ABI Testi (Ayak Bileği-Kol İndeksi) Nedir, Nasıl Yapılır?

ABI testi nedir? Ayak bileğinden ve koldan ölçülen büyük tansiyonun birbirine oranıdır. Türkçe adı ayak bileği-kol indeksidir. ABI, İngilizce adının (ankle-brachial index) kısaltmasıdır. Bacak atardamarlarında daralma olup olmadığını iğnesiz, ışınsız ve dinlenmeyle birlikte 10–15 dakikada gösterir. Sonuç düşük çıktığında yalnızca bacak değil, kalp ve şah damarı da gözden geçirilir.

ABI testi (ayak bileği-kol indeksi) ne işe yarar?

ABI testi, bacağa giden kanın yolunda bir darlık olup olmadığını basınç farkından anlar. Sağlıklı damarda ayak bileğindeki büyük tansiyon (sistolik), koldakine eşit ya da biraz yüksektir. Bacak damarında darlık varsa darlığın ötesinde basınç düşer ve oran 1’in altına iner.

Peki bu oran neden önemli? Çünkü bacak damar tıkanıklığının (periferik arter hastalığı) ilk tanı adımıdır. Hastalık çoğu zaman sessiz ilerler. Birçok kişi yürürken gelen baldır ağrısını yaşa ya da kas yorgunluğuna bağlar. Bir kısmında hiç şikâyet olmaz. Yürürken gelen, durunca geçen baldır ağrısını yaşa bağlamayın. Muayenede söyleyin.

ABI’nin ikinci görevi, damar yağlanmasının (ateroskleroz) vücuttaki yaygınlığı hakkında ipucu vermesidir. Bacak damarında plak olan kişilerde kalp damarlarında ve şah damarında da plak bulunma olasılığı yüksektir. Bu yüzden düşük ABI, kalp krizi ve inme riskinin de yüksek olduğunu gösterir. Düşük sonuçta kolesterol, tansiyon ve şekerin de kontrol edilmesi bundandır.

Hastalığın belirtileri ve tedavisi bacak damar tıkanıklığı rehberinde anlatılıyor. Bu sayfa testin kendisine odaklanır.

ABI testi kimlere yapılır?

ABI testi iki grupta istenir. Şikâyeti olanlarda tanı koymak için yapılır. Şikâyeti olmayan ama risk taşıyanlarda ise hastalığı erken fark etmek için yapılır.

Şikâyet varsa:

• Yürürken baldırda, uylukta ya da kalçada gelen, durunca birkaç dakikada geçen ağrı (tıptaki adıyla kladikasyon, aralıklı topallama)
• Bir ayağın diğerinden belirgin soğuk ya da soluk olması
• Ayakta ya da parmaklarda iyileşmeyen yara
• Muayenede ayak nabızlarının zayıf alınması ya da hiç alınamaması

Peki şikâyeti olmayan herkese yapılır mı? Hayır. Kılavuzlar şikâyet yokken ölçümü şu kişilerde uygun görür:

• 65 yaş ve üzerindekiler
• 50–64 yaşta olup sigara, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ya da kronik böbrek hastalığı gibi bir risk faktörü taşıyanlar ve ailesinde bacak damar tıkanıklığı olanlar
• 50 yaşın altında olup diyabetle birlikte başka bir risk faktörü taşıyanlar
• Kalp damarında, şah damarında ya da karın aortunda hastalık saptanmış olanlar

Risk faktörü ve şikâyeti olmayan kişilerde, yalnızca genel kalp riskini hesaplamak amacıyla rutin ABI önerilmez. Testin gerekip gerekmediğine yaşınıza ve risk faktörlerinize göre hekiminiz karar verir.

ABI testi nasıl yapılır? Adım adım

Kollardan ve ayak bileklerinden büyük tansiyon ölçülür, sonra oranlanır. İşlem dinlenmeyle birlikte 10–15 dakika sürer.

