Sanal anjiyo nedir, kısaca dinleyin
Kısa cevap
Sanal anjiyo (koroner BT anjiyografi), kalp damarlarını koldaki damar yolundan verilen kontrast madde ve tomografiyle görüntüleyen, kateter kullanılmayan bir testtir. ESC 2024 kılavuzuna göre esas olarak göğüs ağrısı gibi şikâyeti olan ve damar hastalığı olasılığı düşük–orta olan kişilere önerilir. Çekim birkaç saniye, hazırlıkla birlikte genellikle 10–15 dakika sürer; sonucu mutlaka bir kardiyolog değerlendirmelidir.
Bu sayfada
Ne zaman acile gitmeli?
Aşağıdakilerden biri varsa beklemeyin, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin:
- Göğüste ağrı, sıkışma veya baskı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa ya da dinlenirken başladıysa: test beklemeyin, 112'yi arayın
- Çekim sırasında veya sonrasında nefes darlığı, boğazda ya da dudakta şişlik, yaygın kaşıntı ve kızarıklık, baş dönmesi gelişirse (kontrast madde alerjisi olabilir)
- Çekimden sonraki günlerde idrar miktarı belirgin azaldıysa, bacaklarda şişlik başladıysa (özellikle böbrek hastalığı veya diyabeti olanlarda)
Sanal Anjiyo (BT Koroner Anjiyo) Kime Yapılmalı?
Kısa bilgilendirme videosu; tam metni aşağıda.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış anlatıyor
Videonun metni
Herkese selamlar yine teknolojik bir odadayız sanal anjiyo yani tomografi cihazıyla çekilen bilgisayarlı anjiyo. Değerli bir tetkik herkese yapalım mı? Bence herkese yapmayalım yapmanın kuralları var. Yüksek risk barındıran özellikle 45 yaşında geçmiş insanlarda yaptırmak tercihimiz olmalı. Yüksek risk nedir? Kontrolsüz tansiyon, şeker, sigara, hareketsiz yaşam ve bunun haricinde bazı tetkikleri yapamayanlarda tarama tetkiki olarak mevcut durumu ya da damarında bir darlık var mı rahatlıkla gösterebileceğimiz bir tetkik. Çekim için bir hazırlık gerekiyor mu? Evet 4 saat en aşağı açlık gerekiyor. Çünkü damardan ilaç veriyoruz kusmalara karşı önlem amaçlı. Bunun haricinde kimlere çekmeyelim? Böbrek yetmezliği olanlarda kreatini önceden kontrol edip ona göre çekiyoruz. Tehlikeli sonuçları olabilir. Bir diğer dikkat edilecek olarak diabet hastaları. Kullandıkları metformin grubu ilaçlar özellikle 24 saat öncesinden kesmeyi tercih ediyoruz. Devamında da 48 saate kadar varan ilaca ara verdiğimiz bir dönem olması gerekiyor.
Sanal anjiyo herkese çekilmeli mi? Hayır; bu test belirli bir soruya cevap aramak için istenir. Sanal anjiyo, tıptaki adıyla koroner BT anjiyografi, kalbi besleyen damarları tomografi cihazıyla görüntüleyen bir testtir. Kasıktan ya da bilekten kateter ilerletilmez; kontrast madde (boya) koldaki bir damar yolundan verilir. Bu nedenle son yıllarda hem kılavuzlarda hem de halk arasında giderek daha çok konuşuluyor.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Değerli bir tetkik herkese yapalım mı? Bence herkese yapmayalım, yapmanın kuralları var.”
Sanal anjiyo nedir, ne gösterir?
Çekim sırasında kontrast madde kalp damarlarına ulaştığı anda tomografi, kalbin birkaç saniyelik görüntüsünü alır. Bilgisayar bu kesitleri birleştirerek damarların üç boyutlu görüntüsünü oluşturur. “Sanal” denmesinin nedeni budur: damarın içine girilmez, görüntü bilgisayarda kurulur.
