Tek Öğün Beslenme (OMAD) ve Aralıklı Açlık: Kalp Hastaları İçin Güvenli mi?

Tek öğün beslenme kalp hastası için güvenli mi? Herkes için değil. Tek öğün beslenme (İngilizce kısaltmasıyla OMAD), günün bütün yemeğini tek öğünde yemektir ve toplam kaloriyi azalttığı için kilo verdirebilir. Kalp hastası için asıl soru ise kilo değil, uzun açlığın ilaçlarla ve kalple nasıl etkileştiğidir.

Tek öğün (OMAD) ve aralıklı açlık nedir?

Aralıklı açlık, yemek yenen ve yenmeyen saatleri ya da günleri sırayla uygulamaktır. Yaygın beş türü var. Peki tek öğün bunun neresinde? En uç noktasında.

Tabloyu şöyle okuyun: açlık süresi uzadıkça ve su kısıtlandıkça kalp ve şeker hastası için dikkat edilecek nokta artar. 16:8 en hafif türdür. Tek öğün ve susuz oruç ise ilaç kullananlar için en çok planlama gerektiren türlerdir.

Günde tek öğün yemek zayıflatır mı?

Evet, toplam kalori azalırsa zayıflatır. Kilo vermenin temel kuralı değişmez: alınan enerji harcanandan az olmalıdır. Öğün sayısı bu dengenin bir aracıdır, kendisi değil.

Peki aralıklı açlık, klasik diyetten daha çok kilo verdirir mi? İyi tasarlanmış çalışmalar buna “hayır” diyor. 2022’de yayımlanan bir yıllık bir çalışmada, aynı kaloriyi alan iki grup karşılaştırıldı.

Yemeklerini 8 saatlik aralığa sığdıranlar, kaloriyi güne yayanlardan belirgin olarak daha fazla kilo vermedi. Gün aşırı açlıkla yapılan bir başka çalışmada da sonuç benzerdi.

Kilo kaybının bir kısmı her diyette kastan gider. Tek öğünde günlük protein ihtiyacını karşılamak zordur ve kas kaybı artabilir. Öğün sayısı ne olursa olsun tabağınıza yeterli protein koyun.

Sonuç şudur: tek öğün beslenme, bazı kişiler için kaloriyi azaltmanın kolay bir yoludur. Bazıları içinse akşam aşırı yemeye yol açar. Hangi düzen uzun süre sürdürülebiliyorsa o daha çok işe yarar.

Kilo verirken bel çevrenizi de ölçün. Bel çevresi, karın yağının azalıp azalmadığını gösterir; bunun için bel çevresi hesaplama aracını kullanabilirsiniz. Kalp yetmezliği olanlar ise her sabah tartılmayı sürdürür.

Aralıklı açlığın kalbe etkisi: kanıt ne diyor?

Aralıklı açlık kalp krizini önler mi? Bunu gösteren bir çalışma yoktur. Kalp krizi, felç ya da ölüm gibi sonuçlara bakan uzun süreli, kontrollü bir çalışma henüz yapılmamıştır.

Kısa süreli çalışmalar tansiyon, kan şekeri ve kolesterolde küçük düşüşler bildirmiştir. Bu düşüşler çoğunlukla verilen kiloyla açıklanır. Aynı kilo başka bir diyetle verildiğinde benzer değişiklikler görülür.

Tek öğün beslenmenin sonuçları ise karışıktır. Kilosu normal kişilerde yapılan kontrollü bir çalışmada, aynı kalori günde tek öğünde alındığında tansiyon ve LDL (kötü kolesterol) hafifçe yükseldi. Gün aşırı açlık çalışmasında da bir yılın sonunda LDL, klasik diyet grubundan daha yüksek bulundu.

Amerikan Kalp Derneği (AHA) de temkinlidir. Öğün zamanlaması üzerine bilimsel görüşüne göre aralıklı açlık kilo vermeye yardımcı olabilir. Kalp hastalığına uzun dönem etkisi ise bilinmiyor.

Aynı görüş, düzensiz ve geç saate kayan beslenmeyi daha az elverişli bulur. Bu kanıtın çoğu ise gözlemseldir, neden-sonuç göstermez.

