Sıcak Havada Kalp Hastaları Nelere Dikkat Etmeli? Yaz Sıcağında Kalp Sağlığı

Sıcak havada kalbi zorlayan üç şey var: genişleyen damarlar, terle giden su ve tuz, bir de bunlara yetişmek için hızlanan kalp. Sağlıklı bir kalp bu yükü çoğu zaman fark ettirmeden taşır. Kalp hastalığı, yüksek tansiyonu ya da şekeri olan birinde ise aynı yük baş dönmesine, çarpıntıya ve göğüs ağrısına dönüşebilir. Sıcak hava dalgalarında kalp-damar hastalıklarına bağlı hastaneye yatışların ve ölümlerin arttığı büyük çalışmalarla gösterilmiştir. İyi haber şudur: bu riskin büyük kısmı basit önlemlerle azalır.

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Yaz deyince aklımıza hep sıcak geliyor, sıcak da kalbin dostu değil.”

Sıcak kalbi nasıl etkiler?

Vücut neden sıcakta zorlanır? Çünkü iç ısısını 37 derecede tutmak zorundadır. Dışarısı 35–40 derece olduğunda ısıyı atmanın iki yolu kalır: deri damarlarını genişletmek ve terlemek.

Bunu toprak testiye benzetebilirsiniz. Testinin yüzeyinden sızan su buharlaşır ve içindeki suyu serinletir. Deriden buharlaşan ter de vücudu aynı şekilde soğutur. Ama bu serinliğin bir bedeli var:

1. Damarlar genişler. Kanın büyük kısmı deriye yönelir, tansiyon düşme eğilimine girer.
2. Su ve tuz kaybedilir. Terle giden sıvı yerine konmazsa damarlardaki kan hacmi azalır, kan koyulaşır.
3. Kalp hızlanır. Düşen basıncı toparlamak için kalp daha hızlı ve daha güçlü çalışır.

Hızlanan kalp daha çok oksijen harcar. Damarlarında daralma olan birinde bu artan ihtiyaç karşılanamazsa göğüs ağrısı ortaya çıkabilir. Kalp kası zayıf olanlarda ise artan iş yükü kalp yetmezliği belirtilerini ağırlaştırabilir.

Yazın kalp krizi riski artar mı?

Evet, aşırı sıcak günlerde artar. Kalp krizleri yıl içinde en sık kış aylarında görülür; soğuk damarları büzer ve tansiyonu yükseltir. Buna karşılık sıcak hava dalgalarında da kalp krizi, ritim bozukluğu ve inmeye bağlı başvurular ve ölümler artar.

Kimler daha çok etkilenir? Aşağıdaki gruplar sıcaktan en çok etkilenen gruplardır:

• 65 yaş ve üzerindekiler, özellikle yalnız yaşayanlar
• Koroner arter hastalığı olanlar ve kalp krizi geçirmiş olanlar
• Kalp yetmezliği olanlar
• Yüksek tansiyon, şeker hastalığı ve böbrek hastalığı olanlar
• Fazla kilolu olanlar ve sigara içenler
• Sıcakta ağır işte çalışanlar ve yoğun egzersiz yapanlar

Yaş ilerledikçe ve sigara, yüksek kolesterol, şeker gibi etkenler biriktikçe damarlar sıcağın getirdiği ani değişimlere daha az dayanıklı hale gelir.

Bir de “yorgun kalp” durumu vardır. Gün boyu sıcakta koşturup gece sıcaktan iyi uyuyamayan, sabah dinlenmeden yeni güne başlayan birinde kalp yükü üst üste biner. Yazın dinlenmeyi ve uykuyu ertelemeyin.

Sıcakta tansiyon düşer mi, yükselir mi?

Kişiye göre ikisi de olabilir. Çoğu kişide sıcakta damarlar genişlediği ve terle sıvı kaybedildiği için tansiyon düşme eğilimindedir. Kış aylarında tansiyonun yaza göre birkaç mmHg daha yüksek ölçülmesi de bundandır.

Bazı kişilerde ise tansiyon yükselir. Sıcağın getirdiği uykusuzluk, stres, ağrı ve çarpıntı tansiyonu geçici olarak yukarı çekebilir. Bu yüzden sıcakta tek bir ölçüme göre karar vermeyin.

Kimde düşme riski daha fazladır? İdrar söktürücü ve tansiyon ilacı kullananlarda, yaşlılarda ve yeterince su içmeyenlerde. Bu kişilerde tansiyon düşünce ayağa kalkarken göz kararması, baş dönmesi ve düşme görülebilir. Belirtiler ve önlemler için ayağa kalkınca baş dönmesi rehberine bakabilirsiniz.