Peki bu görüntüde ne aranır? Üç şey:
- Darlık: Damarın yüzde kaç daraldığı. Yüzde 10–20’lik hafif daralmalar da raporda yer alır.
- Plak: Damar duvarında biriken yağ, kolesterol ve iltihap hücrelerinden oluşan birikinti. Darlık yapmasa bile görülür.
- Kireçlenme (kalsifikasyon): Plağın içine çökmüş kalsiyum. Aynı çekimde ayrıca kalsiyum skoru da hesaplanabilir.
Klasik anjiyo yalnızca damarın içindeki açıklığı gösterir. BT anjiyo ise damar duvarındaki plağı da gösterebilir. Bu özellik, özellikle darlık yapmamış erken dönem hastalığı fark etmek için değerlidir.
Sanal anjiyo kimlere çekilir?
Peki kılavuz kime öneriyor? Şikâyeti olan ve damar hastalığı olasılığı düşük–orta olan kişiye. Avrupa Kardiyoloji Derneği’nin (ESC) 2024 kronik koroner sendrom kılavuzu, önce kişinin yaşını, cinsiyetini, şikâyetinin tipini ve risk faktörlerini birlikte değerlendirip damar hastalığı olasılığını tahmin etmeyi önerir. Test bu olasılığa göre seçilir:
| Damar hastalığı olasılığı | Örnek | Genellikle önerilen yaklaşım |
|---|---|---|
| Çok düşük (yaklaşık %5 ve altı) | Genç, risk faktörü olmayan, şikâyeti kalbe pek benzemeyen kişi | Çoğu zaman ileri test gerekmez; başka nedenler araştırılır |
| Düşük–orta (yaklaşık %5–50) | Göğüs ağrısı veya eforla nefes darlığı olan, birkaç risk faktörü taşıyan kişi | Sanal anjiyo ilk tercih |
| Orta–yüksek | Tipik eforla gelen göğüs sıkışması, çok sayıda risk faktörü | Stres ekokardiyografi, sintigrafi veya kardiyak MR; bazen sanal anjiyo |
| Çok yüksek ya da ağır şikâyet | İlaca rağmen sürekli ağrı, testlerde riskli bulgu | Doğrudan klasik (kateterle) anjiyo |
Olasılığı ve hangi testin uygun olduğunu belirlemek muayenede yapılır. Şikâyetlerin kalpten olup olmadığını ayırt etmek için kalp ağrısı ve göğüs ağrısı ile kalp damar tıkanıklığı belirtileri rehberleri yol gösterebilir.
Şikâyeti olmayan kişilerde tarama yapılır mı?
Kılavuzlar, şikâyeti olmayan kişilerde sanal anjiyoyu rutin tarama testi olarak önermez. Şikâyetsiz kişide riski netleştirmek için ilk adım genellikle risk hesaplamasıdır; kalp krizi riski hesaplama aracıyla kabaca fikir edinebilirsiniz. Risk sınırda kalıyorsa ve tedavi kararı belirsizse koroner kalsiyum skoru düşünülebilir.
Bununla birlikte bazı yüksek riskli, şikâyetsiz kişilerde sanal anjiyo kardiyolog değerlendirmesiyle düşünülebilir. Örneğin ailesinde erken yaşta kalp krizi ya da ani ölüm olanlar; sigara, yüksek kolesterol, kontrolsüz tansiyon ve şeker hastalığını bir arada taşıyanlar. Ortopedik bir sorun nedeniyle efor testi yapamayan kişilerde de bir seçenek olabilir. Bu karar kişiye özeldir ve testi kardiyolog istemelidir.
