Diş Sağlığı ve Kalp: Diş Eti Hastalığı Kalbi Etkiler mi?

Diş eti hastalığı kalbi etkiler mi? Kısa cevap: ikisi arasında bir ilişki var, ama bu ilişkinin ne kadarının doğrudan diş etinden kaynaklandığı henüz belli değil. Diş ile kalp arasındaki bağlantı üç başlıkta toplanır: diş eti iltihabı ile damar sertliği, kalp kapağı enfeksiyonu (endokardit) ve kan sulandırıcı kullananlarda diş tedavisi. Bu rehber üçünü de sırayla anlatır ve diş işleminden önce kimin kardiyoloğuna danışması gerektiğini gösterir.

Diş eti hastalığı nedir?

Diş eti hastalığı iki aşamada ilerler. İlk aşama diş eti iltihabıdır (gingivit): diş eti kızarır, şişer ve fırçalarken kanar. Bu aşama iyi ağız bakımıyla çoğu zaman geri döner. İkinci aşama periodontittir: iltihap dişi taşıyan dokulara ve kemiğe ilerler, diş etleri çekilir, dişler sallanır ve sonunda kaybedilebilir.

Periodontit sessiz ilerler ve çoğu zaman ağrı yapmaz. Şu işaretler diş hekimine gitmek için yeterlidir:

• Fırçalarken ya da diş ipi kullanırken tekrarlayan diş eti kanaması
• Kızarık, şiş veya dokununca hassas diş eti
• Geçmeyen ağız kokusu
• Diş etlerinin çekilmesi, dişlerin uzamış gibi görünmesi
• Sallanan ya da yeri değişen dişler

Diş eti iltihabı kalp krizine yol açar mı?

Peki diş eti ile kalp krizi arasında gerçekten bağ var mı? Çalışmalar, periodontiti olan kişilerde kalp krizi, inme ve damar tıkanıklığının daha sık görüldüğünü gösteriyor. Avrupa Periodontoloji Federasyonu ile Dünya Kalp Federasyonu’nun 2020 ortak raporu da bu ilişkiyi, bilinen risk faktörlerinden bağımsız olarak kabul ediyor.

İlişki olması, nedensellik olduğu anlamına gelmez. Diş eti hastalığı ile kalp hastalığı aynı zeminde büyür: sigara, şeker hastalığı, kötü beslenme ve ileri yaş ikisini de artırır. Bu ortak zemin, iki hastalığın neden birlikte görüldüğünü kısmen açıklar.

Yine de biyolojik bir mekanizma olasıdır. İltihaplı diş etinden kana her gün bakteri ve iltihap maddeleri geçer. Bu süregen iltihabın damar duvarındaki yağ birikimini (ateroskleroz) hızlandırabileceği düşünülüyor. Diş eti tedavisinin kandaki iltihap göstergelerini azalttığı gösterildi. Ama tedavinin kalp krizini azalttığını kanıtlayan büyük bir çalışma henüz yok.

Pratik sonuç şudur: Diş eti hastalığını tedavi ettirin, ama kalbinizi korumak için bunu tek başına yeterli görmeyin. Kalp riskini asıl belirleyenler tansiyon, kolesterol, kan şekeri, sigara ve bel çevresidir. On yıllık riskinizi kalp krizi riski hesaplama aracıyla görebilir, kolesterolü düşürmenin yollarını kolesterol nasıl düşer rehberinde bulabilirsiniz. Diş eti hastalığı olan ve şeker hastalığı ya da sigara gibi başka risk faktörleri taşıyan kişilerde kalp-damar risk değerlendirmesi yaptırmak mantıklıdır.

Diş enfeksiyonu kalbe vurur mu? Endokardit

Diş ile kalp arasındaki en net bağlantı endokardittir. Endokardit, kalbin iç zarının ve özellikle kalp kapaklarının enfeksiyonudur. Ağızdan kana geçen bakteriler, hasarlı ya da yapay bir kapağa tutunup orada çoğalabilir. Tedavisi haftalarca damardan antibiyotik ve bazen ameliyat gerektiren ciddi bir hastalıktır.

Bakteri kana yalnızca diş çekiminde geçmez. Diş fırçalarken, diş ipi kullanırken, hatta yemek çiğnerken de kısa süreli olarak kana karışır. Ağızda iltihap ne kadar fazlaysa bu geçiş o kadar sık olur. Bu yüzden endokardit kılavuzları, tek bir işlemdeki antibiyotikten çok her gün yapılan ağız bakımını önemser.

Günlük fırçalamanın önemi şöyle özetlenebilir:

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Şunu unutmayın, ileride yaşayacağınız kalp ve kalp sağlığı açısından diş ve diş enfeksiyonları o kadar önemlidir ki lütfen günde en az iki kez dişlerimizi fırçalayalım.”

Kapak ameliyatı ya da kateterle kapak takılması (TAVİ) planlanan kişilerde diş ve ağız enfeksiyonları işlemden önce tedavi edilir. Yeni kapak enfeksiyona yatkın olabileceği için diş kontrolü, kapak işlemine hazırlığın bir parçasıdır.

Diş çekimi öncesi antibiyotik kimlere gerekir?

