Sauna ve Soğuk Duş Kalbe Zararlı mı? Faydaları ve Kimler Dikkat Etmeli?

Sauna kalbe iyi mi gelir, yoksa zararlı mı? Cevap kalbinizin durumuna göre değişir. Sağlıklı birinde sıcak ve soğuk, kalbin kolayca karşıladığı kısa süreli bir yüktür. Kalp hastasında ise aynı yük, kalbin durumuna göre sorun yaratabilir. Bu yüzden asıl soru “faydalı mı?” değil, “kalbim için güvenli mi?” sorusudur.

Saunada kalbe ne olur?

Sıcak ortamda vücut önce serinlemeye çalışır. Deri altındaki damarlar genişler, kan deriye yönelir ve terleme başlar. Kalp bu ek kan akımını karşılamak için hızlanır.

Peki bu değişim ne kadar büyük? Klasik Fin saunası kuru ve 80–100 °C sıcaklıktadır. Bu ortamda nabız, tempolu bir yürüyüş ya da hafif-orta bir egzersizdekine benzer düzeye çıkabilir. Damarlar genişlediği için tansiyon sauna sırasında dalgalanabilir. Çıktıktan sonra ise çoğu zaman bir süre düşük seyreder.

Sağlıklı kişide bu tablo çoğu zaman zararsızdır. Kalp hastalığı olan kişide ise hızlanan nabız ve düşen tansiyon kalbin kendi kan akımını azaltabilir. Kalbe giden damarlarında darlık olan birinde bu durum göğüs ağrısını tetikleyebilir. Saunada göğsünüzde baskı hissederseniz hemen çıkın.

Hamam ve buhar odası biraz farklıdır. Fin saunası kuru ve çok sıcaktır. Hamam ise daha ılık ama çok nemlidir. Nemli havada ter buharlaşamaz ve vücut zor serinler. Bu yüzden sıcaklık düşük olsa da kalbe binen yük azalmaz. Hamamda da süreyi kısa tutun. Sıcağın kalbe etkisi sıcak havada kalp sağlığı rehberinde ayrıntılı anlatılıyor.

Sauna faydalı mı? Bilimsel kanıt ne diyor?

Kanıt vardır, ancak yalnızca ilişki gösteren türdendir. Finlandiya’da orta yaşlı erkekler yaklaşık 20 yıl izlendi. Haftada daha sık saunaya girenlerde kalp kaynaklı ölüm daha az görüldü.

Peki bu, saunanın kalbi koruduğu anlamına mı gelir? Hayır. Bu çalışmalar gözlemseldir. Yalnızca bir ilişki gösterir, neden-sonuç göstermez. Sık saunaya girenler daha sağlıklı, daha hareketli ya da daha rahat bir yaşam sürüyor olabilir. Çalışmalar ayrıca çoğunlukla Finli erkeklerde yapılmıştır.

Saunadan sonra tansiyonun kısa süreli düştüğü ve damar esnekliğinin arttığı küçük çalışmalarda gösterilmiştir. Bu etkilerin kalıcı olduğu ya da hastalığı önlediği gösterilmemiştir.

Sauna ne işe yarar?

Saunada en sık bildirilen etki rahatlama ve kas gevşemesi hissidir. Egzersiz sonrası kas ağrısını hafiflettiğini söyleyen kişiler çoktur, ama bu konuda da çalışmalar küçüktür. Terle “vücuttan toksin atıldığı” düşüncesinin ise bilimsel dayanağı yoktur. Toksinleri atan organlar karaciğer ve böbreklerdir. Ter ağırlıklı olarak su ve tuzdan oluşur.

Kanıtı şöyle özetlemek doğru olur: sauna, sağlıklı yaşamın keyifli bir parçası olabilir. Ancak egzersizin, sağlıklı beslenmenin ya da hekimin önerdiği ilacın yerini tutmaz.