Kısacası aralıklı açlık, kilo vermek için bir seçenek olabilir. Ancak kalp tedavisinin ya da kalp dostu beslenmenin yerini tutmaz.

Kalp hastaları için riskler nelerdir?

Sorun açlığın kendisinde mi? Çoğu zaman değil. Sorun ilaçlarda ve tek seferde yenen büyük öğündedir.

İlacınızın hangi grupta olduğunu kutunun üzerindeki etken madde adından ya da eczacınızdan öğrenebilirsiniz. SGLT2 inhibitörü kullanırken açlıkta bulantı, kusma, karın ağrısı ya da belirgin halsizlik olursa, kan şekeriniz normal olsa bile açlığı bozun ve beklemeden hekime başvurun.

Büyük öğün tek başına da kalbe yük getirir. Yemekten sonra sindirim için bağırsaklara daha çok kan gider ve kalbin iş yükü artar. Kalp damarı dar olan kişide büyük bir öğün, göğüste baskı ya da sıkışma başlatabilir. Yaşlılarda ise ağır yemekten sonra tansiyon düşebilir ve baş dönmesi olabilir.

Yemekten sonra göğsünüzde baskı oluyorsa, özellikle bu yeni bir şikâyetse, beklemeden değerlendirtin. Baskı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa 112’yi arayın.

Tek öğün beslenmek ile küçük ve dengeli öğünler yemek bu yüzden aynı şey değildir. Küçük öğün, kalbin iş yükünü gün içine yayar. Tek büyük öğün ise bu yükü birkaç saate toplar.

Kan sulandırıcıların beslenmeyle ilişkisi için kan sulandırıcı ilaçlar, sıvı kaybı ve potasyum için idrar söktürücü ilaçlar, sıvı ve tuz takibi için kalp yetmezliği rehberine bakabilirsiniz.

Kimler oruç tutamaz ya da önce hekime danışmalı?

Oruç ve açlık programları herkes için uygun mudur? Hayır. Aşağıdaki durumlarda uzun açlık genellikle önerilmez ya da mutlaka hekim değerlendirmesi gerekir:

• Son aylarda kalp krizi geçirenler, stent takılanlar ya da açık kalp ameliyatı olanlar (iyileşme dönemi bitmeden)
• Kalp yetmezliği dengede olmayanlar, sık hastaneye yatanlar
• Kontrol altında olmayan ritim bozukluğu ya da tansiyonu olanlar
• Tip 1 diyabetliler, sık şeker düşmesi yaşayanlar, insülin kullananlar
• İleri böbrek hastalığı olanlar
• Gebeler, emzirenler, çocuklar ve ergenler
• Yeme bozukluğu öyküsü olanlar, zayıf ve kırılgan yaşlılar

Oruç tutup tutmamak kişisel bir karardır. Tıbbi açıdan ise karar, hastalığınızı ve ilaçlarınızı bilen hekiminizindir. Tutmaya karar verdiyseniz ilaç düzeninizi oruçtan birkaç hafta önce hekiminizle konuşun.

Şeker hastası oruç tutabilir mi?

Şeker hastalığı olan herkes için tek bir cevap yoktur. Şekeri yalnızca beslenmeyle ya da şeker düşürme riski az olan ilaçlarla kontrol altında olanlarda risk daha düşüktür. İnsülin kullananlarda, sık şeker düşmesi yaşayanlarda ve kalp ya da böbrek hastalığı olanlarda ise risk artar.

Diyabet ve Ramazan kılavuzu (IDF-DAR 2021) bu riski puanlayarak belirler. Dengede olmayan kalp hastalığı, ileri böbrek hastalığı ya da yakın zamanda geçirilmiş ağır şeker düşmesi olanları en yüksek risk grubunda sayar. Bu gruptakiler için uzun açlık önerilmez.

Peki açlık ne zaman bozulur? Kılavuza göre kan şekeri 70 mg/dL’nin altına inerse ya da 300 mg/dL’nin üstüne çıkarsa hemen. Titreme, terleme ya da bilinç bulanıklığı olursa da açlığı bozup şeker alın, geçmezse 112’yi arayın. Kan şekerinizi evde ölçüyorsanız açlık saatlerinde de ölçün.