Kalsiyum skoru ile sanal anjiyo farkı
Kalsiyum skoru, kontrast verilmeden çekilen kısa bir tomografidir. Yalnızca kireçlenmiş plağı ölçer; darlık derecesini göstermez. Skor yükseldikçe risk de artar:
| Kalsiyum skoru | Anlamı |
|---|---|
| 0 | Kireçlenmiş plak görülmedi; yakın dönem riski düşüktür |
| 1–99 | Hafif plak yükü |
| 100–399 | Orta düzeyde plak yükü |
| 400 ve üzeri | Yoğun kireçlenme; sanal anjiyoda darlığı okumak da zorlaşabilir |
Sanal anjiyo ise kontrastla çekilir. Hem kireçlenmiş hem de kireçlenmemiş plağı ve darlığın derecesini gösterir.
Sanal anjiyo öncesi hazırlık
Hazırlık, testin hem güvenli hem de net görüntülü olması için gereklidir. Kesin talimatı çekimi yapan merkez ve hekiminiz verir; genel çerçeve şöyledir:
- Açlık: Çoğu merkezde yaklaşık 4 saatlik açlık istenir. Damardan ilaç verildiği için olası bulantı ve kusmaya karşı bir önlemdir.
- Böbrek değerleri: Çekimden önce kanda kreatinin ölçülür ve böbrek fonksiyonu (eGFR) hesaplanır. Kontrast madde, böbrek fonksiyonu zaten bozuk olan kişilerde böbreği zorlayabilir.
- Şeker ilaçları: Metformin içeren ilaçlarda, böbrek fonksiyonuna göre çekim günü ve sonrasında kısa süre ara verilmesi gerekebilir. Ne zaman kesilip yeniden başlanacağına hekiminiz karar verir; ilacı kendiniz kesmeyin.
- Nabzı yavaşlatmak: Görüntünün net olması için kalp hızının yavaş ve düzenli olması istenir; genellikle dakikada 60–65’in altı hedeflenir. Gerekirse çekimden önce nabız düşürücü bir ilaç (çoğunlukla beta bloker) verilir. Çekimden önceki saatlerde çay, kahve ve enerji içeceğinden kaçınmanız istenebilir. Normal nabız değerleri için nabız kaç olmalı rehberine bakabilirsiniz.
- Damar genişletici: Çekimden hemen önce dil altına damar genişletici bir ilaç (nitrat) verilebilir. Son günlerde erektil disfonksiyon ilacı kullandıysanız bunu mutlaka söyleyin; bu ilaçlar nitratla birlikte tansiyonu ciddi düşürebilir.
- Bildirmeniz gerekenler: Kontrast madde alerjisi, astım, böbrek hastalığı, tiroit hastalığı, hamilelik ihtimali ve kullandığınız bütün ilaçlar.
Daha önce kontrast maddeye alerji gelişmişse test iptal edilmeyebilir. Ancak önceden alerji önleyici ilaçlar planlanabilir ve çekim mutlaka hastane şartlarında yapılır.
Çekim nasıl yapılır, ne kadar sürer?
Koldaki bir toplardamara damar yolu açılır. Göğse EKG elektrotları yapıştırılır; cihaz görüntüyü kalbin ritmine göre alır. Tomografi masasına sırtüstü uzanırsınız.
Görüntü alınırken birkaç saniye nefesinizi tutmanız istenir. Kontrast verilirken vücutta kısa süreli bir sıcaklık hissi ve idrar yapıyormuş gibi bir his olabilir; bu normaldir ve saniyeler içinde geçer. Asıl çekim birkaç saniye sürer. Damar yolu, nabız hazırlığı ve çekim birlikte genellikle 10–15 dakika sürer. Nabzın ilaçla düşürülmesi gerekirse bekleme süresi uzayabilir.
Görüntü kalitesinde cihazın da payı vardır. Uzman dernekler en az 64 kesitli cihaz önerir. Daha çok kesitli yeni nesil cihazlar kalbi daha kısa sürede ve daha düşük radyasyonla görüntüleyebilir.
Çekimden sonra genellikle aynı gün eve dönülür ve günlük yaşama devam edilir. Kontrastın böbreklerden atılması için, hekiminiz aksini söylemedikçe gün içinde bol sıvı almanız önerilir.
