Steroid Nedir? Anabolik Steroidlerin Kalbe Etkileri

Steroid nedir? Aynı kelime, günlük dilde iki çok farklı ilaç grubunu anlatır. Biri romatizmadan astıma kadar pek çok hastalıkta kullanılan kortizondur. Diğeri kas geliştirmek için kötüye kullanılan anabolik steroidlerdir ve kalp açısından asıl endişe veren grup budur.

Steroid nedir, ne demek?

Steroid, kimyasal yapısı kolesterolden türeyen bir madde ailesinin adıdır. Vücut bu aileden pek çok hormon üretir. Böbreküstü bezinden salgılanan kortizol, erkeklik hormonu testosteron ve kadınlık hormonu östrojen bunlardandır.

Peki ilaç olarak steroid ne demek? Bu hormonları taklit eden, laboratuvarda üretilmiş maddeler demektir. Hangi hormonu taklit ettiğine göre etkisi tamamen değişir. Türkçe sözlükteki yazımı “steroit” olsa da tıp dilinde “steroid” yaygındır ve ikisi aynı şeydir.

Ağrı kesici kutularındaki “steroid olmayan” (nonsteroid) ifadesi de bu ayrımdan gelir. O ilaçlar kortizon içermez. Adları, kortizon içeren ilaçlardan ayırt edilmeleri için böyledir.

Steroidler kaç türlüdür? Kortizon ile anabolik steroid farkı

Günlük hayatta karşılaşılan steroidler iki ana gruba ayrılır. Karıştırılmaları gereksiz korkuya da, gereksiz rahatlığa da yol açar. Halk dilinde kortizon denen grup, tıpta kortikosteroid ya da glukokortikoid olarak anılır.

Tabloyu şöyle okuyun: kortizon, bir hastalığı kontrol altına almak için yazılan bir tedavidir. Anabolik steroid ise çoğu zaman bir hastalık için değil, görünüş ya da performans için kullanılır. Kortizon hekime danışmadan bırakılmaz. Kötüye kullanılan anabolik steroid ise bırakılmalıdır, ama bu dönemde de hekim desteği gerekir.

Anabolik steroid nedir?

Anabolik steroidler, testosteronun yapay benzerleridir. “Anabolik” kas ve doku yapımını artıran, “androjenik” ise erkeklik özelliklerini belirginleştiren etkiyi anlatır. Bu yüzden tıptaki tam adları anabolik-androjenik steroidlerdir.

Peki neden kullanılır? Kas kütlesini ve gücünü, tedavide kullanılan miktarların çok üzerindeki dozlarla hızla artırmak için kullanılır. Kötüye kullanımda çoğu zaman birkaç ürün bir arada, yüksek miktarda ve uzun süre kullanılır. Bu ürünlerin içeriği ve saflığı da belirsizdir.

İğne ile hap arasında fark var mı? Kalp açısından güvenli bir seçenek yoktur, ikisi de kolesterolü bozar ve kalbi etkiler. Ağızdan alınan (hap) türler buna ek olarak karaciğere daha fazla yük bindirir ve iyi kolesterolü daha belirgin düşürür. “İğne daha masum” düşüncesi doğru değildir.

Testosteron eksikliği tanısı konmuş kişilerde hekimin yazdığı hormon tedavisi ayrı bir konudur. Orada amaç eksik hormonu normal düzeye getirmektir. Kötüye kullanımda ise hormon, vücudun normalde hiç ulaşmadığı düzeylere çıkarılır. Normal değerler ve kalple ilişkisi testosteron kaç olmalı rehberinde anlatılıyor.

Anabolik steroidler kalbe ne yapar?

Anabolik steroidler kalbi dört ayrı yoldan etkiler. Her biri tek başına risk taşır. Birlikte olduklarında etkileri toplanır.

1. Kolesterolü bozar

Anabolik steroidler iyi kolesterolü (HDL) belirgin şekilde düşürür. Kötü kolesterolü (LDL) ise yükseltir. İyi kolesterol damar duvarındaki yağı geri taşır, kötü kolesterol ise damar duvarına yağ bırakır. İkisi aynı anda ters yöne gittiğinde damar sertliği hızlanır.

Genç ve spor yapan bir kişide bile bu tablo, damar duvarında erken yağ birikimi (plak) ile bağlantılı bulunmuştur. Anabolik steroid kullandıysanız kolesterolünüzü ölçtürün. Değerlerin ne anlama geldiği kolesterol kaç olmalı rehberinde anlatılıyor.