Kalp riskini artıran gizli şeker için insülin direnci rehberine bakabilirsiniz.

Tiroid hastaları oruç tutabilir mi?

Tiroidi dengede olan birçok kişi hekim onayıyla oruç tutabilir. Tiroid ilacının alınış düzeni açlık saatleriyle çakışabilir. Bu düzeni kendiniz değiştirmeyin. Açlık programıyla birlikte, ilacı yazan hekiminizle planlayın.

Tiroidi aşırı çalışan ve çarpıntısı olan kişilerde açlık, çarpıntıyı artırabilir. Bu durumda tiroid dengelenmeden açlık programına başlamayın.

Sadece akşam yemeği yemek doğru mu?

Tek öğün beslenenlerin çoğu bu öğünü akşama bırakır. Peki akşam tek öğün kalbe uygun mu? Kalp hastası için çoğu zaman uygun değildir.

Geç ve ağır akşam yemeği reflüyü artırır, uykuyu bozar ve bazı kişilerde göğüste yanma yapar. Geç yemek yiyenlerde sabah kan şekeri de daha yüksek seyredebilir. Akşam yemeğini yatmadan en az 2–3 saat önce bitirin.

Erken saatte yenen öğün, vücudun uyanık ve hareketli olduğu saatlere denk gelir. Gece geç yenen öğün ise uyku saatine ve sabah kan şekerine yük olabilir. Küçük çalışmalar, yemeklerin günün erken saatlerine toplandığı düzenin şeker ve tansiyon üzerinde daha olumlu olabileceğini düşündürüyor. Ancak bu çalışmalar kısa sürelidir ve az kişiyle yapılmıştır.

Öğün saatleri ve akşam yemeğiyle ilgili pratik öneriler kalp hastası günlük yaşam rehberinde.

Denemek isteyen kalp hastası neye dikkat etmeli?

Kalp hastası aralıklı açlığı deneyebilir mi? Hekimi onay verdiyse, beş kurala uyarak.

1. En hafif türle başlayın. Tek öğün yerine 12 saatlik gece açlığı ya da 16:8 daha kolay uyum sağlar.
2. İlaç saatlerini kendiniz kaydırmayın. Özellikle şeker ilaçları, idrar söktürücüler ve kan sulandırıcılar için düzeni hekiminizle yapın.
3. Tabağı dengeli kurun. Öğünün yarısı sebze, bir bölümü protein, kalanı tam tahıl ya da baklagil olsun. Zeytinyağı tercih edin.
4. Tuzu tek öğünde toplamayın. Günlük tuz 5 gramın altında kalmalıdır; tek büyük öğün bu sınırı kolayca aşar. Ayrıntılar tuzun kalbe etkisi rehberinde.
5. Kendinizi ölçün. Tansiyon, nabız, kilo ve şeker hastasıysanız kan şekerinizi düzenli kaydedin.

Baş dönmesi, belirgin halsizlik, çarpıntı ya da şeker düşmesi yaşarsanız açlığı bozun ve durumu hekiminize bildirin.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Kalp hastalığınız varken tek öğün, aralıklı açlık ya da oruca başlamayı düşünüyorsanız
• Şeker ilacı, idrar söktürücü ya da varfarin kullanıyor ve beslenme düzeninizi değiştirmek istiyorsanız
• Açlık sırasında çarpıntı, baş dönmesi ya da bayılır gibi olma yaşıyorsanız
• Büyük bir yemekten sonra göğsünüzde baskı ya da sıkışma hissediyorsanız
• Kalp yetmezliğiniz varken 2–3 gün içinde 2 kilodan fazla kilo aldıysanız ya da bacaklarınız şiştiyse

Öğün sayısı kalbi tek başına korumaz. Ne yediğiniz ve ilaçlarınızın düzeni daha belirleyicidir. Açlık sırasında ya da yemekten sonra göğüs ağrısı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa, nefes darlığı ya da bayılma olursa beklemeden 112’yi arayın.