Radyasyon ve kontrast: riskleri nelerdir?
Sanal anjiyo genel olarak güvenli bir testtir. Klasik anjiyodaki damar içi kateterin getirdiği kanama ve damar hasarı riskleri burada yoktur. Yine de üç noktayı bilmek gerekir:
- Radyasyon: Modern cihazlarda ve uygun çekim protokolüyle doz çoğu zaman birkaç milisievert (mSv) düzeyindedir. Bu, bir kişinin doğal çevreden bir iki yılda aldığı radyasyona yakındır ve tanı amaçlı klasik anjiyoyla benzer aralıktadır. Test gereksiz yere tekrarlanmamalıdır; hamilelik ihtimali mutlaka bildirilmelidir.
- Kontrast alerjisi: Çoğu hafif kaşıntı ya da kızarıklık şeklindedir; ağır reaksiyon nadirdir.
- Böbrek: Böbrek fonksiyonu normal olan kişilerde kontrasta bağlı böbrek hasarı nadirdir. Risk, önceden ileri böbrek yetmezliği olanlarda artar; bu yüzden kreatinin kontrolü yapılır.
Sanal anjiyo sonucu nasıl yorumlanır?
Raporda genellikle darlık yüzdeleri, plağın tipi ve bir sınıflama puanı (CAD-RADS) yer alır. Basitleştirilmiş hâli şöyledir:
| Rapordaki darlık | Genel anlamı |
|---|---|
| %0 | Plak ve darlık yok |
| %1–24 | Çok hafif darlık; plak var ama akımı kısıtlamaz |
| %25–49 | Hafif darlık |
| %50–69 | Orta darlık; çoğu zaman ek test gerekir |
| %70–99 | Ciddi darlık |
| %100 | Tam tıkanıklık |
Sol ana koroner damardaki %50 ve üzeri darlık ile üç ana damarın hepsindeki ciddi darlık, rapordaki diğer bulgulardan ayrı olarak ileri derece hastalık sayılır.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Bir de damarda sadece darlık değil ki plak diyebilir, kalsifikasyon diyebilir, yumuşak plak diyebilir ve bu darlıklar %10-20 gibi küçük de olabilir.”
Yumuşak plak nedir?
Yumuşak plak, içinde henüz kireçlenme olmayan, yağdan zengin plaktır. BT’de kalsiyum içeren plaktan daha koyu görünür. Kalp krizlerinin önemli bir kısmı, ciddi darlık yapmayan ama yırtılmaya yatkın bu tür plakların üzerinde pıhtı oluşmasıyla başlar. Bu yüzden radyolog bazı plakları “yüksek riskli plak özellikleri” olarak ayrıca not edebilir. Yumuşak plağın tedaviyle nasıl sakinleştiği damar plağı rehberinde anlatılıyor.
Raporda plak görülmesinin pratik anlamı nedir? Damar hastalığı başlamıştır ve risk faktörlerinin sıkı kontrol edilmesi gerekir. Damar görüntülemede belirgin plak saptanan kişiler, ESC kılavuzlarına göre çok yüksek risk grubuna girebilir ve LDL kolesterol hedefi 55 mg/dL’nin altı olur. Ayrıntılar için kolesterol kaç olmalı ve kolesterol ilaçları sayfalarına bakabilirsiniz. İlaç başlama kararını hekiminiz verir.
Sonucu neden kardiyolog değerlendirmeli?
Aynı rapor iki farklı kişi için farklı anlam taşır. Yüzde 20’lik bir plak, sigara içmeyen ve kolesterolü normal birinde farklı, yoğun sigara içen ve LDL’si yüksek birinde farklı bir tedavi gerektirir. “Sanal anjiyomu çektirdim, ciddi bir şey yokmuş” düşüncesi bu yüzden eksik kalabilir.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış: “Lütfen bunların değerlendirmesi için bir kardiyoloğun fikrini alın. Çünkü kardiyolog bunu bir risk skalasına sokup sizin hayatınızdaki kalp krizi geçirme ya da kalp olayı yaşama ihtimalinizi hesaplayabilir.”