Tansiyon hastasıysanız sıcak günlerde şunları yapın:

• Ölçümlerinizi sıklaştırın; sabah ve akşam doğru ölçüm kurallarıyla ölçüp not edin.
• Yataktan ve sandalyeden yavaş kalkın; önce oturup birkaç saniye bekleyin.
• Ölçümleriniz belirgin düştüyse ya da başınız dönüyorsa hekiminize danışın.
• İlacınızı kendiniz bırakmayın, dozunu değiştirmeyin. Doz ayarı gerekiyorsa bunu hekiminiz yapar.
• İshal, kusma ya da ateşle sıvı kaybı olursa bazı tansiyon ilaçlarına geçici olarak ara verilmesi gerekebilir; bunu önceden hekiminizle konuşun.

Tansiyonu yükselten diğer etkenler için tansiyonu ne yükseltir rehberine, ilaçlar için tansiyon ilaçları sayfasına bakabilirsiniz.

Yazın ne kadar su içmeli?

Kalp veya böbrek hastalığı olmayan sağlıklı bir yetişkin için “günde 8 bardak düz su” iyi bir hatırlatmadır. Sıcakta ve terledikçe ihtiyaç artar. İhtiyacın büyük kısmını çay ve kahve yerine düz suyla karşılayın.

Nasıl anlarsınız? Susamayı beklemeyin, suyu gün içine yayın. İdrarın açık sarı olması yeterli içtiğinizi gösterir; koyulaşması ve seyrekleşmesi az içtiğinizin işaretidir.

Herkes için tek bir litre sayısı doğru değildir:

Kalp yetmezliği olanlarda iki yönlü bir denge vardır. Fazla su akciğerlerde ve bacaklarda sıvı birikmesine, az su ve fazla terleme ise tansiyon düşmesine ve böbreklerin zorlanmasına yol açabilir. Yaz boyunca her sabah tartılmayı sürdürün. Birkaç gün içinde belirgin kilo artışı da hızlı kilo kaybı da hekiminize haber vermeniz gereken bir değişikliktir.

Denize girmek kalbe zararlı mı?

Denize girmek kalbe zararlı değildir; zararlı olan, sıcaktan bir anda soğuk suya atlamaktır. Güneşte ısınmış vücut aniden soğuk suyla karşılaşınca bir refleks gelişir. Tıptaki adıyla “soğuk şok yanıtı” denen bu durumda kişi istemsizce derin bir nefes alır, nefesi hızlanır, nabız ve tansiyon birden yükselir.

Genç ve sağlıklı birinin vücudu bu ani değişime çoğu zaman dayanır. Yaş ilerledikçe ve sigara, kolesterol, şeker gibi etkenler biriktikçe risk artar. Damarlarında daralma ya da ritim bozukluğu olan birinde bu ani yük çarpıntıyı, damar spazmını ve göğüs ağrısını tetikleyebilir.

Kalp hastası denize girebilir mi? Hastalığı durağan olan çoğu kişi girebilir. Şu kurallara uyun:

1. Suya atlamayın; ayaklarınızdan başlayarak yavaş yavaş girin.
2. Güneşte uzun süre kaldıysanız önce gölgede serinleyin.
3. Ağır yemekten hemen sonra ve alkol aldıktan sonra girmeyin.
4. Kıyıdan uzaklaşmayın ve yalnız yüzmeyin.
5. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da çarpıntı olursa hemen sudan çıkın.

Yakın zamanda kalp krizi ya da kalp ameliyatı geçirdiyseniz, kalp yetmezliğiniz ağırlaştıysa ya da ritim bozukluğunuz kontrol altında değilse yüzmeden önce hekiminize danışın. Dibi görünmeyen sığ suya balıklama atlamak ayrıca boyun yaralanmalarının sık nedenidir.

Aynı kural klima için de geçerlidir. Dışarısı çok sıcakken içeriyi buz gibi soğutmak yerine klimayı dış sıcaklıktan birkaç derece düşük ayarlayın.

Sıcakta çarpıntı neden olur?

Çarpıntı nedir? Kalbin attığını hissetmektir.

Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Kalp atımını hissetmeye çarpıntı denir.”

Kalp hızlı attığında da, yavaş ama güçlü attığında da hissedilebilir. Sıcakta damarlar genişleyip tansiyon düşmeye başlayınca kalp daha hızlı çalışarak vücuda kan göndermeye çalışır. Yani sıcaklık arttıkça nabız da artar ve bu çoğu kişide çarpıntı olarak hissedilir.

İki tür çarpıntıyı ayırın. Sıcakta, susuz kaldığınızda ya da ayağa kalkınca gelen, düzenli ve serinleyip su içince geçen hızlanma çoğu zaman zararsızdır. Ani başlayıp ani biten, düzensiz, dinlenince geçmeyen ya da baş dönmesi ve göğüs ağrısıyla gelen çarpıntı ise beklemeden değerlendirilmelidir. Çarpıntının türleri ve tetkikleri için kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberine bakabilirsiniz.

