Maca (Maça) Nedir? Maca Tozu Faydaları, Zararları ve Kalp

Maca tozu kalbe iyi gelir mi, zararı var mı? Maca, halk arasında “maça” diye de yazılan, Güney Amerika kökenli bir kök bitkidir. Son yıllarda toz, kapsül ve karışımlar hâlinde cinsel güç, enerji ve hormon dengesi için satılıyor, ama bu iddiaların kanıtı zayıftır. Kalp hastası için asıl risk ise macanın kendisi değil, içine gizli ilaç karıştırılmış “bitkisel” güç ürünleridir.

Maça (maca) nedir?

Maca, Peru’nun And dağlarında yaklaşık 4.000 metre yükseklikte yetişen bir bitkinin köküdür. Bilimsel adı Lepidium meyenii’dir. Turp, lahana ve roka ile aynı aileden (turpgiller) gelir.

Kökü küçük bir şalgama benzer. Rengine göre sarı, kırmızı ve siyah türleri vardır. Yörede yüzyıllardır besin olarak tüketilir.

Peki Türkiye’de satılan maca ürünleri aynı şey mi? Her zaman değil. Raflardaki maca çoğunlukla toz ya da kapsül biçimindedir. Bir kısmı başka bitkilerle karıştırılmıştır. Etiketteki miktar ve içerik üreticiye göre çok değişir.

Maca tozu faydaları nelerdir?

Maca tozu faydaları olarak sayılanların çoğu küçük çalışmalara ya da hayvan deneylerine dayanır. Aşağıdaki tablo, satışta öne sürülen her iddianın insanda ne kadar araştırıldığını özetler.

Tabloyu şöyle okuyun: macanın cinsel istek üzerine hafif bir etkisi olabilir. Ancak bu çalışmalar az sayıda kişiyle, kısa sürede ve farklı ürünlerle yapılmıştır. Bu çalışmaları bir araya getiren incelemeler de kanıtın sağlam bir sonuç çıkarmak için yetersiz olduğunu bildirmiştir.

Peki “hormon dengeler” iddiası nereden geliyor? Çoğunlukla hayvan ve laboratuvar çalışmalarının pazarlamada genellenmesinden. İnsanlarda yapılan çalışmalarda ise maca, kandaki testosteron ve östrojen (kadınlık hormonu) düzeylerini belirgin olarak değiştirmemiştir.

Maca kalbe iyi gelir mi?

Macanın kalp krizini, inmeyi ya da damar tıkanıklığını azalttığını gösteren bir çalışma yoktur. Güncel kalp ve tansiyon kılavuzlarında maca, önleme ya da tedavi seçenekleri arasında yer almaz.

Peki tansiyona etkisi var mı? Bilinmiyor. İnsanlarda yalnızca birkaç küçük çalışma vardır ve sonuçları birbiriyle çelişir. Menopozdaki kadınlarda yapılan bir pilot çalışmada küçük tansiyonda (diastolik) hafif bir düşüş görülmüştür. Başka bir küçük çalışmada ise küçük tansiyonda hafif bir yükselme bildirilmiştir. Pilot çalışma (ön deneme) bir etkiyi kanıtlamaz. Konunun ileride araştırılmaya değer olup olmadığını gösterir.

Tansiyonu asıl düşüren adımlar tuzu azaltmak, fazla kiloyu vermek, düzenli yürümek ve gerekiyorsa ilaçtır. Bunlar tansiyon nasıl düşer rehberinde anlatılıyor. Tansiyon ilacınızı maca kullandığınız için azaltmayın ya da bırakmayın. Karar hekiminizindir.

Sertleşme sorunu kalp hastalığının işareti olabilir mi?

Olabilir. Maca en çok sertleşme sorunu (erektil disfonksiyon) ve cinsel isteksizlik için alınır. Kardiyoloji açısından en önemli nokta tam burasıdır.

Peki sertleşme sorununun kalple ne ilgisi var? Penise kan getiren damarlar, kalbi besleyen damarlardan daha incedir. Damar sertliğinin (ateroskleroz) bu ince damarlarda daha erken belirti verdiği düşünülür. Bu yüzden sertleşme sorunu, kalp damar hastalığının erken bir işareti olabilir.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin önleme kılavuzu, sertleşme sorunu olan erkeklerde tansiyon, kolesterol, şeker ve sigara gibi kalp-damar risk etkenlerinin değerlendirilmesini önerir. Takviyeyle sorunu örtmek, bu değerlendirmeyi geciktirebilir.

Sertleşme sorunu yaşayan bir erkeğin ilk adımı takviye değil, kontroldür. Tansiyonunuzu, kolesterolünüzü ve şekerinizi ölçtürün. Eforla gelen göğüs baskısı ya da nefes darlığı varsa beklemeden değerlendirilin. Damar tıkanıklığının diğer işaretleri kalp damar tıkanıklığı belirtileri rehberinde anlatılıyor.

Maca tozu zararları nelerdir?

Kısa süreli çalışmalarda yan etkiler seyrek ve genellikle hafiftir. Bu çalışmalarda çoğu kişide belirgin bir yan etki görülmemiştir. Ancak uzun süreli, yoğun takviye kullanımının güvenliği yeterince araştırılmamıştır.

Çalışmalarda ve kullanıcı bildirimlerinde geçen yakınmalar şunlardır:

• Mide rahatsızlığı, şişkinlik ve gaz (çalışmalarda en çok bunlar bildirilir)
• Uyku sorunu ve huzursuzluk (daha çok kullanıcı bildirimleri)
• Bazı kişilerde çarpıntı hissi (daha çok kullanıcı bildirimleri)

Çarpıntı hissi olursa ürünü bırakın. Çarpıntının nedeni maca olmayabilir. Ürünü bıraktıktan sonra da sürüyorsa nedenini araştırtın. Ayrıntılar kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberinde.