Normal bir sonuç ise güçlü bir güvencedir. Sanal anjiyonun en güçlü yanı, damarlar temiz çıktığında ciddi darlığı büyük bir güvenilirlikle dışlamasıdır.
Sanal anjiyo yanıltır mı?
Normal sonuç çoğu zaman güvenilirdir; yanılma daha çok darlığı olduğundan fazla gösterme yönündedir. Görüntüyü zorlaştıran başlıca durumlar şunlardır:
- Yoğun kireçlenme: Kalsiyum görüntüde parlayarak darlığı olduğundan ciddi gösterebilir.
- Stent: Metal yapı parlama yapar; özellikle ince stentlerin içi iyi değerlendirilemeyebilir.
- Hızlı ya da düzensiz nabız: Atriyal fibrilasyon gibi ritim bozukluklarında görüntü bulanıklaşabilir.
- Nefes tutamama ve ileri kilo: Görüntü kalitesini düşürür.
BT anjiyo damar spazmını ve kılcal damar hastalığını da göstermez. Damarları temiz olduğu hâlde şikâyeti süren kişilerde kalp spazmı gibi başka nedenler araştırılabilir. Sanal anjiyoda orta derecede bir darlık görülürse, darlığın kan akımını gerçekten kısıtlayıp kısıtlamadığı stres testleriyle ya da klasik anjiyoda basınç ölçümüyle netleştirilir.
Sanal anjiyo ile klasik anjiyo farkı
Sanal anjiyo bir tanı testidir. Klasik anjiyo ise hem tanı hem de gerektiğinde tedavi işlemidir.
| Özellik | Sanal anjiyo (koroner BT anjiyografi) | Klasik anjiyo (koroner anjiyografi) |
|---|---|---|
| Nasıl yapılır? | Koldaki toplardamardan kontrast, tomografi çekimi | Bilekten ya da kasıktan atardamara kateter |
| Ne gösterir? | Darlık, plak, kireçlenme | Damarın iç açıklığı; gerekirse basınç ölçümü |
| Tedavi imkânı | Yok | Aynı seansta balon ve stent yapılabilir |
| Süre | Hazırlıkla genellikle 10–15 dakika | İşlem 20–45 dakika, ardından izlem |
| Kimler için? | Olasılığı düşük–orta, şikâyeti olan kişiler | Olasılığı çok yüksek, ağır şikâyeti ya da riskli test sonucu olanlar |
Sanal anjiyoda ciddi darlık görülürse bir sonraki adım genellikle klasik anjiyodur. İşlemin nasıl yapıldığını koroner anjiyografi sayfasında okuyabilirsiniz.
Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?
- Yürürken, merdiven çıkarken ya da heyecanlanınca gelen, dinlenince geçen göğüs sıkışması varsa
- Eforla yeni başlayan nefes darlığı ya da çabuk yorulma fark ettiyseniz
- Sanal anjiyo raporunuzda plak, kireçlenme ya da herhangi bir oranda darlık yazıyorsa
- Ailenizde erken yaşta kalp krizi ya da ani ölüm varsa ve sanal anjiyo çektirmeyi düşünüyorsanız
- Sigara, yüksek kolesterol, tansiyon ve şeker hastalığından birkaçını bir arada taşıyorsanız
Testi kendi başınıza değil, muayene sonrasında kardiyoloğunuzun önerisiyle yaptırın. Gençlerde risk ve tetkikler için gençlerde kalp krizi rehberine bakabilirsiniz.
Sonuç ne olursa olsun, raporu bir kardiyologla birlikte okuyun. Dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun süren göğüs ağrısında test beklemeyin, hemen 112’yi arayın.