1. Dinlenme: Sırtüstü, düz bir yatakta 5–10 dakika dinlenilir. Baş ve topuklar aynı hizada olur.
2. Kol ölçümü: İki koldan da büyük tansiyon ölçülür. Hesapta yüksek çıkan kolun değeri kullanılır. İki koldan ölçümün mantığı tansiyon nasıl ölçülür rehberinde de anlatılıyor.
3. Ayak bileği ölçümü: Manşon ayak bileğinin hemen üstüne sarılır. Ayak sırtındaki ve iç ayak bileği kemiği çıkıntısının arkasındaki iki atardamardan, kalem büyüklüğünde bir Doppler cihazıyla basınç ölçülür. Cihaz kan akımını ses olarak duyurur.
4. Hesap: Her bacak için ayak bileğindeki yüksek değer, kollardaki yüksek değere bölünür.
5. Sonuç: İki bacağın sonucu ayrı yazılır. Değerlendirmede düşük olan bacak esas alınır.

Bir örnek: kolda büyük tansiyon 130, ayak bileğinde 104 ise ABI 104 ÷ 130 = 0,80 olur.

Otomatik (osilometrik) cihazlarla da ölçüm yapılabilir. Asıl kabul gören yöntem ise Doppler ile ölçümdür. Basınç düşük olduğunda otomatik cihazlar daha az güvenilirdir.

Peki test ağrılı mı? Hayır. Manşon şişerken kısa süreli bir sıkışma hissedilir. İğne, ilaç, boya ve ışın yoktur.

Efordan sonra ABI

Dinlenirken sonuç normal çıkıp yürürken ağrı sürüyorsa ölçüm, koşu bandında kısa bir yürüyüşün hemen ardından tekrarlanır. Bazı darlıklar dinlenirken belli olmaz. Efordan sonra ayak bileği basıncının belirgin düşmesi bu gizli darlığı ortaya çıkarır.

Teste gelmeden önce

• Aç gelmeniz gerekmez.
• Ölçümden önceki saatlerde sigara içmeyin. Sigara damarları büzer ve sonucu etkileyebilir.
• Ayak bileklerine kolay ulaşılan rahat giysiler giyin. Çoraplar ölçüm sırasında çıkarılır.
• Kullandığınız ilaçların listesini yanınızda getirin. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın.
• Ayağınızda yara varsa ya da bacak damarınıza yakın zamanda balon, stent ya da ameliyat (girişim) yapıldıysa ölçümden önce söyleyin. Manşonun yeri buna göre seçilir.

ABI kaç olmalı? Sonuç nasıl yorumlanır?

Normal değer 1,00 ile 1,40 arasıdır. Eşikler şöyledir:

Tabloyu şöyle okuyun: değer 0,90’ın altına indikçe darlık genellikle ağırlaşır. Sonuç düşükse ve dinlenirken ağrı, iyileşmeyen yara ya da ayakta kararma da varsa aynı gün kardiyoloğa ya da acil servise başvurun.

Peki düşük ve yüksek sonuç aynı şeyi mi söyler? Hayır, iki ucu birbirinden ayırın. Düşük ABI, darlığın var olduğunu gösterir. Yüksek ABI ise darlığı dışlamaz. Damar duvarının kireçlendiğini gösterir ve bu durum da artmış kalp-damar riskiyle ilişkilidir. Bu sonuçta ayak parmağından ölçüm gerekir.

ABI testi ne zaman yanıltır?

En sık, kireçlenmiş (kalsifiye) damarlarda. Uzun süreli diyabette, ileri böbrek hastalığında ve ileri yaşta ayak bileği damarlarının duvarı kireçlenir. Manşon bu damarları sıkıştıramaz ve basınç olduğundan yüksek ölçülür. Sonuç 1,40’ın üzerinde çıkabilir ya da darlık olduğu hâlde normal görünebilir.

Peki bu durumda tanı nasıl konur? Ayak başparmağından basınç ölçülür. Parmak damarları kireçlenmeden daha az etkilenir. Ayak parmağı basıncının kol basıncına oranı (ayak parmağı-kol indeksi) 0,70’in altındaysa tanıyı destekler.

