Çayın Faydaları ve Zararları: Siyah Çay, Bitki Çayları ve Kalp

Çayın zararları var mı? Günde birkaç bardak siyah çay, çoğu kişide kalbe zarar vermez. Sorun çoğu zaman çayın kendisinden çıkmaz. Miktardan, içine atılan şekerden ve çok sıcak içilmesinden çıkar. Bitki çaylarında ise asıl konu, bazılarının kalp ilaçlarıyla etkileşmesidir.

Siyah çayın faydaları nelerdir?

Siyah çayın kalbe faydası kanıtlanmış değildir. Düzenli çay içenlerde kalp-damar hastalığından ölüm biraz daha az görülür. Bu bir ilişkidir, çayın kalbi koruduğunun kanıtı değildir.

Siyah çay ve yeşil çay aynı bitkinin yapraklarından yapılır. Yeşil çayda yapraklar ısıyla işlenip oksitlenmeden kurutulur. Siyah çayda ise yapraklar önce havayla oksitlenmeye bırakılır (halk arasında fermantasyon denir). İkisinde de flavonoid adı verilen bitkisel maddeler ve kafein bulunur.

Peki bu maddeler kalbe iyi gelir mi? Laboratuvarda evet, insanda ise kanıt zayıftır. Deney ortamında flavonoidler damarın iç yüzeyini (endotel) olumlu etkiler. İnsanlardaki kanıt iki türlüdür:

• Gözlem çalışmaları: İngiltere’de yarım milyona yakın kişi izlendi. Günde iki büyük fincan (kupa) ve üzeri çay içenlerde kalp-damar hastalığından ölüm biraz daha az görüldü.
• Deneysel çalışmalar: Kısa süreli çalışmaları birleştiren bir analizde yeşil çay LDL (kötü) kolesterolü ve tansiyonu çok az düşürmüştür. Siyah çayda da küçük düşüşler görülmüş, ama çalışma sayısı az ve sonuçlar tutarsızdır. Kalp krizi ya da inmeyi azalttığını gösteren deneysel çalışma yoktur.

Gözlem çalışması bir ilişki gösterir, neden-sonuç göstermez. Düzenli çay içenler başka yönlerden de farklı yaşıyor olabilir. Kısacası, ölçülü çay çoğu kişide kalp için sorun değildir. Kalbi korumak için çaya başlamak ise gerekmez.

Çay tansiyonu yükseltir mi?

Geçici ve hafif olarak yükseltebilir. Çaydaki kafein, tansiyonu içtikten sonraki saatlerde birkaç birim yükseltir. Çaya alışık olanlarda bu etki zamanla azalır. Günlük ölçülü çayın kalıcı yüksek tansiyona yol açtığı gösterilmemiştir.

Bir bardak çaydaki kafein, demleme süresine göre değişir. Genellikle bir fincan filtre kahveden daha azdır. Koyu demlenmiş ve uzun süre bekletilmiş çayda kafein artar.

Tansiyonu doğru ölçmek için ölçümden önceki 30 dakikada çay ve kahve içmeyin. Tansiyonu etkileyen diğer içecekler ve yiyecekler tansiyonu ne yükseltir rehberinde anlatılıyor.

Çay çarpıntı yapar mı?

Ölçülü içen çoğu kişide yapmaz. Kafeine hassas olanlarda ise kalbin tekler gibi atmasını (ekstrasistol) artırabilir. Bu tekleme çoğu zaman zararsızdır. Uzun süren, düzensiz ya da baş dönmesiyle gelen çarpıntıyı ise çaya bağlamayın, beklemeden değerlendirtin. Göğüs ağrısı ya da bayılma eşlik ediyorsa 112’yi arayın.

Normal nabız aralığı nabız kaç olmalı, ritim bozuklukları kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberinde anlatılıyor.

Çayın zararları nelerdir? Çok çay içmek neye yol açar?

Siyah çayın zararları çoğu zaman beş başlıkta toplanır. Her birinde yapılacak şey bellidir.