Kalp hastası için asıl risk: gizli ilaç

Cinsel güç için “bitkisel” ya da “doğal” diye satılan bazı ürünlerde, etiketinde yazmayan ilaç etken maddeleri bulunmuştur. Bunlar çoğunlukla cinsel güç ilaçlarının etken maddeleri ya da onların kimyasal benzerleridir. Sağlık otoriteleri bu konuda yıllardır uyarı yayımlıyor. Bu ürünler çoğu zaman sosyal medyada, çok sayıda olumlu yorumla yayılır.

Peki bu kalp hastası için neden önemli? Etiketi dürüst üründe risk, bitkinin kendi etkisiyle sınırlıdır. Gizli ilaç içeren üründe ise risk, reçetesiz ve dozu bilinmeyen bir ilaç almaktır. Dışarıdan bakarak iki ürünü ayırt etmek mümkün değildir.

Nitrat grubu ilaçlar, göğüs ağrısında dil altına konan ya da her gün düzenli alınan damar genişletici ilaçlardır. Bu ilaçlar, gizli etken maddelerle birlikte tansiyonu ani ve ciddi biçimde düşürebilir. Bazı tansiyon ve prostat ilaçlarıyla birlikte de tansiyon düşebilir. Nitrat kullanıyorsanız cinsel güç için satılan “bitkisel” ya da “doğal” ürünleri kullanmayın. İlacınızın nitrat olup olmadığından emin değilseniz eczacınıza ya da hekiminize sorun.

Böyle bir ürün aldıktan sonra göğüs ağrısı olursa dil altı nitratınızı kendi başınıza almayın. 112’yi arayın ve acil ekibine hangi ürünü aldığınızı söyleyin.

Maca kökü zararları: çiğ mi, pişmiş mi?

Maca kökü yöresinde çiğ yenmez. Kurutulur, sonra kaynatılarak ya da pişirilerek tüketilir. Raflardaki tozların bir kısmı ısıl işlem görmüştür, bir kısmı ise çiğ kurutulmuştur. Çiğ tozun güvenliği ayrıca araştırılmamıştır.

Maca, turpgillerin tümünde bulunan glukozinolat adlı maddeleri içerir. Bu maddeler çok yüksek miktarlarda tiroid bezinin iyot kullanımını etkileyebilir. Bu etkinin insanda ne ölçüde önemli olduğu bilinmemektedir. Tiroid hastalığınız varsa takviye kullanımını hekiminizle konuşun.

Maca kimler için dikkat gerektirir?

Bazı gruplarda macanın güvenliği bilinmez ya da risk daha yüksektir.

Peki bu tabloda asıl risk kimde? Nitrat kullananlarda. Diğer satırların çoğu bilinen bir zarar değil, veri eksikliğidir. Kan sulandırıcı kullananlarda besin ve takviye etkileşimleri kan sulandırıcı ilaçlar rehberinde anlatılıyor. Kullandığınız tüm takviyeleri, bitkisel ürünler dahil, her muayenede hekiminize söyleyin.

Maca hakkında beş yaygın yanlış

Macayla ilgili beş yaygın yanlış var. Ortak noktaları, zayıf kanıtın kesin bilgi gibi sunulmasıdır.

• “Bitkisel olduğu için zararsızdır.” Bitkisel olması, ilaçlarla etkileşmeyeceği ya da her miktarda güvenli olduğu anlamına gelmez.
• “Etiketinde ‘doğal’ yazıyorsa denetlenmiştir.” Takviyeler ilaç gibi ruhsat ve klinik araştırma sürecinden geçmez. Bazı ürünlerde etiketinde yazmayan ilaç bulunmuştur.
• “Sertleşme sorununu maca ile çözerim, doktora gerek yok.” Sertleşme sorunu damar hastalığının erken işareti olabilir. Önce risk etkenleri değerlendirilmelidir.
• “Menopozda hormon tedavisi yerine maca kullanılabilir.” Bu karşılaştırma araştırılmamıştır. Menopoz tedavisi kararı hekimle verilir.
• “Ne kadar çok, o kadar etkili.” Yüksek miktarların daha yararlı olduğunu gösteren çalışma yoktur. Uzun süreli, yüksek miktarlı kullanımın güvenliği ise bilinmemektedir. Kullanacaksanız miktarı hekiminizle konuşun.

Menopozla birlikte artan kalp riski ve izlenmesi gereken değerler menopoz ve kalp sağlığı rehberinde anlatılıyor.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Sertleşme sorunu yaşıyor ve tansiyon, kolesterol ya da şeker değerlerinizi bilmiyorsanız
• Merdiven çıkarken, yürürken ya da cinsel ilişki sırasında göğüs baskısı veya nefes darlığı oluyorsa
• Nitrat, tansiyon ilacı ya da kan sulandırıcı kullanıyor ve bitkisel bir ürün eklemeyi düşünüyorsanız
• Maca ya da benzeri bir ürüne başladıktan sonra çarpıntı, baş dönmesi veya tansiyonda değişiklik fark ettiyseniz
• Ailenizde erken yaşta kalp hastalığı varsa

Maca bir besindir, ilaç değildir ve hiçbir tedavinin yerini tutmaz. Cinsel güç için satılan, içeriği belirsiz “bitkisel” ürünlerden uzak durun. Göğüs ağrısı, bayılır gibi olma ya da ani nefes darlığı olursa beklemeden 112’yi arayın.