Konuyla ilgili diğer videolar
BT Koroner Anjiyo: Süre, Radyasyon, Kontrast
Kısa bilgilendirme videosu; tam metni aşağıda.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış anlatıyor
Videonun metni
Bt anjiyo çekimi nerede yapılıyor? Kaç dakika sürüyor? Ne kadar radyasyon, ne kadar kontrast madde veriyoruz? Aslında çok teknik sorular sordum. Tabii ki tomografi cihazı çekiyor, kapalı bir ortamda çekiliyor. Yani gerçek anjiyo gibi damardan girilmiyor. Tabii ki bir ilaç yardımıyla çekiliyor. Radyasyon dışında bir riski yok diyebiliriz ama radyasyon ne kadar? Sanki bir orta uçuş seviyesinde bir uçakta alabileceği kadar radyasyon ya da yıllık gün içi gezerken insan toplumda alabileceği kadar radyasyon kabul edilebilir. Opak madde böbreğe zarar verebilir. Onun bir teknik yapımı var. Gitgide teknoloji opak madde hazır. 80-90 cc artık opak veriyor. Çok 100 cc'de geçen opak madde verilmiyor aslında. Teknolojiyle o boyar opak madde hazırlıyor. Yine de kaç kesitli cihazlar oluyor? Bu da kesit sayısı falan da önemli. Çünkü eskiden düşük kesitler vardı ama şu an 128 gibi. Yani onun üstünde bir kesit olmalı ki görüntü kalitesi yüksek olsun istiyoruz. 256 falan kesit. Yukarı doğru daha iyi olacak. 512'ye doğru gidiyor. Ortalama ne kadar sürüyor? Halk genelde onu soruyor hastalar. Hocam ne kadar sürüyor? İşlem 2 dakika falan sürer ama hazırlığıyla beraber damar yolu aç. Hastayı hazırla. 10-15 dakika. 10-15 dakikada aslında işlem bitiyor değil mi?
Sanal Anjiyo Suistimali: Sonucu Kardiyolog Değerlendirmeli
Kısa bilgilendirme videosu; tam metni aşağıda.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış anlatıyor
Videonun metni
Sanal anjiyo şu an suistimale uğrayan en ileri en iyi tetkik oysa ki ben size diyorum bir sanal anjiyo kardiyolog istemeli siz değil. Bir de çıkan sonuçları iyi değerlendirin. Sigaranın etkisi varsa bırakmanız gerektiğini iyi anlayın. Bir de damarda sadece darlık değil ki plak diyebilir, kalsifikasyon diyebilir, yumuşak plak diyebilir ve bu darlıklar %10-20 gibi küçük de olabilir. Lütfen bunların değerlendirmesi için bir kardiyoloğun fikrini alın. Çünkü kardiyolog bunu bir risk skalasına sokup sizin hayatınızdaki kalp krizi geçirme ya da kalp olayı yaşama ihtimalinizi hesaplayabilir. Yani arkadaş birliği grup halinde gidip ben sanal anjiyomu çektirdim ciddi bir şey yokmuş demek. Oysa ki sizin yüksek kolesterolünüz vardır ona göre yanıtın cevabı değiştir. Yoğun sigara içiyorsunuz ona göre yanıtın cevabı değişir. Yani sanal anjiyoyu çektirip her şeyin normal demeyin. Çünkü çok suistimale uğradığını düşünüyorum. Lütfen dikkat alın.
İki Kardiyolog: Sanal Anjiyo Herkese Yapılmalı mı?
Kısa bilgilendirme videosu; tam metni aşağıda.