Sauna zararlı mı? Kimler dikkat etmeli?

Zarar daha çok uzun süre kalmak, alkolle girmek, sıvı kaybı ve birden ayağa kalkmakla ilgilidir. Kalp hastalarında ise belirleyici olan, hastalığın durağan olup olmadığıdır.

Peki durağan ne demek? Son haftalarda şikâyeti artmamış, yeni belirtisi çıkmamış ve ilacı değişmemiş kalp hastası demektir. Emin değilseniz hekiminize sorun.

Dinlenirken gelen ya da son günlerde sıklaşan göğüs ağrısı bir sauna sorusu değil, aciliyet sorusudur. Beklemeden değerlendirtin. Ağrı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa 112’yi arayın. Belirtiler kalp krizi belirtileri rehberinde.

Ağır aort kapak darlığında kalp, damarlar genişleyince kan akımını artıramaz. Tansiyon birden düşebilir ve bayılma olabilir. Ağır aort darlığınız varsa saunaya girmeyin. Kalp kası kalınlaşmasında, özellikle kalpten çıkışı daraltan türünde, benzer bir risk vardır. Kapak hastalıkları hakkında ayrıntılar kalp kapak hastalıkları rehberinde.

Dengesiz kalp yetmezliğinde ise sıvı ve tansiyon dengesi zaten hassastır. Terle kaybedilen sıvı ve düşen tansiyon bu dengeyi bozabilir. Durumunuzu kalp yetmezliği rehberinde okuyabilir, sauna kararını kardiyoloğunuzla verebilirsiniz.

Saunada alkol ve ilaçlar

Sauna ile ilgili ciddi olayların önemli bir kısmında alkol vardır. Alkol hem damarları genişletip tansiyonu düşürür hem de sıcağın fark edilmesini zorlaştırır. Saunaya alkollü girmeyin.

Tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler ve nitratlar (göğüs ağrısında kullanılan damar genişletici ilaçlar) da tansiyonu düşürür. Sıcakla birleşince ayağa kalkınca göz kararması daha kolay olur. Bu ilaçları sauna için kendi başınıza atlamayın ya da değiştirmeyin; karar hekiminizindir. Ayağa kalkınca oluşan baş dönmesi için ayağa kalkınca baş dönmesi rehberine bakabilirsiniz.

Soğuk duş kalbe ne yapar?

Soğuk su deriye çarptığı anda bir refleks başlar. Bunun tıptaki adı “soğuk şok yanıtı”dır. Kişi istemsizce derin bir nefes alır. Nefes hızlanır, nabız ve tansiyon birden yükselir. Bu yanıt ilk saniyelerde en güçlüdür ve birkaç dakika içinde yatışır.

Soğuk duş ile soğuk suya girmek aynı şey değildir. Soğuk duşta su bedenin bir bölümüne değer ve kişi istediği an suyu kapatabilir. Buz gibi suya girmekte ise bütün beden birden soğukla karşılaşır ve yanıt çok daha güçlüdür.

Peki kalp hastası için sorun ne? Tansiyonun ve nabzın ani yükselmesi kalbin oksijen ihtiyacını artırır. Kalp damarlarında darlık olan birinde göğüs ağrısı, ritim bozukluğu olan birinde çarpıntı tetiklenebilir. Bu belirtiler olursa sudan hemen çıkın. Kalp spazmı olanlarda soğuk, damarın kasılmasına yol açabilir. Ayrıntılar kalp spazmı rehberinde.

Sıcaktan çıkıp birden soğuk suya girmek bu yükü daha da artırır. Kalp hastasıysanız saunadan sonra buz gibi suya girmeyin, ılık duşla serinleyin.

Soğuk duşun faydaları: gerçek mi, abartı mı?