Demir eksikliği kalbi de yorar. Kansızlıkta kalp, dokulara yeterli oksijen taşımak için daha hızlı atar. Kansızlığınız varsa çayı yemekle birlikte içmeyin. Konu demir eksikliği ve hemoglobin düşüklüğü rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Çok sıcak içmek ayrı bir konudur. Dünya Sağlık Örgütü’ne bağlı kanser araştırma kurumu, 65 °C’nin üzerindeki çok sıcak içecekleri yemek borusu kanseriyle ilişkili bulmuştur. Sorun çayın kendisi değil, sıcaklığıdır. Çayı dudağı yakmayacak sıcaklığa gelene kadar bekletin. Aynı uyarı su ve kahve için de geçerlidir; ayrıntı sıcak su içmenin zararları bölümünde.

Fazla siyah çay içmenin zararları: günde kaç bardak fazladır?

Tek bir bardak sayısı yoktur. Sağlıklı yetişkinlerin çoğunda günde 400 mg’a kadar kafein zararsız kabul edilir. Bu sınıra çay, kahve, kola ve enerji içeceklerinin hepsi dahildir. Gebe ve emzirenlerde sınır daha düşüktür (günde 200 mg); ayrıntı kahve kalbe zararlı mı rehberinde. Tansiyonu kontrolsüz olanlar ve ritim bozukluğu olanlar miktarı hekimiyle konuşmalıdır.

Neden bardak sayısı verilmiyor? Çünkü bardağın büyüklüğü ve demin koyuluğu kafeini değiştirir. İnce belli çay bardağı, büyük bir kupadan daha az kafein taşır. Gün boyu sürekli içildiğinde ve yanına kahve, kola eklendiğinde toplam yine de sınırı aşabilir.

Daha pratik ölçü, vücudun verdiği işarettir. Çarpıntı, el titremesi, uykusuzluk ya da huzursuzluk başladıysa miktar fazladır. Bu durumda çayı azaltın, akşam saatlerinde kafeinsiz bir sıcak içeceğe geçin. Uyku düzeni ile kalp arasındaki ilişki uyku ve kalp sağlığı rehberinde anlatılıyor.

Kalp yetmezliği nedeniyle sıvı kısıtlaması olanlarda çay da günlük sıvıya sayılır. Ne kadar içileceğini hekiminiz belirler. Ayrıntılar kalp yetmezliği rehberinde.

Çayın şekeri de hesaba katılmalıdır. Günde beş bardak çayı iki şekerle içen biri, günde on küp şeker yemiş olur. Neden önemli olduğu şekeri bırakırsak ne olur rehberinde anlatılıyor.

Kalbe iyi gelen bitki çayları var mı?

Kalp hastalığını tedavi eden bir bitki çayı yoktur. Kalp için “en faydalı bitki çayı” diye sunulan ürünlerin arkasında da insanlarda yapılmış güçlü çalışmalar bulunmaz.

Bitki çaylarında iki durumu ayırın. Ihlamur ve nane gibi kafeinsiz çaylar, akşam siyah çay yerine içilebilecek sıcak içeceklerdir. Meyan kökü ve sarı kantaron gibi bitkiler ise kalp ilaçlarıyla etkileşebilir.

Hibiskus çayının tansiyona etkisi küçüktür. Tansiyonu asıl düşüren adımlar tuzu azaltmak, kilo vermek, düzenli yürümek ve gerekiyorsa ilaçtır. Bunlar tansiyon nasıl düşer rehberinde anlatılıyor. Tansiyon ilacınızı bitki çayı içtiğiniz için bırakmayın.

Çarkıfelek otu kalbe iyi gelir mi?

Hayır, kalbe etkisini gösteren bir çalışma yoktur. Çarkıfelek otu (Passiflora) daha çok kaygı ve uyku için kullanılır. İnsanlarda yapılan çalışmalar az ve küçüktür, etkisi kanıtlanmış değildir. Uyku hali, baş dönmesi ve dalgınlık yapabilir. Sakinleştirici ya da uyku ilacı kullananlar ve gebeler hekime danışmadan kullanmamalıdır.

Kalp ilacı kullananlar hangi çaylara dikkat etmeli?