Doç. Dr. Seçkin Satılmış anlatıyor
Videonun metni
Bt anjiyo çekimi nerede yapılıyor? Kaç dakika sürüyor? Ne kadar radyasyon, ne kadar kontrast madde veriyoruz? Aslında çok teknik sorular sordum. Tabii ki tomografi cihazı çekiyor. Kapalı bir ortamda çekiliyor. Yani gerçek anjiyo gibi damardan girilmiyor. Tabii ki bir ilaç yardımıyla çekiliyor. Radyasyon dışında bir riski yok diyebiliriz ama radyasyon ne kadar? Sanki bir orta uçuş seviyesinde bir uçakta alabileceği kadar radyasyon ya da yıllık gün içi gezerken insanın toplumda alabileceği kadar radyasyon. kabul edilebilir. Opak madde böbreğe zarar verebilir. Onun bir teknik yapı var. Gitgide teknoloji opak madde hazır. 80-90 cc artık opak veriyor. Çok 100 cc'de geçen opak madde verilmiyor aslında. Teknolojiyle o boyar opak madde azalıyor. Genelde kaç kesitli cihazlar oluyor? Bu da kesit sayısı falan da önemli. Çünkü eskiden düşük kesitler vardı ama şu an 128 gibi. Yani onun üstünde bir kesit olmalı ki görüntü kalitesi yüksek olsun istiyoruz. Yukarı doğru daha iyi olacak. 512'ye doğru gidiyor. Ortalama ne kadar sürüyor? Halk genelde onu soruyor hastalar. Hocam ne kadar sürüyor? İşlem 2 dakika falan sürer ama hazırlığıyla beraber damar yolu aç. Hastayı hazırla 10-15 dakika. 10-15 dakikada aslında işlem bitiyor değil mi? Şimdi koronar BT işleminin yani bu sanal anjiyonun bir riski var mıdır hocam? Bir de onu soruyorlar. İşte risk. Normal anjiyo yerine BT anjiyo bazen çektiriyoruz. Basit 3 riskayalım. Damar yolu toplar damardan girildiği için orada bir alerjik reaksiyon olabilir. Boya maddesinin kendisi alerjik reaksiyon yapabilir. Bu kontrast madde böbreğe dokunur. Diabet hastaları özellikle bazı ilaçlarla etkileşim oluyor. Önceden kesmeleri gerekir. Böbrek kreatini bakıldıktan sonra o da dışa elimin olur. Bir düşük düzey radyasyon alıyor. Onu da dediğim gibi kabul edebiliyoruz. Nasıl çok riskli bir işlemdir ama işlemden önce kesinlikle böbrek değerlerine bakmak gerekir. Ya da kontrast alerjisi varsa en azından buna gerekir. Ona karşı da hastane şartlarında çekilmesi lazım. 40 yaş üzerinde peki her bireye çekim yapalım mı? 40 yaş üzeri insanlar göre madem bu kadar faydalı, kılavuzda bu kadar yeri var, insanlar arasında popüler. O zaman herkesin damarını görelim. Ama altyapısı önemli yani. 40 yaş deyince aile genetiğinde yaygın damar hastalığı olsun. Kolesterol problemini ciddi yaşıyor olsun. Sigara içiyoruz. Önce bunlarla başlamak daha mantıklı olur. Aslında riskol sistemi, risk faktörü skalası. Yine riski yüksek olan hastalarda ya da orta veya yüksek risklerden. Herkesi bir tarama gibi görmüyorsunuz değil mi? Şu an tarama gibi hala değil. Yani sigara içiyor, kolesterolü var, çekebiliriz. Aile genetiğinde ciddi ani ölümler var, koronar hadiseler, çekebiliriz. Ya da kendini anlatamayacak kadar problemli. Yani vücut ortopedik problemleri olabilir, efor testini yapamıyor olabilir, korkuyor olabilir. Bir de bunun haricinde yan hastalıklar tansiyon, şeker de ekleniyorsa, bunlarda da rahatlıkla tarama tetkiki olarak da kullanılabilir. Peki hangi sonuca daha çok güveniyorsunuz? Özellikle koronar, BT anjiyosu normal çıkınca işin doğruluk payı daha yüksek gibi. Negatif prodüktör özelliği.
Sık sorulan sorular
Sanal anjiyo normal anjiyonun yerini tutar mı?