Soğuk duşa yüklenen faydaların çoğu güçlü kanıta dayanmaz. Peki soğuk duş bağışıklığı güçlendirir mi? Bunu gösteren bir çalışma yoktur. Hollanda’da 3.000’den fazla kişinin katıldığı bir çalışmada, sıcak duşun sonunda 30–90 saniye soğuk su kullananların hastalık gün sayısı değişmemiştir. Yalnızca kişilerin bildirdiği işe gidilmeyen gün sayısı azalmıştır.

Soğuk duş, sağlıklı biri için bir alışkanlık tercihi olabilir. Kalp hastası için ise bir tedavi ya da “damar egzersizi” değildir.

Kalp hastası nasıl duş almalı?

En uygunu ılık sudur. Duş almanın faydaları temizlik ve rahatlamadır. Bunun için suyun buz gibi ya da çok sıcak olması gerekmez. Çok sıcak duş damarları genişletir, tansiyonu düşürüp baş dönmesi yapabilir. Buz gibi soğuk duş ise nabzı ve tansiyonu birden yükseltir. Suyu ne çok sıcak ne buz gibi açın. Duştan çıkarken acele etmeyin.

Soğuk suyu denemek isteyen sağlıklı kişiler için genel ilke kademeli olmaktır. Ilık suyla başlayın, suyu yavaş yavaş soğutun ve önce kol ile bacaklardan başlayın.

Kalp hastası saunaya nasıl girmeli?

Kalp hastalığı durağan olan ve hekiminden onay alan kişiler için genel ilkeler şunlardır. Peki en önemlisi hangisi? Belirti başlar başlamaz çıkmaktır.

1. Kısa tutun: İlk girişlerde süreyi kısa tutun, daha düşük sıcaklıktaki alt basamaklarda oturun ve ilk rahatsızlık hissinde çıkın.
2. Su için: Öncesinde ve sonrasında su için, terle kaybettiğinizi yerine koyun. Kalp ya da böbrek yetmezliğinde su miktarını hekiminiz belirler.
3. Yavaş kalkın: Çıkarken önce oturun, sonra yavaşça ayağa kalkın.
4. Kademeli serinleyin: Buz gibi su yerine ılık duşla serinleyin.
5. Yalnız girmeyin: Mümkünse yanınızda biri olsun. Yanınızdaki kişi bayılırsa onu sıcaktan çıkarın ve sırtüstü yatırın. Birkaç dakikada kendine gelmezse 112’yi arayın.
6. Belirtiyi dinleyin: Baş dönmesi, çarpıntı, göğüs baskısı ya da nefes darlığında hemen çıkın.

Aynı ilkeler hamam ve buhar odası için de geçerlidir. Ağır yemekten hemen sonra ve yoğun egzersizin hemen ardından girmeyin. Kalp o sırada zaten yük altındadır. Düzenli hareket için güvenli bir başlangıç kalp sağlığı için egzersiz rehberinde anlatılıyor.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Kalp hastalığınız varken sauna, hamam ya da soğuk su kullanmayı düşünüyorsanız
• Son günlerde göğüs ağrınız sıklaştıysa ya da dinlenirken de geliyorsa (beklemeden)
• Saunada ya da soğuk suda göğüs baskısı, çarpıntı veya nefes darlığı yaşadıysanız
• Saunadan çıkarken bayıldıysanız ya da bayılır gibi olduysanız
• Soğukta göğüs ağrınız ya da parmaklarınızda beyazlama (Raynaud) oluyorsa
• Yakın zamanda kalp krizi, stent ya da kalp ameliyatı sonrası günlük hayata dönüyorsanız

Sauna ve soğuk duş keyifli alışkanlıklar olabilir ama kalbin durumunu değerlendirmenin yerini tutmaz. Saunada ya da soğuk suda göğüs ağrısı başlarsa hemen çıkın ve oturun. Ağrı dinlenmeye rağmen 5 dakikadan uzun sürüyorsa ya da terleme ve nefes darlığı eşlik ediyorsa beklemeden 112’yi arayın.