Doğal olması, ilaçla etkileşmeyeceği anlamına gelmez. Kalp ilacı kullananlar için şu beş bitki öne çıkar:

• Meyan kökü: Vücutta tuz tutulmasına ve potasyum kaybına yol açar. Tansiyonu yükseltebilir, idrar söktürücü kullananlarda potasyumu daha da düşürebilir. Potasyumun düşmesi ritim bozukluğu riskini artırır. Digoksin (kalp yetmezliği ve ritim bozukluğunda kullanılan bir ilaç) kullananlarda bu risk daha da önemlidir.
• Sarı kantaron: Varfarin ve yeni kan sulandırıcılar, digoksin ve bazı kolesterol ilaçlarının kandaki düzeyini düşürerek etkisini azaltabilir.
• Ginkgo: Kan sulandırıcılarla birlikte kanama eğilimini artırabilir.
• Alıç: Kalp yetmezliğinde ilaca ek olarak denenmiş, ölüm ve hastaneye yatışı azaltmamıştır. Digoksin ve tansiyon ilaçlarıyla etkileşebilir; kalp ilacının yerine geçmez.
• Yeşil çay ve yeşil çay ekstresi: Varfarin kullananlarda miktarın birden değişmesi ilacın etkisini değiştirebilir. Yüksek miktarda yeşil çayın bazı kalp ilaçlarının emilimini azalttığı da bildirilmiştir.

Varfarin kullananların çoğunda çayı bırakmak gerekmez. Önemli olan her gün benzer miktarda içmek ve beslenmeyi birden değiştirmemektir. Size özel bir kısıtlama varsa hekiminizin önerisine uyun. Kan sulandırıcılar ve besin etkileşimleri için kan sulandırıcı ilaçlar rehberine bakabilirsiniz.

Bu bitkilerden birini zaten düzenli kullanıyorsanız hekiminize söylemeden bırakmayın. Sarı kantaronu birden bırakmak, varfarin ve digoksinin kandaki düzeyini yükseltebilir. Varfarin kullananlarda gerekirse INR (pıhtılaşma testi) kontrolü yapılır. Yeni bir bitki çayına ya da takviyeye başlamadan önce de kullandığınız ilaçları hekiminize ya da eczacınıza gösterin. Karar hekiminizindir. Takviyelerle ilaç etkileşimleri vitamin ve takviyeler ne zaman alınmalı rehberinde anlatılıyor.

Çay kanı sulandırır mı, tansiyonu düşürür mü? Doğru bilinen yanlışlar

• “Çay kanı sulandırır.” Hayır. Çayın kan sulandırıcı bir etkisi yoktur. Kan sulandırıcı ilacın yerini tutmaz.
• “Bitki çayı doğaldır, zararı olmaz.” Doğru değil. Meyan kökü ve sarı kantaron gibi bitkiler tansiyonu ve ilaçların etkisini değiştirebilir.
• “Çay tansiyonu düşürür.” Tansiyon tedavisinin yerine geçmez. Uzun süreli çalışmalarda görülen düşüş çok küçük ve tutarsızdır. Kafein ise içtikten sonra tansiyonu kısa süreli ve hafif yükseltebilir.
• “Açık çay kafeinsizdir.” Açık çayda kafein daha azdır, ama yoktur. Akşam uykusu kaçanlar için kafeinsiz bitki çayı daha uygundur.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Çay ya da kahveden sonra çarpıntınız sık tekrarlıyor, uzun sürüyor ya da düzensiz geliyorsa
• Tansiyonunuz evde ölçümlerde sık sık yüksek çıkıyorsa
• Kan sulandırıcı, digoksin ya da tansiyon ilacı kullanırken bir bitki çayına ya da takviyeye başladıktan sonra kanama, tansiyonda değişiklik ya da çarpıntı olduysa
• Kansızlık, halsizlik ve eforla nefes darlığı birlikte varsa

Muayene için kardiyolog randevusu sayfasına bakabilirsiniz.

Ölçülü çay çoğu kişide kalbe zarar vermez. Miktar, şeker ve ilaç etkileşimi ise dikkat ister. Bu üç noktayı aklınızda tutun. Göğüs ağrısı, bayılma ya da bayılır gibi olma ile gelen çarpıntıda beklemeden 112’yi arayın.