Tanı açısından çoğu zaman evet, tedavi açısından hayır. Damar hastalığı olasılığı düşük–orta olan kişilerde BT koroner anjiyografi, darlığı ve plağı güvenilir biçimde gösterir; normal çıkarsa klasik anjiyoya genellikle gerek kalmaz. Ancak ciddi bir darlık görülürse balon ve stent gibi tedaviler yalnızca klasik (kateterle yapılan) anjiyoda uygulanabilir.
Sanal anjiyo zararlı mı, riskleri nelerdir?
Genel olarak güvenli bir testtir. Başlıca riskleri kontrast maddeye alerji, önceden böbrek hastalığı olanlarda böbrek fonksiyonunda bozulma ve düşük düzeyde radyasyondur. Bu yüzden çekimden önce böbrek değerleri kontrol edilir, alerji öyküsü sorulur ve test hastane şartlarında yapılır.
Sanal anjiyo öncesi kaç saat aç kalmak gerekir?
Çoğu merkezde yaklaşık 4 saatlik açlık istenir. Amaç, damardan verilen ilaçlara bağlı olası bulantı ve kusmaya karşı önlem almaktır. Su içmek genellikle serbesttir; kesin talimatı çekimin yapılacağı merkez verir.
Sanal anjiyo için ilaçlarımı kesmem gerekir mi?
Çoğu ilaca devam edilir. Metformin içeren şeker ilaçlarında, böbrek fonksiyonuna göre çekim günü ve sonrasında kısa süre ara verilmesi gerekebilir. Hangi ilacın ne zaman kesilip yeniden başlanacağına hekiminiz karar verir; hiçbir ilacı kendiniz kesmeyin.
Sanal anjiyo temiz çıktı, kalp krizi geçirmem mümkün mü?
Hiç plak görülmemesi önümüzdeki yıllar için riskin düşük olduğunu gösterir ve bu çok değerli bir bilgidir. Yine de sigara, yüksek kolesterol, tansiyon ve şeker gibi risk faktörleri sürerse yeni plak oluşabilir. BT anjiyo ayrıca damar spazmını ve kılcal damar hastalığını göstermez; yeni şikâyet çıkarsa tekrar değerlendirme gerekir.
Stentli ya da bypass'lı hastaya sanal anjiyo çekilir mi?
Çekilebilir ama değeri sınırlıdır. Stentin metal yapısı görüntüde parlama yapar; özellikle ince stentlerin içini değerlendirmek zorlaşır. Bypass greftleri BT ile iyi görülür, ancak kendi damarlarının değerlendirmesi çoğu zaman güçtür. Bu hastalarda test seçimine kardiyolog karar verir.
Sanal anjiyo mu, kalsiyum skoru mu?
Kalsiyum skoru, kontrast madde verilmeden çekilen kısa bir tomografidir ve yalnızca kireçlenmiş plağın miktarını gösterir. Şikâyeti olmayan kişilerde risk değerlendirmesine yardımcı olur. Sanal anjiyo ise kontrastla çekilir; kireçlenmemiş (yumuşak) plağı ve darlığın derecesini de gösterir. Hangisinin gerektiğini şikâyet ve risk durumunuz belirler.
Bu konudaki tetkik ve tedaviler
Kaynaklar
- Vrints C, ve ark. 2024 ESC Guidelines for the management of chronic coronary syndromes. European Heart Journal. 2024;45(36):3415–3537.
- Visseren FLJ, ve ark. 2021 ESC Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. European Heart Journal. 2021;42(34):3227–3337.
- SCOT-HEART Investigators. Coronary CT Angiography and 5-Year Risk of Myocardial Infarction. New England Journal of Medicine. 2018;379(10):924–933.
- Cury RC, ve ark. CAD-RADS 2.0 – 2022 Coronary Artery Disease-Reporting and Data System: An expert consensus document of SCCT, ACR, NASCI and ACC. Journal of Cardiovascular Computed Tomography. 2022;16(6):536–557.
- European Society of Urogenital Radiology (ESUR). ESUR Guidelines on Contrast Agents, sürüm 10.0. 2018.