Kalp Sintigrafisi (MPS, Miyokard Perfüzyon Sintigrafisi) Nasıl Çekilir?

Kalp sintigrafisi nasıl çekilir? Damardan çok az miktarda radyoaktif madde verilir ve özel bir kamera, bu maddenin kalp kasına nasıl dağıldığını görüntüler. Çekim iki kez yapılır: bir kez dinlenirken, bir kez de kalp efor ya da ilaçla zorlanırken. İki görüntü karşılaştırılarak kalp kasının hangi bölgesinin yeterince kan almadığı anlaşılır.

Kalp sintigrafisi (MPS) nedir?

Kalp sintigrafisi, tıptaki adıyla miyokard perfüzyon sintigrafisi (MPS), kalp kasının kanlanmasını gösteren bir nükleer tıp testidir. Miyokard kalp kası, perfüzyon ise kanlanma demektir.

Peki anjiyodan farkı ne? Anjiyo damarın içini gösterir: darlığın yerini ve derecesini. Sintigrafi ise o darlığın kalp kasını ne kadar etkilediğini gösterir. Anjiyo damarın haritasını çıkarır. Sintigrafi ise kalp kasının ne kadar beslendiğini ölçer.

Test şu mantıkla çalışır. Dinlenirken daralmış bir damar çoğu zaman yeterli kanı taşır. Efor sırasında kalbin ihtiyacı artar ve daralmış damar bu ihtiyaca yetişemez. Sintigrafi bu farkı yakalar.

Verilen madde kalp kasına kanla birlikte taşınır. Kanı iyi alan bölge maddeyi daha çok tutar ve görüntüde parlak görünür. Kanı az alan bölge daha soluk kalır. Çekimde çoğunlukla gama kamera kullanılır. Bu kamera kalbin etrafında döner ve kesit kesit görüntü alır. Bu yönteme SPECT denir. Bazı merkezlerde aynı iş PET kamerayla yapılır. Bu sayfadaki adımlar en yaygın yöntem olan SPECT içindir. PET’te süre ve hazırlık farklı olabilir.

Kalp sintigrafisi kimlere çekilir?

Kalp sintigrafisi herkese çekilen bir tarama testi değildir. Kardiyoloğun, şikâyetlere ve risk faktörlerine göre istediği bir testtir. Peki hiç şikâyeti olmayan birine çekilir mi? Büyük ameliyat öncesi gibi özel durumlar dışında çoğu zaman hayır.

Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2024 kılavuzu burada bir ayrım yapar. Kalp damar hastalığı olasılığı orta-yüksek olan kişide işlevsel test önerilir. İşlevsel test, kalbin zorlanınca nasıl kanlandığını gösteren testtir: stres ekokardiyografi, sintigrafi ya da kalp MR. Olasılığı düşük-orta olan kişide ise çoğu zaman sanal anjiyo (BT koroner anjiyografi) ilk seçenektir.

Sintigrafi en sık şu durumlarda istenir:

• Eforla gelen, dinlenince geçen göğüs sıkışması ya da nefes darlığı
• Efor testinin sonucu şüpheli çıktığında ya da EKG efor testini yorumlamaya uygun olmadığında
• Daha önce stent ya da bypass yapılmış kişilerde yeni şikâyet başladığında
• Anjiyoda görülen bir darlığın kalp kasını gerçekten etkileyip etkilemediğini anlamak için
• Büyük bir ameliyat öncesinde, riski yüksek bazı hastalarda

Eforla gelen göğüs ağrısının nasıl ayırt edildiği kalp ağrısı ve göğüs ağrısı rehberinde anlatılıyor.

Kalp sintigrafisine nasıl hazırlanılır?

Hazırlığın en önemli kuralı kafeindir. Kafein, kalbi zorlamak için damardan verilen damar genişletici ilacın etkisini azaltır. Bu da sonucu yanıltabilir. Efor planlansa bile yasak geçerlidir, çünkü gerekirse test ilaçla sürdürülür.

Peki kafeinsiz kahve serbest mi? Hayır. Kafeinsiz kahvede de az miktarda kafein kalır. Kafein bazı ağrı kesici ve soğuk algınlığı ilaçlarında da bulunur. Kullandığınız ilacın içinde kafein olup olmadığını eczacınıza sorun. Kahvenin kalbe etkisi kahve kalbe zararlı mı rehberinde anlatılıyor.

Nabzı yavaşlatan ilaçlar ya da nitratlar (damar genişleten göğüs ağrısı ilaçları) gibi bazı kalp ilaçlarına test öncesinde ara verilmesi gerekebilir. Karar hekiminizindir. Kendi başınıza hiçbir ilacı bırakmayın.

Kalp sintigrafisi nasıl çekilir? Adım adım

Sintigrafi çoğu zaman aynı gün, dinlenme ve stres aşaması arka arkaya yapılarak çekilir. Bazı merkezlerde iki güne bölünür. Tek günde yapılsa bile yarım gününüzü ayırın.

