteinlerin yapı taşı) temizlenemez ve kanda birikir. Folik asit eksikliğinde ve böbrek hastalığında da yükselir. Bu yüzden B12’ye özgü değildir.

… B12, B6 ve folik asit eksikliği vücudumuzda normalde üretilen homosistein amino asidinin birikmesine neden oluyor.

— Doç. Dr. Seçkin Satılmış

Homosisteinin normal değerleri ve kalp-damar riskiyle ilişkisi homosistein nedir rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Kadınlarda B12 kaç olmalı?

Kadınlarda sınır erkeklerle aynıdır. Referans aralığı cinsiyete göre ayrılmaz.

İki durum ise yorumu değiştirir. Hamilelikte düşük çıkan B12 gerçek eksiklik mi? Her zaman değil. Hamilelikte kandaki B12 düzeyi doğal olarak düşer. Sonucu kendi başınıza yorumlamayın, gebeliğinizi izleyen hekime gösterin. Gerçek eksikliği ayırt etmek için ek test gerekebilir. Doğum kontrol hapı kullananlarda da ölçülen değer biraz düşük çıkabilir.

Günlük ihtiyaç kaynağa göre değişir. ABD önerisi (NIH) yetişkinde günde 2,4 mikrogram, Avrupa önerisi (EFSA) 4 mikrogramdır. Hamilelik ve emzirmede ihtiyaç biraz artar. Vegan beslenen hamile ve emziren kadınlar B12 durumlarını hekimleriyle konuşmalıdır. Eksiklik bebeği de etkileyebilir.

B12 eksikliği neden olur?

B12 eksikliğinin nedeni çoğu zaman az yemek değil, emilim sorunudur. Başlıca nedenler şunlardır:

• Beslenme: Hayvansal gıda tüketmeyen vegan ve bazı vejetaryen bireyler.
• İleri yaş ve mide zarının incelmesi (atrofik gastrit): Mide asidi azalır, B12 gıdadan ayrılamaz.
• Bağışıklık kaynaklı B12 eksikliği (pernisiyöz anemi): Bağışıklık sistemi iç faktöre karşı savunma proteini (antikor) üretir ve B12 emilemez.
• Mide ve bağırsak ameliyatları: Obezite ameliyatları dahil.
• Bağırsak hastalıkları: Çölyak ve Crohn hastalığı gibi.
• Bazı ilaçlar: Uzun süre kullanılan mide asidi baskılayıcılar ve şeker hastalığında kullanılan metformin.

Son madde kalp hastaları için önemlidir. Mide koruyucular, kan sulandırıcı kullanan birçok kişiye mide kanamasını önlemek için verilir. Metformin de kalp hastalarında sık kullanılır. Bu ilaçları yıllarca kullanıyorsanız B12 düzeyinin ne sıklıkla ölçüleceğini hekiminize sorun. Mide koruyucuyu kendi başınıza kesmek mide kanaması riskini artırabilir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.

B12 eksikliği belirtileri nelerdir?

Hafif eksiklik çoğu zaman belirti vermez. Belirgin eksiklikte iki grup belirti görülür:

• Kan tablosuna ait belirtiler: halsizlik, solukluk, çabuk yorulma, çarpıntı ve eforla nefes darlığı.
• Sinir sistemine ait belirtiler: el ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yürürken dengesizlik, unutkanlık ve dilde yanma.

Peki kansızlık yoksa uyuşma B12’den olabilir mi? Olabilir. Sinir belirtileri kansızlık olmadan da başlar. Kan sayımınız normal olsa da uyuşmayı önemseyin. Uyuşma ilerliyorsa beklemeden değerlendirtin. Geç kalınan sinir hasarı kalıcı olabilir.

B12 eksikliği kalbi etkiler mi?

B12 eksikliği kalbi iki yoldan etkileyebilir.

İlk yol kansızlıktır. B12 eksikliğinde kırmızı kan hücreleri iri ve az sayıda üretilir (megaloblastik anemi). Kan yeterli oksijen taşıyamayınca kalp daha hızlı ve daha çok çalışır. Sonuçta çarpıntı, eforla nefes darlığı ve nabızda hızlanma görülür. Kalp-damar hastalığı ya da kalp yetmezliği olanlarda ağır kansızlık mevcut şikâyetleri artırabilir.

İkinci yol homosisteindir. B12 düştüğünde homosistein yükselir. Yüksek homosistein damar hastalığıyla ilişkili bulunmuştur.

Peki B12 takviyesi kalp krizini önler mi? Büyük çalışmalar bunu göstermedi. B vitaminleri homosisteini düşürdü ama kalp krizi riskini azaltmadı. İnme için bazı çalışmalarda sınırlı bir yarar işareti görüldü. Çalışmaların ayrıntısı homosistein nedir rehberinde. Eksiklik varsa tedavi edilir. Ancak bu, kolesterol ve tansiyon tedavisinin yerini tutmaz.