Diş çekiminden önce antibiyotik herkese gerekmez. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2023 endokardit kılavuzu koruyucu antibiyotiği yalnızca yüksek riskli kişilere önerir:

Yüksek riskli kişilerde bile her diş işlemi antibiyotik gerektirmez. Koruyucu antibiyotik, diş etine ya da kök ucuna dokunan veya ağız mukozasını delen işlemlerde verilir: diş çekimi, diş taşı temizliği, kanal tedavisi ve implant gibi. Enfekte olmayan dokuya lokal anestezi (uyuşturma), yüzeysel çürük dolgusu, diş röntgeni, hareketli protez ya da ortodonti aparatı takılması için gerekmez. Süt dişinin kendiliğinden düşmesi de antibiyotik gerektirmez.

Hangi antibiyotiğin, hangi dozda ve ne zaman alınacağına hekiminiz karar verir. Kendi başınıza ya da evdeki antibiyotikten almayın. Kalp kapağı hastalığınızı ve varsa protez kapağınızı diş hekiminize mutlaka söyleyin. Kalp pili taşıyanlar için ayrıntılar kalp pili ve ICD rehberindedir.

Kan sulandırıcı kullanan diş çektirebilir mi?

Evet, çoğu zaman çektirebilir. Asıl kural, ilacı kendi kararınızla bırakmamaktır. Stent sonrası kullanılan kan sulandırıcıların kesilmesi stentin aniden tıkanmasına, ritim bozukluğunda kullanılanların kesilmesi inmeye yol açabilir. Bu risk, diş çekimindeki kanama riskinden çoğu zaman daha büyüktür.

Basit diş çekimleri, dolgu ve diş taşı temizliği çoğu zaman ilaç kesilmeden ya da yalnızca kısa bir ara verilerek yapılabilir. Kanama, diş hekiminin uyguladığı yerel yöntemlerle (dikiş, tampon, kanamayı azaltan gargara) kontrol edilir. Birden fazla diş çekimi veya cerrahi işlem planlanıyorsa karar diş hekimi ile kardiyolog birlikte verir.

Diş hekiminize hangi kan sulandırıcıyı ve hangi nedenle kullandığınızı söyleyin; stent tarihiniz varsa belirtin. İlaç grupları ve günlük hayat önerileri için kan sulandırıcı ilaçlar rehberine bakın.

Çocuklarda diş sağlığı ve kalp

Ağız bakımı alışkanlığı çocuklukta kazanılır. Dişlerin önemi çocuklara şöyle anlatılabilir:

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Değerli minikler, minik kardeşlerim, bu dişleriniz o kadar önemli ki ileride sizin sağlığınız, görüntünüz, hayatta yemek istediğiniz her şeyin tadına varmanız için gerekli.”

Süt dişleri geçici olsa da önemlidir. Süt dişindeki çürük, altından gelen kalıcı dişi etkileyebilir ve ağızda iltihap kaynağı olur. Doğumsal kalp hastalığı olan çocuklarda bu daha da önemlidir, çünkü bu çocukların bir kısmı endokardit açısından yüksek risk grubundadır.

• İlk diş çıkar çıkmaz fırçalamaya başlayın; macun miktarını çocuk diş hekiminize sorun.
• Günde en az iki kez, özellikle yatmadan önce fırçalatın.
• Şekerli içecek ve atıştırmalıkları sınırlayın; biberonla uyutmayın.
• Çocuğunuzu ilk dişten sonra diş hekimine götürün ve kontrolleri düzenli sürdürün.
• Doğumsal kalp hastalığı olan çocuğun diş hekimini kalp durumu hakkında bilgilendirin.

Düzenli diş kontrolü: ne sıklıkla?

ESC 2023 endokardit kılavuzu, endokardit açısından yüksek riskli kişilere yılda iki, diğer herkese yılda bir diş kontrolü önerir. Günlük bakımın temeli dört adımdır:

1. Günde en az iki kez, florürlü macunla fırçalayın.
2. Diş aralarını diş ipi ya da ara yüz fırçasıyla temizleyin.
3. Sigarayı bırakın; sigara hem diş eti hastalığını hem kalp hastalığını artırır.
4. Şeker hastalığınız varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun; kontrolsüz şeker diş eti iltihabını ağırlaştırır.

Yüksek riskli kişilere ayrıca piercing ve dövmeden kaçınmaları önerilir. Bu işlemler de deriden kana bakteri geçişine yol açabilir.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Protez kapağınız, kapak onarımınız ya da doğumsal kalp hastalığınız varsa ve diş çekimi, diş taşı temizliği veya kanal tedavisi planlanıyorsa
• Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ve çoklu diş çekimi, implant ya da diş eti ameliyatı planlanıyorsa
• Kalp kapağı hastalığınız varsa ve diş tedavisinden sonra birkaç günden uzun süren ateş, gece terlemesi veya halsizlik başladıysa
• Diş eti hastalığınızın yanında sigara, şeker hastalığı, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol gibi risk faktörleriniz varsa
• Merdiven çıkarken göğüste baskı ya da nefes darlığı fark ediyorsanız (kalp damar tıkanıklığı belirtileri)

Kalp kapağı hastası birinde ateş varsa, kan kültürü alınmadan kendi başınıza antibiyotik başlamayın; önce hekiminize başvurun. Diş fırçasını günde iki kez elinize almak, kalbiniz için yapabileceğiniz en kolay adımdır. Ateşle birlikte konuşma bozukluğu ya da bir tarafta ani güçsüzlük olursa hemen 112’yi arayın.