2. Tansiyonu yükseltir

Anabolik steroidler vücutta tuz ve su tutulmasını artırır ve damarların esnekliğini azaltır. Bunun sonucunda büyük tansiyon yükselebilir. Tansiyon yükseldikçe kalp her atımda daha büyük bir dirence karşı çalışır.

Kullanım sırasında ve sonrasında tansiyonunuzu düzenli ölçün. Diğer nedenler için tansiyonu ne yükseltir rehberine bakabilirsiniz.

3. Kalp kasını kalınlaştırabilir ve zayıflatabilir

Peki sporcu kalbi ile steroid kalbi arasındaki fark ne? Sporcu kalbi, düzenli antrenmana uyum olarak hafifçe büyür ve iyi gevşer. Steroid kullanan kalp ise kalınlaşır, ama gevşemesi ve kasılma gücü azalabilir.

Uzun süre anabolik steroid kullananlarda kalbin pompalama gücü (ejeksiyon fraksiyonu) ortalama olarak daha düşük bulunmuştur. Bu durum ilerlerse kalp yetmezliği tablosuna dönüşebilir. Eforla gelen nefes darlığı ya da ayaklarda şişlik olursa beklemeden kardiyoloğa başvurun. Kalp büyümesinin diğer nedenleri kalp büyümesi nedir sayfasında.

4. Ritim bozukluğu ve pıhtı riskini artırabilir

Anabolik steroidler kan yapımını uyarır ve kanın koyulaşmasına (hematokrit yüksekliği) yol açabilir. Koyulaşan kan pıhtıya daha yatkındır. Bu durum damarda pıhtı ve genç yaşta kalp krizi riskini artırır.

Tek bacakta şişlik ve ağrı olursa beklemeden acile başvurun. Ani nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eklenirse 112’yi arayın.

Kalınlaşmış ve yapısı bozulmuş kalp kası, ritim bozukluklarına da zemin hazırlar. Çarpıntı, kulakçık titremesi (atriyal fibrilasyon) ve daha nadir olarak ani kalp durması bildirilmiştir.

Çarpıntı sık tekrarlıyorsa beklemeden değerlendirtin. Bayılma ya da bayılır gibi olmada 112’yi arayın. Ritim bozukluklarının türleri kalp ritim bozukluğu ve çarpıntı rehberinde.

Anabolik steroid bırakılınca kalp düzelir mi?

Kısmen. Kolesterol değerleri çoğu zaman bırakıldıktan sonraki aylar içinde düzelme eğilimi gösterir. Tansiyon da çoğu kişide geriler.

Kalp kasındaki değişiklikler ise daha yavaş seyreder. Steroidi bırakanların bir kısmında kalp kasının kasılma ve gevşeme gücündeki zayıflık sürer. Damarda oluşmuş plak da kendiliğinden kaybolmaz.

Anabolik steroid kullandıysanız bunu hekiminize söyleyin ve belirtiniz olmasa da kalbinizi bir kez değerlendirtin. Değerlendirme genellikle muayene, tansiyon ölçümü, kolesterol ve kan sayımı tahlili, EKG ve kalp ultrasonuyla (ekokardiyografi) yapılır. Hangi tetkiklerin gerektiğine hekiminiz karar verir.

Bırakma dönemi de kendi başına önemlidir. Vücudun kendi testosteron üretimi baskılandığı için bu dönemde yorgunluk ve ruh hali çöküntüsü görülebilir. Bu dönemi kendi başınıza geçirmeyin, hekiminizden destek isteyin.

Kimlerde risk daha fazladır?

Risk herkeste aynı değildir. Şu durumlarda daha yüksektir:

• Ailesinde genç yaşta kalp krizi olanlar
• Sigara içenler
• Tansiyonu ya da kolesterolü zaten yüksek olanlar
• Steroidi uzun süre ve yüksek miktarda kullananlar
• Uyarıcı maddelerle (kokain, amfetamin türü maddeler, uyarıcı içeren “yağ yakıcı” ürünler) birlikte kullananlar

Bu gruptaysanız kalp değerlendirmesini ertelemeyin. Genç yaşta kalp krizinin diğer nedenleri gençlerde kalp krizi rehberinde anlatılıyor.