Sıcak çarpması belirtileri: bitkinlik ile çarpmayı ayırın

Sıcağa bağlı iki durum var. Sıcak bitkinliği serinleyince düzelir. Sıcak çarpması ise acil bir durumdur.

Sıcak çarpması şüphesinde kişiyi serin ve gölge bir yere alın, fazla giysilerini çıkarın. Vücudunu ıslak bezle ya da serin suyla ıslatıp yelpazeleyin. Bilinci bulanık olan birine ağızdan su içirmeye çalışmayın.

Sıcakta egzersiz ve uyku

Sıcakta spor yapılır mı? Yapılır, ama saati ve temposu değişir. Hareketi tamamen bırakmak da doğru değildir; uzun süre oturmak pıhtı riskini artırır. Yazın da günlük 5000 adımın altına düşmemeye çalışın.

• Yürüyüşü sabah erken ya da akşam serinliğinde yapın; günün en sıcak saatlerinde dışarıda egzersiz yapmayın.
• Nemli havada ter zor buharlaşır ve vücut zor soğur. Bu günlerde temponuzu düşürün, süreyi kısaltın.
• Tempoyu konuşma testiyle ayarlayın: konuşabiliyor ama şarkı söyleyemiyorsanız tempo doğrudur.
• Yanınıza su alın; açık renkli, bol giysiler ve şapka tercih edin.
• Mümkünse yüzme gibi sudaki egzersizleri seçin.

Ayrıntılar için kalp sağlığı için egzersiz rehberine bakabilirsiniz.

Uyku sıcakta en çok aksayan alışkanlıktır ve kalp için en az beslenme kadar önemlidir. Yatak odasını gündüz perdeyle serin tutun, gece havalandırın, gerekirse klimayı yatmadan önce çalıştırın. Uykunun kalple ilişkisi uyku ve kalp sağlığı rehberinde anlatılıyor.

Yazın nasıl beslenmeli?

Sıcakta sindirim de vücuda iş yükü getirir. Yazın hafif ve sulu beslenin:

• Sebzeyi artırın. Yeşil sebzeler bol su içerir ve kolay sindirilir.
• Ağır, yağlı ve bol etli yemekleri azaltın. Et yiyecekseniz az miktarda ve sebzeyle birlikte yiyin. Sucuk, salam gibi işlenmiş etler hem tuzlu hem yağlıdır.
• Balığı tercih edin. Hafiftir ve kalp dostu yağlar içerir.
• Meyvede ölçüyü koruyun. Meyve ferahlatır ama şeker de içerir; karpuzda da porsiyon önemlidir.
• Tuzu artırmayın. Tuz günde 5 gramın altında kalmalıdır; terlemeyle tuz kaybedilse de tuzlu yiyeceklere yüklenmek tansiyonu yüksek olanlar için doğru değildir.

Kahve ve çayı ölçülü tüketin; kafeine hassas olanlarda çarpıntıyı artırabilir. Alkol sıvı kaybını artırır, sıcakta uzak durun. Sigaranın ise hiçbir mevsimde kalbe faydası yoktur.

İlaçlar ve sıcak hava

Bazı kalp ilaçları vücudun sıcağa uyumunu etkiler. İdrar söktürücüler sıvı kaybını artırır. Bazı tansiyon ilaçları sıcakta tansiyonu daha fazla düşürebilir. Nabzı yavaşlatan ilaçlar ise kalbin hızlanma yanıtını sınırlar.

Bu ilaçların hiçbiri sıcakta kendi başına bırakılmaz. Yaz başında kullandığınız ilaçları hekiminizle gözden geçirin ve sıcak günlerde ne yapacağınızı önceden konuşun. İlaçları kutusunda yazan sıcaklıkta, arabada ya da güneş alan yerde bırakmadan saklayın.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Kalp hastalığınız varsa ve yaz öncesinde ilaçlarınızı hiç gözden geçirmediyseniz
• Sıcak günlerde tansiyonunuz belirgin düşüyor ya da sık dalgalanıyorsa
• Ayağa kalkınca sık göz kararması, baş dönmesi ya da düşme yaşıyorsanız
• Sıcakta sık ve düzensiz çarpıntı oluyorsa
• Kalp yetmezliğinde kilonuz, nefes darlığınız ya da bacak şişliğiniz değiştiyse
• Eforla gelen göğüs ağrısı ya da nefes darlığı sıklaştıysa

Aşırı sıcakta kalbi korumanın özeti üçtür: sıcaktan kaçın, susamadan için, ani değişimden sakının. Göğüs ağrısı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa beklemeden 112’yi arayın.