1. Damar yolu: Kolunuza ince bir damar yolu takılır.
2. Dinlenme aşaması: Az miktarda radyoaktif madde damar yolundan verilir. Genellikle yarım saat ile bir saat beklenir.
3. İlk çekim: Sırtüstü uzanırsınız, kollarınız başınızın üzerindedir. Kamera göğsünüzün etrafında döner. Her çekim 10–20 dakika kadar sürer. Bu sırada kıpırdamamak gerekir.
4. Stres aşaması: Kalp ya efor bandında yürüyerek ya da damar yolundan verilen bir ilaçla zorlanır. EKG ve tansiyon sürekli izlenir. Kalp yeterince zorlandığında madde yeniden verilir.
5. İkinci çekim: Bekleme süresinden sonra kamera altında çekim tekrarlanır. Bekleme sırasında merkez süt, çikolata ya da yağlı bir atıştırmalık verebilir. Nedeni aşağıda anlatılıyor.

Peki efor mu, ilaç mı? Yürüyebilen kişide efor tercih edilir, çünkü kalbin gerçek yük altındaki hâlini de gösterir. Diz, kalça ya da denge sorunu olan kişide ilaçla stres uygulanır. Bu ilaç ya kalp damarlarını genişletir ya da kalbi hızlandırır.

İlaçla streste birkaç dakika sıcak basması, baş ağrısı, göğüste sıkışma ya da nefes darlığı hissi olabilir. Bu belirtiler çoğu zaman kısa sürede geçer. Yine de ne hissederseniz hemen ekibe söyleyin. Ekip sizi sürekli izler ve gerekirse müdahale eder. Ağır astımı ya da bazı kalp bloğu türleri (kalbin elektrik iletiminde gecikme) olan kişilerde farklı bir ilaç seçilir. Astımınız, KOAH’ınız, kalp bloğunuz ya da kalp piliniz varsa bunu önceden söyleyin.

Sintigrafisiz efor testi için efor testi sayfasına bakabilirsiniz.

Kalp sintigrafisinde süt ve çikolata neden verilir?

Radyoaktif madde yalnızca kalpte kalmaz. Bir kısmı karaciğere ve safra yoluyla bağırsağa geçer. Kalbin alt duvarı bu organlara çok yakındır. Oradaki madde, görüntüde kalbin üzerine gölge düşürebilir.

Süt, çikolata ya da yağlı bir atıştırmalık safra kesesini kasar. Safra kesesi boşalır ve maddenin kalbin yanından daha hızlı uzaklaşması beklenir. Amaç, kalbin alt duvarının daha net görünmesidir. Birçok merkez bu yüzden süt ya da yağlı bir yiyecek verir. Bunun görüntüyü ne kadar iyileştirdiği konusunda çalışmalar farklı sonuçlar vermiştir.

Peki kafein yasakken çikolata neden verilir? Çünkü ne zaman verileceği ayarlanır. Çikolatada az miktarda kafein vardır. Bu yüzden ilaçla stres yapılacaksa stres aşamasından önce verilmez. Hangi yiyeceğin ne zaman yeneceğini merkez söyler. Merkezin verdiği ya da istediği yiyeceği, söylediği zamanda yiyin.

Kalp sintigrafi görüntüsü nasıl yorumlanır?

Kalp sintigrafi görüntüsü, kalp kasının renkli kesitlerinden ve hedef tahtasına benzeyen yuvarlak bir haritadan oluşur. Dinlenme ve stres görüntüleri yan yana konur. Anlam, iki görüntü arasındaki farktan çıkar. MPS raporunda sık geçen “defekt” kelimesi, maddeyi az tutan ve görüntüde soluk kalan alan demektir.

Bu farkı aklınızda tutun. Geri dönüşlü defekt, kanın eforda yetmediği ama kasın yaşadığı bölgedir. Sabit defekt ise çoğu zaman kasın iz dokusuna döndüğü bölgedir. Ama sabit defekt bazen yalnızca görüntü gölgesidir. Bazen de canlı olup uzun süredir az kan alan kas böyle görünür. Bunu ayırmak için ek değerlendirme gerekebilir.

Peki soluk bir alan her zaman damar darlığı mı demek? Hayır. Göğüs dokusu ya da diyafram da görüntüye gölge düşürebilir. Normal sonuç da her şeyi bitirmez. Şikâyetleriniz sürüyor ya da artıyorsa değerlendirme normal raporla bitmez.

Sonucun ne kadar önemli olduğunu kanlanması bozulan alanın büyüklüğü belirler. ESC kılavuzu, sol karıncık (kalbin ana pompa odacığı) kasının yüzde 10’u ya da daha fazlasında iskemi görülmesini yüksek risk olarak tanımlar. Bu durumda çoğu zaman kateterle yapılan koroner anjiyografi gündeme gelir. Küçük bir iskemide ise ilaç tedavisi ve risk faktörlerinin kontrolü öne çıkabilir. Kararı, raporu şikâyetlerinizle birlikte değerlendiren kardiyoloğunuz verir.