Sporcu takviyelerinde gizli steroid olabilir mi?

Evet, olabilir. Takviyeler ilaç gibi ruhsat ve klinik araştırma sürecinden geçmez. Bazı sporcu ürünlerinde etikette yazmayan anabolik steroidler ya da benzeri maddeler bulunduğu raporlanmıştır.

“Doğal”, “bitkisel” ya da “testosteron artırıcı” diye satılan ürünler de bu riskten muaf değildir. Kaynağı belirsiz ürünlerden uzak durun. Kullandığınız her takviyeyi hekiminize söyleyin. Kreatin ve protein tozunun kalple ilişkisi kreatin ve protein takviyeleri rehberinde ayrıca anlatılıyor.

Kortizon kullananlar ne yapmalı?

Kortizon kullanıyorsanız bu bilgiler ilacı bırakmak için bir neden değildir. Kortizon, astım krizinden romatizmal hastalıklara kadar pek çok durumda gerekli bir tedavidir.

Peki kortizon kalbe zarar verir mi? Kısa süreli kullanımda çoğu zaman sorun yaratmaz. Uzun süreli ve ağızdan ya da damardan kullanımda ise tansiyon, kan şekeri ve kilo artabilir. Kolesterol ve trigliserid de bozulabilir.

Vücutta tuz ve su tutulması, kalp yetmezliği olanlarda şişliği artırabilir. Uzun süreli ve yüksek miktarda kullanımda kalp-damar hastalığı riskinin arttığı gözlemsel çalışmalarda bildirilmiştir. Bu yüzden tansiyon, şeker ve kolesterol düzenli izlenir. İlacın gerekliliğine ve dozuna ilacı yazan hekim karar verir.

Sprey, krem ve damla biçimlerinin vücuda yayılan etkisi genellikle çok daha azdır. Bu biçimler tansiyon ve şekeri çoğu zaman belirgin etkilemez.

Uzun süre kortizon kullanan vücut, kendi kortizol üretimini azaltır. İlaç birden kesilirse vücudun kendi kortizolü yetmez. Buna böbreküstü bezi yetmezliği denir. Vücudun kendi kortizol hormonu ve ölçümü kortizol nedir, nasıl ölçülür rehberinde anlatılıyor.

Halsizlik, bulantı ve tansiyon düşmesi görülürse aynı gün hekime başvurun. Kusma, karın ağrısı, bilinç bulanıklığı ya da çok düşük tansiyon varsa bu tablo acildir: 112’yi arayın. Bu yüzden kortizonu hekiminize danışmadan bırakmayın. Dozu azaltma ya da kesme kararı ilacı yazan hekiminizindir.

Kortizon kullanırken yapılabilecekler:

• Tansiyonunuzu düzenli ölçün. Yüksek çıkarsa hekiminize söyleyin.
• Kan şekerinizi kontrol ettirin. Kortizon şekeri ve insülin direncini artırabilir.
• Tuzu azaltın. Tuz ve su tutulmasını sınırlar.
• Kalp hastalığınız varsa kortizon başladığınızı kardiyoloğunuza da bildirin.
• Kalp yetmezliğiniz varsa kendinizi düzenli tartın. Kısa sürede kilo artışı, ayaklarda şişlik ya da nefes darlığı olursa kardiyoloğunuza haber verin.

Ne zaman kardiyoloğa gitmeli?

• Anabolik steroid kullandıysanız ya da kullanıyorsanız, belirtiniz olmasa da kalbinizi bir kez değerlendirtmek için
• Anabolik steroid kullanımı sırasında ya da sonrasında tansiyonunuz yüksek, iyi kolesterolünüz düşük çıktıysa
• Eforla gelen nefes darlığı, çarpıntı ya da ayaklarda şişlik fark ettiyseniz
• Uzun süreli kortizon tedavisi alıyor ve tansiyonunuz, şekeriniz ya da kilonuz artıyorsa
• Kalp hastalığınız varken kortizon ya da hormon tedavisi başlanacaksa

Kortizon, hekimin bir hastalık için yazdığı tedavidir. Anabolik steroid ise kalbe yük bindiren bir kötüye kullanımdır. Bu farkı aklınızda tutun. Göğüs ağrısı, ani nefes darlığı, bayılma ya da bayılır gibi olma yaşarsanız beklemeden 112’yi arayın.