Diğer sınırlar şunlardır:

• Kolda darlık: Köprücük kemiği altındaki atardamarda darlık varsa o kolun basıncı düşük ölçülür. Bu yüzden iki koldan ölçüm yapılır ve kollar arasındaki belirgin fark ayrıca değerlendirilir.
• Yer ve uzunluk: ABI darlığın var olup olmadığını gösterir, tam yerini ve uzunluğunu göstermez. Bunun için Doppler ultrason, gerekirse damarları görüntüleyen tomografi ya da MR (BT/MR anjiyo) yapılır.
• Ölçüm tekniği: Dinlenme süresi, manşonun boyu ve yeri sonucu değiştirir. Sınırda sonuçlar tekrarlanabilir.

ABI testi, KPET ve Lp-PLA2 testi aynı şey mi?

Hayır. Bu testler sık karıştırılır ama farklı sorulara cevap verir. ABI bacak damarındaki darlığı gösterir. KPET ise efor kapasitesini ve nefes darlığının kaynağını gösterir.

KPET, efor testinin solunum ölçümüyle genişletilmiş hâlidir. Kalp yetmezliğinde, nedeni açıklanamayan nefes darlığında ve bazı ameliyatlardan önce kullanılır. Klasik efor testi için efor testi sayfasına bakabilirsiniz.

Lp-PLA2 (lipoproteinle ilişkili fosfolipaz A2) ise bir kan tahlilidir ve bacak damarında darlık olup olmadığını göstermez. Güncel Avrupa önleme kılavuzu bu tür kan tahlillerinin rutin ölçümünü önermez. Damar iltihabıyla ilgili daha sık kullanılan kan testi için hs-CRP testi rehberine bakın.

ABI düşük çıkarsa ne olur?

Önce tanı doğrulanır, ardından hem bacak hem de kalp açısından risk ele alınır.

• Doppler ultrason: Darlığın yerini ve uzunluğunu gösterir. İğnesiz ve ışınsızdır.
• Risk faktörleri: Kolesterol, şeker, tansiyon ve böbrek fonksiyonu kontrol edilir. Bacak damar tıkanıklığı tanısı alan kişi çok yüksek riskli gruba (kalp krizi geçirmiş kişilerle aynı grup) girer. LDL hedefi 55 mg/dL’nin altı ve başlangıca göre en az %50 düşüştür (kolesterol kaç olmalı).
• Diğer damarlar: Şikâyete göre kalp damarları ve şah damarı değerlendirilir (şah damarı tıkanıklığı).
• Tedavi: Yürüme egzersizi, sigarayı bırakmak ve ilaç tedavisi temel adımlardır. Hangi ilacın gerektiğine hekiminiz karar verir.

Peki darlık varsa damar mutlaka açılır mı? Hayır. Şikâyet yapmayan darlıkta damarı balon, stent ya da ameliyatla açma işlemi önerilmez. İlaç ve yaşam tarzı değişikliği esastır. Sigara içiyorsanız bırakmak, kılavuzların ilk sıradaki önerisidir. Destek için sigaranın kalbe zararları rehberine bakın.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Yürürken baldırda, uylukta ya da kalçada gelen, durunca geçen ağrınız varsa
• Dinlenirken ya da gece ayağınızda ağrı oluyorsa, ayak parmağınızda kararma ya da renk değişikliği varsa (randevu beklemeden aynı gün kardiyoloğa ya da acil servise başvurun)
• Ayağınızda iki haftada iyileşmeyen bir yara varsa
• 65 yaş ve üzerindeyseniz ve hiç ABI ölçtürmediyseniz
• 50 yaşını geçtiyseniz ve sigara içiyor, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol yüksekliği ya da böbrek hastalığınız varsa
• ABI sonucunuz 0,90 ve altında, sınırda ya da 1,40’ın üzerinde çıktıysa
• Kalp damarında ya da şah damarında darlık biliniyor ve bacaklarınız hiç değerlendirilmediyse

Muayene hazırlığı için kardiyolog randevusu sayfasına bakın.

Düşük ABI yalnızca bacak için değil, kalp ve şah damarı için de bir uyarıdır. Düşük ya da sınırda sonucunuzu ertelemeden değerlendirtin. Bacağınız aniden soğuk, soluk ve çok ağrılı olursa beklemeden 112’yi arayın.