Kansızlığın en sık nedeni demir eksikliğidir. Ayrıntılar demir eksikliği ve hemoglobin düşüklüğü rehberinde. Çarpıntının diğer nedenleri kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberinde anlatılıyor.

B12 yüksekliği nedir, kaç olursa tehlikeli?

Yüksek B12 için tek bir tehlike sınırı yoktur. B12 yüksekliği, ölçülen değerin laboratuvarın üst sınırını aşmasıdır. Peki yüksek B12 zehirli midir? Hayır. Fazla B12 idrarla atılır. Resmî kaynaklarda besin ve takviyeden alınan B12 için bir üst sınır belirlenmemiştir.

Bu, gelişigüzel takviye kullanmanın gerekçesi değildir. Tahlil yaptırmadan başlanan takviye sonucu yükseltir ve eksikliğin nedenini gizleyebilir. Takviyeye başlamadan önce tahlil yaptırın. Kararı hekiminize bırakın.

Burada iki durumu ayırın. Takviye ya da iğne kullanan birinde yüksek B12 çoğu zaman beklenen bir sonuçtur. Takviye kullanmayan birinde kalıcı yüksek B12 ise bir ipucudur ve nedeni araştırılır.

Takviye kullanılmıyorsa yüksek B12 şu durumlarla ilişkili olabilir:

• Karaciğer hastalıkları
• Böbrek yetmezliği
• Bazı kan hastalıkları
• Nadiren bazı kanser türleri

Çoğu kişide neden takviyedir. Yükseklik takviye olmadan sürüyorsa tahlilinizi hekiminize gösterin.

B12 hangi besinlerde bulunur?

Peki B12 sofradan karşılanabilir mi? Hayvansal gıda yiyen ve emilim sorunu olmayan çoğu kişide evet.

Bitkisel beslenenler için durum farklıdır. Vegan beslenmede B12 doğal bitkisel gıdalardan karşılanamaz. İhtiyaç ancak B12 eklenmiş gıdalarla ya da hekimin önereceği takviyeyle karşılanır. B12 durumunuzu hekiminizle konuşun. Emilim bozukluğu olanlarda ise yemek düzenini değiştirmek yetmez. Eksikliğin nedenine göre tedavi gerekir.

B12 düşük çıktıysa ne yapılmalı?

Peki B12 düşükse ilk adım ne? Nedenini bulmak.

1. Tahlilleri tamamlatın: Tam kan sayımı, folik asit ve gerekirse metilmalonik asit ya da homosistein. Tahliller bitmeden kendi başınıza takviyeye başlamayın, sonuçları değiştirir.
2. Nedeni araştırtın: Beslenme, ilaçlar ve emilim sorunu değerlendirilir.
3. Tedaviyi hekime bırakın: Ağızdan mı, iğneyle mi, ne kadar süre verileceğine hekiminiz karar verir. Emilim bozukluğunda ağızdan tedavi yetmeyebilir.
4. Kendi başınıza yüksek doz folik asit almayın: B12 eksikliği varken yalnızca folik asit almak kansızlığı düzeltip sinir hasarını gizleyebilir.
5. Kontrol tahlilini atlamayın: Tedavinin işe yarayıp yaramadığı tekrar ölçümle anlaşılır.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

B12 eksikliğinin tanı ve tedavisi çoğu zaman aile hekimi ya da iç hastalıkları uzmanınca yürütülür. Uyuşma ve denge bozukluğunda nörolojik değerlendirme de gerekebilir. Kardiyoloğa başvurmanız gereken durumlar şunlardır:

• B12 eksikliğiyle birlikte çarpıntı, eforla nefes darlığı ya da göğüste baskı yaşıyorsanız
• Kalp hastalığınız ya da kalp yetmezliğiniz varken kansızlık saptandıysa
• Homosisteininiz yüksek çıktı ve buna yüksek kolesterol, tansiyon, diyabet ya da sigara eşlik ediyorsa
• Kan sulandırıcı ile birlikte uzun süre mide koruyucu kullanıyor ve B12’niz düşük çıktıysa (ilaç düzenlemesini kan sulandırıcıyı yazan hekim yapar)
• Kansızlıkla birlikte ayağa kalkınca baş dönmesi ya da bayılır gibi olma yaşıyorsanız (ayağa kalkınca baş dönmesi)

B12 düşüklüğü çoğu zaman basit bir tahlille bulunur ve tedavi edilebilir. Kalp-damar riskinizi ise bir bütün olarak bir kardiyoloji uzmanına değerlendirtin. Randevu için kardiyolog randevusu sayfasına bakabilirsiniz. Göğüste baskı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürerse beklemeden 112’yi arayın.