Çekimin EKG’ye bağlı yapılan türünde (gated SPECT) kalbin pompalama gücü de hesaplanır. Bu değer, raporda ejeksiyon fraksiyonu (EF) olarak yazılır.

Kalp sintigrafisi zararlı mı, sonucu yanıltabilir mi?

Kalp sintigrafisi radyasyon içerir. Alınan doz kullanılan maddeye, cihaza ve çekim protokolüne göre değişir ve çoğu zaman sanal anjiyodakinden az değildir. Bu yüzden test, gerçekten gerekli olduğunda istenir ve kısa aralıklarla tekrarlanmaz. En sık kullanılan maddenin radyoaktivitesi saatler içinde kendiliğinden azalır. Madde idrar ve dışkıyla atılır.

Ciddi yan etki nadirdir. Stres aşamasında ritim bozukluğu ya da göğüs ağrısı gelişebilir. Bu nedenle test, EKG izlemi altında ve müdahale imkânı olan bir ortamda yapılır. Çekim sırasında göğüs ağrısı, baş dönmesi, bayılır gibi olma ya da nefes darlığı olursa hemen ekibe söyleyin.

Peki sonuç yanıltabilir mi? Evet, iki yönde de:

• Olmayanı gösterebilir: Kadınlarda göğüs dokusu, erkeklerde diyafram ve fazla kilo, görüntüye gölge düşürebilir. Sol dal bloğu (EKG’de görülen bir ileti gecikmesi) ya da kalp pili olanlarda eforla yapılan çekimde yalancı bulgu çıkabilir. Bu kişilerde damar genişletici bir ilaçla stres tercih edilir.
• Olanı gizleyebilir: Üç ana damarın hepsi benzer oranda darsa, kalbin tamamı eşit derecede az kanlanır. Karşılaştırılacak sağlam bölge kalmadığı için görüntü normale yakın görünebilir.

Bu yüzden sonuç tek başına değil, şikâyetlerle, EKG ile ve diğer testlerle birlikte yorumlanır.

Kalp sintigrafisinden sonra nelere dikkat edilmeli?

Peki çekimden sonra günlük hayata dönülür mü? Çoğu kişi aynı gün işine döner. Birkaç basit adım yeterlidir:

• Sıvı kısıtlamanız yoksa bol su için: Madde idrar ve dışkıyla atılır. Sık idrara çıkmak, idrarla atılan kısmın vücuttan ayrılmasına yardım eder. Kalp yetmezliği ya da böbrek hastalığı nedeniyle size sıvı sınırı verildiyse bu sınırı aşmayın.
• Ara verdiğiniz ilaçları sorun: Test için ara verilen ilaçlara ne zaman yeniden başlayacağınızı çekim günü ekibe ya da kardiyoloğunuza sorun. Karar hekiminizindir.
• Yakın teması sınırlayın: Bazı merkezler çekim günü küçük çocuklarla ve hamilelerle uzun süre yakın temastan kaçınmayı önerir. Emziriyorsanız emzirmeye ara verilip verilmeyeceğini çekimden önce merkeze sorun. Merkezin söylediğine uyun.
• Seyahat edecekseniz merkezden belge isteyin: Havalimanlarındaki radyasyon dedektörleri, çekimden sonraki günlerde uyarı verebilir. Çekimi gösteren belgeyi yanınızda taşıyın.
• Raporu kardiyoloğunuza götürün: Bu sayfadaki tablo yalnızca rapordaki kelimeleri anlamanıza yardım eder. Raporu, şikâyetlerinizi ve diğer tetkiklerinizi bilen kardiyoloğunuzla birlikte değerlendirin.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Eforla gelen, dinlenince geçen göğüs sıkışması, nefes darlığı ya da çeneye, kola yayılan ağrınız varsa
• Efor testiniz şüpheli ya da pozitif çıktıysa
• Sintigrafi raporunda iskemi, defekt ya da EF düşüklüğünden söz ediliyorsa
• Sintigrafiniz normal çıktığı hâlde eforla gelen göğüs sıkışması ya da nefes darlığınız sürüyor ya da artıyorsa
• Stent ya da bypass sonrasında yeni bir şikâyetiniz başladıysa
• Şeker hastalığı, sigara, yüksek kolesterol gibi risk faktörleriniz varken nefesiniz eskisinden çabuk daralıyorsa

Kalp damar hastalığının hangi belirtilerle kendini gösterdiği kalp damar tıkanıklığı belirtileri rehberinde ayrıntılı anlatılıyor. Değerlendirme için kardiyolog randevusu sayfasından bilgi alabilirsiniz.

Sintigrafi, kalp kasının eforda yeterli kan alıp almadığını gösterir. Hangi testin size uygun olduğuna kardiyoloğunuz karar verir. Dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısında test beklemeyin, 112’yi arayın.